İlham Şaban: “Sözügedən layihənin işə düşməsi böyük tarixi əhəmiyyətə malikdir”
Məlum olduğu kimi, Türkiyədə TANAP-ın açılışı olub. Eyni zamanda, "Şahdəniz" konsorsiumu iyulun 2-də "Şahdəniz-2" layihəsi çərçivəsində Türkiyəyə kommersiya məqsədli qaz nəqlinin başlandığını elan edib. "Şahdəniz-2" layihəsi qrafik və büdcəyə uyğun təhlükəsiz şəraitdə həyata keçirilir və Türkiyəyə qazın nəqli planlaşdırıldığı kimi, 2018-ci il iyunun 30-da başlayıb.
"Şahdəniz-2" ilk dəfə Xəzər qazını Avropa bazarına çıxaracaq “Cənub Qaz Dəhlizi”nin başlanğıc nöqtəsidir. "Şahdəniz" yatağının işlənməsinin 2-ci mərhələsi çərçivəsində mövcud hasilata ildə 16 milyard kubmetr qaz əlavə olunacaq. Layihənin birinci mərhələsi ilə birlikdə "Şahdəniz"in ümumi hasilatı 26 milyard kubmetr qaz və 120 000 barrel kondensat həcminə çatdırılacaq.
Azərbaycandakı "Şahdəniz-2" layihəsi çərçivəsində Xəzər dənizində ilk dəfə yatağın suyun altında işlənməsi reallaşdırılır və bu BP şirkətinin bu vaxtadək operatoru olduğu ən iri dəniz infrastrukturudur. Layihə "Şahdəniz" qazını Türkiyəyə daşıyan Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinin genişləndirilməsini də əhatə edir.
“Şahdəniz” yatağının işlənməsinin ilk mərhələsi 2006-cı ildə başlayıb. Hazırda birinci mərhələ çərçivəsində ildə hasil olunan 10 milyard kubmetr qaz Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyənin təchizatına yönləndirilir. Bu vaxtadək "Şahdəniz"dən ümumilikdə 91 milyard standart kubmetr qaz və 23 milyon ton kondensat hasil olunub.
"Şahdən-2" çərçivəsində hasil olunacaq əlavə 16 milyard kubmetr qaz 3500 km-lik boru kəməri vasitəsilə Gürcüstan, Türkiyə, Yunanıstan, Bolqarıstan, Albaniya və İtaliyaya nəql olunacaq.
Bütün bunların fonunda, TANAP layihəsinin artıq fəaliyyətə başlamasının nə kimi tarixi əhəmiyyəti var?
Məsələyə münasibət bildirən Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şaban buna bir neçə kontekstdən yanaşdı: “TANAP imkan verəcək ki, Azərbaycan qazını həm regional, həm də böyük bazarlara çıxarsın. Sözügedən infrastruktur olmasaydı, onda Azərbaycan “Şahdəniz-2” kimi layihəyə və ondan sonra böyük qaz yataqlarının işlənməsinə investisiya cəlb edə bilməzdi. Eyni zamanda, sözügedən yataqlardan hasil olunan qazı realizə edə bilməzdi. Bu isə Azərbaycana neftdən qaz ölkəsinə çevrilməyə faktiki olaraq şərait yaratmazdı. Necə deyərlər, bizim üçün arzu olaraq qalacaqdı. Ancaq indi biz “Şahdəniz-2”nin birinci mərhələsinə başladıq. İnşallah, il yarımdan sonra qazın Avropaya nəqli başlayanda Azərbaycan artıq özünü bir qaz ixracatçısı ölkəsi kimi təsdiq etmiş olacaq. Nəyə görə? Çünki Azərbaycan indiyə qədər 8 milyard kubmetr qaz ixrac edirdisə, onun üzərinə 16 milyard kubmetr də gələcək. Nəticədə Azərbaycan qaz ixracını 25 milyard kubmetrə qədər artırmaq imkanı əldə edəcək. Yəni bunun sayəsində qaz ixracını 3 dəfə artırmaq imkanı əldə edəcək. Bütün bunlar da “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsi çərçivəsində yaradılan infrastrukturun sayəsində mümkün olacaq. Nəzərə almaq lazımdır ki, bazara çıxış imkanları yoxdursa, o zaman bütün bunlara nail olmaq mümkün olmazdı. Ancaq göründüyü kimi, bazara çıxışın olması bu istiqamətdə Azərbaycana yeni imkanlar açıb. Azərbaycan da bu imkanlardan maksimum səmərəli faydalanmalıdır. O baxımdan sözügedən layihənin işə düşməsi böyük tarixi əhəmiyyətə malikdir”.
Vidadi ORDAHALLI
