İlham Şaban: “Azərbaycanın ümumi qaz ixracı 35 milyard kubmetrə çata bilər”
Gələn həftə Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı “Şahdəniz-2” yatağından hasil olunacaq ilk kommersiya qazının nəqlinə başlanacaq. Xəbər verildiyi kimi, bu barədə BP-nin baş icraçı direktoru Robert Dadli 27-ci Ümumdünya Qaz Konfransı çərçivəsində şirkətin Vaşinqtondakı mənzil-qərargahında “Cənub Qaz Dəhlizi”nə həsr olunan tədbirdə deyib.
O bildirib ki, “Cənub Qaz Dəhlizi” dünyanın ən böyük enerji layihələrindən biridir və o, qaz axınına hazırdır.
Məlumat üçün qeyd edək ki, Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı “Şahdəniz-2” yatağından hasil olunacaq qazı Türkiyəyə və bu ölkədən də Avropaya daşıyacaq 3 min 500 kilometr uzunluğundakı “Cənub Qaz Dəhlizi”nin tərkib hissəsinə Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinin genişləndirilməsi, TANAP və TAP boru kəmərləri daxildir.
Mayın 29-da Səngəçal terminalında “Cənub Qaz Dəhlizi”nin rəsmi açılış mərasimi keçirilib və Azərbaycan təbii qazı “Cənub Qaz Dəhlizi” sisteminə vurulub. İyunun 12-də Türkiyənin Əskişəhər şəhərində TANAP qaz kəməri istifadəyə verilib. TAP boru kəmərinin isə 2020-ci ildə istismara verilməsi gözlənir. TAP layihəsi üzrə işlərin - mühəndis, təchizat və tikinti işləri də daxil olmaqla, ümumilikdə, 74 faizi icra edilib.
Göründüyü kimi, “Cənub Qaz Dəhlizi” ilə bağlı işlər qrafikə uyğun olaraq həyata keçirilir. Artıq “Şahdəniz-2” yatağından hasil olunacaq ilk kommersiya qazının nəqli də başlamaq üzrədir. Çox güman ki, TAP boru kəməri də göstərilən vaxtda fəaliyyətə başlayacaq. Bütün bunların fonunda, hasil olunacaq ilk kommersiya qazının nəqlinin başlanmasını “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsi baxımından ekspertlər necə şərh edirlər?
Sözügedən məsələni dəyərləndirən Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şabanın fikrincə, ümumən “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsi olmasaydı, Azərbaycan “Şahdəniz 2” layihəsinə başlaya bilməzdi: “Bu layihə böyük qaz yataqlarını realizə etməyə imkan verir. “Cənub Qaz Dəhlizi” Azərbaycanın iri qaz ehtiyatlarının dünya bazarına çıxarılmasına şərait yaradır. Belə ki, “Şahdəniz” yatağından başqa, “Abşeron”, “Ümid”, “Qarabağ”, “Babək” və digər yataqlar var. Bu yataqlar Azərbaycan qazının dünya bazarına çıxarılmasına təminat verir.
İnfrastruktur yaradılmasaydı, bu ehtiyatları bazara çıxarmaq mümkün olmayacaqdı. Ölkələr var ki, qaz ehtiyatlarına malikdir, lakin infrastrukturları olmadığından, qazını xarici bazara çıxara bilmir. Hazırda qaz gəlirlərinə pəncərə açılıb. Qapı 2020-ci ildən sonra açılacaq.
2018-ci il Azərbaycanın böyük qaz erasına ilk addımlarını atdığı ildir. “Şahdəniz 2” layihəsi çərçivəsində biz bu il ilk qazımızı hasil edib, Türkiyə bazarında satış həcmlərini ildən-ilə artıracağıq. 2020-ci ildən isə Azərbaycan qazının “Cənub Qaz Dəhlizi” boyunca Avropa bazarına nəqli gözlənir. Bundan sonra müəyyən zaman fasilələri ilə bir-birinin ardınca Xəzərin Azərbaycan sektorunda işlənməyə hazır olan qaz yataqlarının hamısından dünya bazarlarına ixraca start veriləcək. 2018-ci ilin gözü ilə bazara baxıb qazdan gələn gəlirlərə qiymət vermək mürəkkəbdir. Təsəvvür edin ki, 2022-ci ildə Azərbaycan “Şahdəniz-2” layihəsi çərçivəsində 16 milyard kubmetr qaz ixrac edir və əhəmiyyətli dövrünə düşür. 2030-cu ildən sonra qazın qiyməti üç dəfəyədək qalxa, Azərbaycanın ümumi qaz ixracı 35 milyard kubmetrə çata bilər. Yəni kapital xərclərinin azaldığı, mənfəətin bölgü prinsipinin dövlətin xeyrinə maksimum dəyişdiyi, qiymətlərin yüksəldiyi şəraitdə gələn gəlir gözləntiləri dəfələrlə aşar”.
Vidadi ORDAHALLI
