Rövşən Ağayev: “Manat o risqlərdən uzaqdır”
Məlum olduğu kimi, ötən həftə Azərbaycan Mərkəzi Bankı (AMB) uçot dərəcəsini 11-dən 10 faizə endirib. Bununla yanaşı, AMB, həmçinin, faiz dəhlizinin yuxarı həddini 14-dən 12 faizədək azaldıb. Belə ki, faiz dəhlizinin aşağı həddi 8 faiz səviyyəsində saxlanıb.
O da məlum olub ki, Mərkəzi Bank uçot dərəcəsini azaltmağı davam etdirməyi planlaşdırır. Qeyd edək ki, bundan əvvəl, aprelin 9-da AMB uçot dərəcəsini 13 faizdən 11 faizə endirib. Ümumilikdə, ilin əvvəlindən artıq üçüncü dəfədir uçot dərəcəsi azaldılır. Belə ki, Mərkəzi Bank fevralda uçot dərəcəsini 15-dən 13 faizə endirmişdi.
Bu arada ABŞ-ın Federal Ehtiyatlar Sistemi uçot dərəcəsini 1,75- 2,0 faizədək artırıb. Qeyd edək ki, FES 2018-ci ilin martında faiz dərəcəsini 0,25 bənd artırmışdı.
Mərkəzi Bankın sədri Elman Rüstəmov mətbuata açıqlamasında bildirib ki, ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin (FES) uçot dərəcəsini artırması Azərbaycan manatına birbaşa təsir göstərməyəcək: “FES-in dərəcəni artırmasının bizə birbaşa təsiri yoxdur, lakin dünya iqtisadiyyatı üçün bu, mühüm göstəricidir. Azərbaycan maliyyə bazarı dünya bazarına hələ elə də güclü inteqrasiya olunmayıb, buna görə də FES-in qərarı ölkəmizdə yalnız psixoloji təsirə səbəb ola bilər”.
Baş bankir onu da bildirib ki, hazırda Azərbaycan manatının devalvasiyası üçün heç bir əsaslı səbəb yoxdur. O bunu neftin qiymətinin yüksək olması və ölkənin valyuta ehtiyatlarının artması ilə əlaqələndirib: “Hazırda neftin orta illik qiyməti 70 dollardır, bu da ötən ilin analoji dövrünün göstəricisindən 30 faiz çoxdur. Neftin yüksək qiyməti ölkənin strateji valyuta ehtiyatları və AMB-nin valyuta ehtiyatlarının artmasına səbəb olub. Belə ki, strateji valyuta ehtiyatları 2,1 milyard dollar artıb. Daxili bazarda strateji valyutaların artımı göstərir ki, bazarda təklif tələbi ötür. Bu balansa diqqət yetirmək lazımdır”.
Maraqlıdır, uçot dərəcəsi ilə bağlı fərqli qərarların verilməsinə ekspertlər necə yanaşırlar?
Sözügedən məsələni dəyərləndirən iqtisadçı-ekspert Rövşən Ağayevin fikrincə, buna görə narahatlığa elə bir əsas yoxdur: “Baş bankirin dedikləri realdır. Azərbaycanda 2016-2017-ci illərdəki ikirəqəmli inflyasiya 2015-ci ildə manatın kəskin devalvasiyasının nəticəsi idi. Devalvasiya özü ilə bərabər idxal inflyasiyası gətirdi. Çünki manatın ucuzlaşması, dolların bahalaşması idxal mallarını avtomatik olaraq bahalaşdırdı. Artıq devalvasiyanın inflyasiyayaradıcı təsirləri aradan qalxır. Prinsip etibarilə ilin sonuna qədər fövqəladə nəsə baş verməsə, yəni manat növbəti dəfə dəyərdən düşməsə, inflyasiyanı birrəqəmli həddə saxlamaq real görünür. FES-in uçot dərəcəsini artırması qərarı adətən dünya maliyyə bazarlarına interqasiya olunan ölkələrin valyutasına daha çox təsir edir. Əgər FES uçot dərəcəsini artırırsa, bu o deməkdir ki, bu gün ən azı 60 faizi dollara indekslənən dünya fond bazarlarına, borc və kapital bazarlarına öz təsirini göstərəcək. Azərbaycan dünya maliyyə bazarlarına inteqrasiya olunmayıb. Bir sözlə, FES-in qərarlarının bizim milli valyutaya təsir kanalları qapalıdırsa, bu qərarın birbaşa təsiri necə ola bilər? Dolayı təsirlər ola bilər. Məsələn, FES-in qərarından təsirlənən qlobal iqtisadiyyatda ortamüddətli dövrdə durğunluq və eniş yaranırsa, onun nəticəsi kimi neft birjaları qiymət risqilə üzləşirsə, nəticəsi bizdən yan keçməyəcək. Bir sözlə, Azərbaycan manatının taleyini birbaşa amil kimi FES-in qərarı deyil, onun arxasında dayanan neft amili müəyyən edir. Qiymətləndirmələr göstərir ki, yaxın bir-iki ildə neftin qiyməti 45 dollara qədər düşməsə, manatın sabitliyini qorumaq mümkündür. Amma neftin qiymətinin 45 dollardan aşağı düşməsi manatın sabitliyi üçün təhlükə yaradır. Qısası, o risqləri ki, Türkiyə, Braziliya, Argentina və Cənubi Afrika Respublikası kimi inkişaf etməkdə olan ölkələrin valyutaları daşıyır, manat o risqlərdən uzaqdır”.
Vidadi ORDAHALLI
