Son günlər avtomobil bazarında diqqət cəlb edən əsas məqamlardan biri burada qiymətlərin artımı ilə bağlıdır. Araşdıramalar göstərir ki, istər paytaxtda, istərsə də bölgələrdəki maşın bazarlarında bahalaşma müşahidə olunur. Bunun səbəbləri müxtəlif amillərlə izah olunur. Başlıca səbəb qismində isə ili köhnə olan avtomobillərin xaricdən artıq gəlməməsi göstərilir. Belə vəziyyətdə yaranan tələbatı ödəməyin imkansızlığı isə qiymətlərə təsirsiz ötüşmür.
Alıcılar qiymətlərin bu dəfə öncəki aylardan daha çox bahalandığını bildirir. Elə satıcılar da eyni fikri bölüşür. Hesab olunur ki, buraxılış ili köhnə sayılan maşınların qiymətində hələ müəyyən müddət artım gözləmək olar. Ən azı ona görə ki, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, buraxılış ili köhnə sayılan maşınların Azərbaycana gəlişi, demək olar, reallaşmır. Gürcüstanın Rustavi şəhərinin yaxınlığındakı avtomobil satışı bazarının meneceri Rolavid Soroznişvili də bunu təsdiq edir. Onun sözlərinə görə, Azərbaycandan Gürcüstana gələn avtomobil alıcılarının sayı son illər kəskin şəkildə azalıb: "Azərbaycanlı alıcıların əksəriyyəti təzə, "Avro 4" standartlarına cavab verən avtomobillərə üstünlük verir. Bu da çox azdır". Menecer bildirib ki, azərbaycanlı alıcılar əsasən 2012, 2013, 2014, 2015 və 2016-cı illərdə istehsal olunan avtomobillərə üstünlük verir. O qeyd edib ki, Azərbaycandan gələn bəzi alıcılar avtomobilləri Gürcüstanda rəsmiləşdirir. Onun sözlərinə görə, azərbaycanlı alıcıların sayının azalmasının əsas səbəbi Azərbaycanda "Avro 4" standartlarının tətbiqi, gömrük rüsumlarının artırılması, eləcə də Gürcüstan bazarında satılan bəzi avtomobillərin lazım olan standartlara cavab verməməsidir: "Belə ki, bəzi işbazların ABŞ, Rusiya, Almaniya, Yaponiya və digər ölkələrdən gətirdiyi avtomobillər həddən artıq keyfiyyətsiz olur. Bəzi işbazlar bir vaxtlar şor sularda batmış və yaxud da bir neçə avtomobilin hissələrindən yığılmış avtomobilləri təzə və ya ikinci əl avtomobil kimi təqdim edir. Bazar rəhbərliyinin işə ciddi müdaxiləsindən sonra maşınlar kompyuterlə yoxlanır. Lakin yenə də bəzi mənfi halların qarşısını almaq olmur. Kompyuterlə yalnız avtomobillərin oğurluq və axtarışda olub-olmaması, kreditlə alınmadığı müəyyən olunur. Alıcılar indi xüsusi aparatların köməyilə yenidən rənglənməni də müəyyən edə bilir".
R.Soroznişvilinin sözlərinə görə, bu gün bazarın əsas alıcıları Türkiyə, Ukrayna, Qazaxıstan və Ermənistan vətəndaşlarıdır. O deyib ki, ən ucuz maşınları Ermənistandan gələnlər alır: "Onlar, əsasən, 2000-ci ilə qədər istehsal olunan üçüncü, dördüncü əl avtomobilləri alırlar". Ölkəmizdə isə, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, köhnə avtomobillərin gəlişi artıq mümkün olmadığından, qiymət artımı qaçılmaz sayılır. Çünki tələbat yalnız ölkə daxilində olan maşınların hesabına ödənir. Amma belə maşınların da sayı azalır. Azərbaycan Qiymətləndiricilər Cəmiyyətinin sədri Ramil Osmanlı da faktı təsdiq edir. O bildirir ki, Azərbaycanın avtomobil bazarında qiymət artımları kifayət qədər yüksəkdir: "Biz bu məsələyə son iki ildə baş verən iki devalvasiyanı nəzərə alaraq toxunmalıyıq. Bəzi avtonəqliyyat vasitələrinin qiymətlərində 50 faizdən artıq qiymət artımı qeyd olunub. İlkin bazar üzrə, yəni yeni avtomobillərin idxalı üzrə qiymət artımları daha çoxdur. 2014-cü ilin sonunda bazara 20 min manata təklif olunan avtonəqliyyat vasitəsinin qiyməti bu gün təqribən 32-33 min manatdır. Bahalı avtomobillərdə isə qiymət artımları daha çox müşahidə olunur. Bu, gömrük rüsumları, aksiz vergilərinin yüksək olması və digər amillərlə bağlıdır".
Ekspert bildirir ki, təkrar bazar avtomobillərində isə 10 faizdən 30 faizə qədər qiymət artımı qeyd olunur. İli daha köhnə olan, 90-cı illərin sonu istehsal olunmuş avtonəqliyyat vasitələrinin qiymət artımı isə 10-15 faiz ətrafında dəyişir: "2002-2008-ci illər arasında istehsal olunmuş avtomobillərdə qiymət artımı 15-20 faiz, 2008-2016-cı illərdə istehsal olunmuş təkrar bazar avtomobillərində isə 20-30 faizdir. İlkin bazarda qiymət artımı varsa, bunun təkrar bazara inteqrasiya etməsi təbii prosesdir və bunun qarşısını inzibati və ya digər mexanizmlərlə almaq mümkün deyil". Bununla yanaşı, istisna olunmur ki, köhnə maşınlardan fərqli olaraq, yeni avtomobillərin qiymətində tezliklə eniş olsun. Əsas səbəb dollar və avronun son günlərdə manata nisbətdə əhəmiyyətli dərəcədə ucuzlaşmasıdır. Bu da həmin valyutalarla ölkəyə gətirilən maşınların qiymətində özünü mütləq şəkildə göstərəcək.
Tahir TAĞIYEV
