Mərahim Fərzəlibəyov: “Teatrların inkişafında prodüsserlərin hansı iş görməli olduğunu bilmirəm” Həsən Həsənov: “Azərbaycan teatrında hələ də prodüsserlik institutu inkişaf etməyib”
Müasir Azərbaycan teatrı dünya teatr axarına qoşulmaq istəyirsə, o ən vacib şərtlərə əməl etməlidir. Bizim teatrlar isə sanki dünya teatrları ilə rəqabət aparmaq, onlarla eyni pillədə dayanmaq istəmirlər. Çağdaş teatrın əsas inkişafı onun müstəqil maliyyə resursları cəlb etməsindən çox asılıdır. Heç şübhəsiz ki, teatrlarımız dövlət büdcəsindən ayrılan vəsaitlə ayaqdadır. Özləri isə öz maliyyə bazalarının formalaşdırılması üçün addım atmaq istəmirlər.
Dövlət qayğısı ilə əhatə olunan teatrlarımız hər zaman istəyirlər ki, bütün tamaşalar dövlət tərəfindən maliyyələşdirilsin, layihələrin həyata keçirilməsinə dövlət maliyyə ayırsın. Əslində isə bu olduqca mənfi haldır. Bu mənada ki, teatrlar özləri maliyyə qaynaqları axtarıb tapmalı, müxtəlif layihələrdən gəlir əldə etməlidirlər. Dünyanın bir sıra ölkələrində teatrlar dövlət büdcəsinə zərər vurmur, əksinə, gəlirlərindən dövlət büdcəsinə vergi ödəyirlər.
Azərbaycan Respublikasının "Teatr və teatr fəaliyyəti haqqında" Qanununda təsbit olunan biri neçə maddə var ki, onlar teatrların müstəqil fəaliyyət göstərməsinə, layihələr həyata keçirməsinə, maliyyə gəlirləri əldə etməsinə şərait yaradır. Qanunda bir neçə maddə prodüsserliklə bağlıdır. Yəni dünya teatr aləminin tələbatına uyğun olaraq, Azərbaycan teatrlarında prodüsserlik institutunun formalaşdırılması məsələsi sənəddə əks olunub. Bu məsələ hələlik sənəd üzərində qalıb, icra edilmir. Halbuki, Azərbaycan teatrlarında prodüsserlik institutu çoxdan formalaşmalı idi. Çünki bunun üçün qanunvericilik bacazı mövcuddur.
Azərbaycan teatrlarında prodüsser institutu niyə formalaşa bilmir?
Tanınmış teatr rejissoru Mərahim Fərzəlibəyov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, o, indiyə qədər teatrlarda prodüsserlik institutunun nə üçün formalaşmamasının səbəbini bilmir. “Açığı, heç bu məsələ ilə maraqlanmamışam. Bu gün prodüsserin teatrda oynayacağı rol haqqında məlumatsızam. Biz ənənəvi qaydada işləmişik. Yəni teatrı direktoru və baş rejissoru inkişaf etdirib. Teatrların inkişafında prodüsserlərin hansı iş görməli olduğunu bilmirəm”.
Əməkdar mədəniyyət işçisi Həsən Həsənov isə hesab edir ki, teatrlarda prodüsserlik institutunun formalaşmasına böyük ehtiyac var. “Azərbaycan teatrında hələ də prodüsserlik institutu inkişaf etməyib. Teatr prodüsseri dedikdə, ilk növbədə, yadımıza teatrda inzibatçı düşür. Bizdə hələ teatr prodüsseri yoxdur, inkişaf etməyib. Fikrimcə, teatr prodüsseri o insanlar ola bilər ki, teatrı, dramaturgiyanı incəliyinə qədər bilsin. Prodüsser teatrla tamaşaçı arasında güclü əlaqə qurmalıdır, yaxşı imkana malik olmalıdır ki, heç olmasa ilk tamaşaya verilən quruluş reklam xərclərini ödəyə bilsin. Loru dildə desək, pul qoyub pul götürməlidir. Teatr da elə tamaşalar hazırlamalıdır ki, prodüsseri zərbə altında qoymasın. Əsas vəzifələrindən biri də teatrı dünya miqyasına çıxarmağı bacarmasıdır. Ona görə, yuxarıda qeyd etdiyim kimi, yaxşı maliyyə imkanına malik olmalıdır. Onda teatrın rəhbərliyi də, aktyorlar da bütün qüvvələrini səfərbər edəcəklər ki, tamaşa yüksək səviyyədə hazırlansın” - deyə H.Həsənov qeyd etdi.
Teatrşünaslar qeyd edirlər ki, teatrda prodüsserlik institutunun fəaliyyəti yarıtmazdır. Azərbaycanda bu sistemin formalaşmalı olduğunu deyən mütəxəssislərin qənaətinə görə, bunun üçün əməli işlər görülməlidir. Onlar hesab edirlər ki, bir çox teatr elə də yüksək səviyyədə fəaliyyət göstərmir və həmin teatrlar dövlət büdcəsinə yükdür.
Teatr prodüsserləri, teatr menecerləri həm teatrların səhnəyə maraqlı əsərlər qoymasını, həm qastrolları, həm də həyata keçirilən layihələrlə teatrlara maliyyə cəlbini təşkil edə bilər.
İradə SARIYEVA
