Neft hasilatı ilə məşğul olan ölkələrin son aylarda istehsal həcmi ilə bağlı atdıqları ortaq addımlar bu məhsulun qiymətinin müəyyən dərəcədə artımına təkan verib. Amma qiymətlərin bir qədər də yüksəlməsi üçün indi hasilatın daha da azaldılması vacib sayılır.
Qeyd edək ki, Azərbaycan tərəfi artıq belə bir təkliflə çıxış edib və hasilatın bir daha azaldılmasını mümkün sayır.
Energetika Nazirliyi də bildirir ki, Azərbaycan neft hasilatının daha da azaldılmasını dəstəkləməyə hazırdır:"Qəbul edilmiş qərarın bazara müsbət təsiri artıq müşahidə edilir. Odur ki, dünya neft bazarında qiymət sabitliyinin təmin edilməsi üçün, Prezident İlham Əliyevin də bəyan etdiyi kimi, OPEK və kartelə üzv olmayan ölkələr əlavə həcmdə neftin hasilatının azaldılması barədə qərar qəbul edərsə, Azərbaycan bu qərarı dəstəkləməyə hazırdır. OPEK Monitorinq Komitəsinin Küveytdə mart ayında keçiriləcək iclasında qəbul edilmiş qərarın icra vəziyyəti və bazara təsiri təhlil ediləcək. Hasilatın daha da azaldılması ilə bağlı hər hansı təklif irəli sürülsə, Azərbaycanın mövqeyi müsbət olacaq".
Əslində, bir sıra digər hasilatçı ölkələr də hasilatın azaldılmasını vacib sayır. Məsələn, İran OPEK-in ilin ikinci yarısında neft hasilatının azaldılmasının davamını müzakirə etməli olduğunu bildirib. Bu ölkənin neft naziri Bican Zəngənənin sözlərinə görə, OPEK-in ikinci yarımillikdə hasil olunan neftin həcmini bir qədər də azaltması vacibdir: "Bu məsələ müzakirə olunmalı və qiymətləndirilməlidir". Venesuela da ikinci yarımilllikdə hasilatın azaldılması ideyasını dəstəkəlyir. Bu isə neftin qiymətlərinin daha da yüksəlməsi, hasilatçı ölkələrin, o cümlədən Azərbaycanın gəlirlərinin artması deməkdir.
Hələlik isə hasilatçı ölkələr hasilatla bağlı öhdəliklərə əməl edir. Beynəlxalq Enerji Agentliyi də bildirir ki, Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatı neft hasilatının azaldılmasını nəzərdə tutan sazişə rekord səviyyədə əməl edib. Bildirilir ki, OPEK neft hasilatının azaldılmasını nəzərdə tutan sazişə 90 faiz əməl edib. Belə ki, yanvarda OPEK-in hasilatı gündəlik 32,1 milyon barrel olub. Qeyd edək ki, 11 ölkənin 2017-ci il yanvarın 1-dən gündəlik neft hasilatını 558 min barrel azaltması barədə əldə olunmuş razılaşma çərçivəsində Azərbaycan hasilatı sutkada 35 min barrel azaltmaqla bağlı götürdüyü öhdəliyi tam yerinə yetirib. Bu günlərdə Azərbaycan yanvar ayı üzrə gündəlik neft hasilatı ilə bağlı məlumatları OPEK-ə təqdim edib. Həmin məlumata görə, bu ilin yanvarında ölkə üzrə gündəlik neft hasilatı 793,9 min barrel olub. Bunun 743,1 min barrelini xam neft, 50,8 min barrelini isə kondensat təşkil edib. Bununla 11 ölkənin gündəlik neft hasilatını 558 min barrel azaltmaları barədə əldə olunmuş razılaşma çərçivəsində Azərbaycan öhdəliyi tam yerinə yetirib. Yəni Azərbaycan hasilatı sutkada 35 min barrel azaldıb. Səudiyyə Ərəbistanı isə yanvar ayında neft hasilatını azaltmaqla bağlı üzərinə götürdüyü öhdəliyə 116 faiz əməl edib. Rusiya, Qətər, Küveyt də hasilatı əhəmiyyətli dərəcədə azaldıb.
Rusiya Energetika Nazirliyinin "Yanacaq-Energetika Kompleksinin Analitik Mərkəzi"nin rəhbəri Pavel Sorokin hesab edir ki, neft hasilatının azaldılması barədə Vyana sazişinə riayət edilməsi dünyada neftin əmtəə ehtiyatlarının artıq 2017-ci ilin birinci yarısında xeyli azalmasına gətirib çıxara bilər. Onun fikrincə, belə vəziyyət neftin bir barrel üçün qiymətinin 50-60 dollar civarında saxlanmasına imkan verəcək: "Bazar iştirakçıları müsbət dinamika görür və başa düşürlər ki, bu, ehtiyatlara da təsir göstərəcək. Sazişin şərtlərinə riayət olunsa, artıq ilin birinci yarısında əmtəə ehtiyatlarının əhəmiyyətli dərəcədə azalmasını gözləmək olar. Xüsusən Çin kimi ölkələrdə azalmanın ümumi həcminə, tələbatın artmasına baxsaq, bu il bazarın vəziyyətinin daha sağlam olacağından danışmaq olar".
Beynəlxalq Enerji Agentliyi isə diqqəti ona yönəldir ki, yanvarda ötən ilin dekabrı ilə müqayisədə qlobal neft təklifi üzrə məhdudlaşdırılma gündəlik 1,5 milyon barrel olub. Nəzərdə tutulan həcm isə 1,8 milyon barrel idi. Bildirilir ki, qlobal neft təklifi yanvarda 2016-cı ilin müvafiq ayı ilə müqayisədə gündəlik 730 min barrel azalaraq 96,4 milyon barrel təşkil edib. Qeyd olunur ki, yaranmış vəziyyət neftin qiymətinin ən azından sabit saxlanmasına imkan verir. Amma hasilatın daha da azaldılması barədə yeni qərar qəbul olunarsa, bu, neftin qiymətlərinin daha da yüksəlməsinə gətirib çıxaracaq. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi isə, Azərbaycanla yanaşı, artıq bir çox istehsalçılar da hasilat həcminin azalmasında maraqlıdır və bu istiqamətdə yeni razılığın əldə olunması tamamilə gözləniləndir.
Tahir TAĞIYEV
