Azərbaycanda qeyri-neft məhsullarının istehsalının artması, eləcə də onların ixrac həcminin genişlənməsi bu gün hökumət qarşısında duran əsas vəzifələrdən sayılır. Son ayların statistikası göstərir ki, qeyd olunan səpkidə böyük irəliləyişlər var. İxrac məhsullarının çeşidinin və həcminin artırılması, eləcə də ixrac coğrafiyasının genişləndirilməsi istiqamətində də nailiyyətlər az deyil.
Amma görünən həm də odur ki, hökumət bu istiqamətdə qarşıya daha geniş hədəflər qoyub və qeyri-neft sahəsi üzrə xaricə daha çox məhsul çıxarılmasını istəyir. Bu yaxınlarda dövlət başçısının imzaladığı "Azərbaycan Respublikasının xarici ölkələrdə fəaliyyət göstərən səfirlik və konsulluqlarında ticarət nümayəndələrinin təyin edilməsi haqqında" fərman da bunun təsdiqi sayıla bilər.
Artıq ölkəmizin xaricdəki ilk ticarət nümayəndəsi də təyin olunub. Belə ki, "Atəşgah" Sığorta Şirkətinin Direktorlar Şurasının sədri Ruslan Əliyev Azərbaycanın Rusiyadakı səfirliyində ticarət nümayəndəsi təyin edilib. Hesab olunur ki, ticarət nümayəndəsinin fəaliyyəti Azərbaycandan Rusiyaya daha çox məhsul ixracına gətirib çıxaracaq. Onu da qeyd edək ki, atılan addım Rusiya rəsmiləri tərəfindən də yüksək qiymətləndirilir. Rusiyanın Azərbaycandakı ticarət nümayəndəsi Eldar Tlyabiçev bununla bağlı bildirir: "Biz sevinirik ki, Azərbaycanın ilk ticarət nümayəndəliyi Rusiyada açılacaq. Şübhəsiz, bu fakt bizim tərəfdaşlığımızın strateji səviyyəsinə və ticari-iqtisadi əlaqələrin davamlı olmasına sübutdur. Qeyri-neft sektorunun inkişafı və qeyri-xammal sektorunda ixracın artırılması Azərbaycan hökumətinin qeyd-şərtsiz prioritetidir. Azərbaycan rəhbərliyinin bu məsələlərin həlli üçün necə səy göstərdiyini görürük və Azərbaycan Respublikasının xarici ölkələrdə ticarət nümayəndəlikləri kimi yeni təsisatın fəaliyyətə başlaması, heç şübhəsiz, Azərbaycan mallarının və xidmətlərinin beynəlxalq bazarlara çıxarılması üçün əsas vasitə olacaq".
Eldar Tlyabiçevin sözlərinə görə, Rusiyanın ticarət nümayəndəlikləri təsisatı təxminən bir əsrlik tarixə malikdir: "Bu nümayəndəliklərin coğrafiyası isə bütün qitələri əhatə edir. Hazırda dünyanın 55 ölkəsində Rusiyanın ticarət nümayəndəlikləri fəaliyyət göstərir. O cümlədən Azərbaycanda Rusiyanın ticarət nümayəndəliyinin yaradılmasından on ildən çox keçib. 2016-cı ilin əvvəli üçün olan məlumata görə, Rusiyanın ticarət nümayəndəlikləri ümumilikdə üç milyard ABŞ dollarına yaxın məbləğdə layihələr həyata keçiriblər. Əminəm ki, ticarət nümayəndəlikləri təsisatının yaradılması ixracın həcminin artırılmasında, Azərbaycan məhsullarının satış coğrafiyasının genişlənməsində mühüm rol oynayacaq və Azərbaycanın qeyri-xammal sektorunun inkişafına şərait yaradacaq".
Ekspertlər isə ilk ticarət nümayəndəsinin Rusiyada təyin olunmasını təsadüf saymır. Çünki qeyri-neft sahəsində Rusiya ölkəmizin əsas ticarət tərəfdaşıdır. Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatına görə də, əvvəlki illərdə olduğu kimi, 2016-cı ildə də Azərbaycanın əsas ticari-iqtisadi tərəfdaşı Rusiya olub. Rusiya ilə Azərbaycan arasında əmtəə dövriyyəsinin həcmi 2,05 milyard ABŞ dollarına bərabər olub və bu, Azərbaycanla əmtəə dövriyyəsinin həcminə görə bütün dünya ölkələri arasında 2-ci yer deməkdir. Qeyd olunan məbləğin 410 milyon dolları Azərbaycandan Rusiyaya ixracın payına, 1,64 milyard dolları isə Azərbaycana Rusiyadan idxalın payına düşüb. Sonuncu göstərici Azərbaycana idxalın ümumi həcmində 1-ci yer deməkdir. Amma ticarət nümayəndəyilinin fəaliyyətə başlamasından sonra rəqəmlərdə ciddi dəyişiklik istisna olunmur. Hazırda Azərbaycandan ixracın əsas hissəsi ənənəvi şəkildə kənd təsərrüfatı məhsullarının, o cümlədən meyvə-tərəvəz və konserv məhsullarının payına düşür. Rusiyadan isə ölkəmizə əsasən maşın və avadanlıq, ərzaq malları, qara metal, dərman preparatları və taxta-şalban materialları gətirilir. Ticarət nümayəndəliyinin fəaliyyəti isə Azərbaycandan Rusiyaya bundan sonra daha çox həcmdə məhsul satışını istisna etmir. Belə nümayəndəliklərin digər ölkələrdə də açılması fonunda, ümumiyyətlə, Azərbaycanın qeyri-neft sahəsi üzrə ixracının həcmində böyük artım gözlənir.
Bununla yanaşı, məlumdur ki, "Made in Azerbaican" brendinin xarici bazarlarda təşviqi, ixrac missiyalarının təşkili istiqamətində də konkret addımlar atılır. Bu məqsədlə son 3 ayda artıq xarici ölkələrə 5 ixrac missiyası təşkil olunub. Özü də sahibkarların missiyalarla bağlı bütün xərcləri dövlət büdcəsi hesabına ödənilib. Xatırladaq ki, ilk ixrac missiyası çərçivəsində 12 şərab istehsalçısı Honkonqda, 2-ci missiya çərçivəsində 9 şərab istehsalçısı Çinin Quancou şəhərində öz məhsullarını potensial alıcılara təqdim etmək imkanı əldə edib. İxrac missiyası zamanı Çinə şərab ixracı ilə bağlı müqavilə imzalanıb və bu müqaviləyə əsasən artıq Çinə şərab ixracına başlanıb. 3-cü ixrac missiyası isə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Dubay şəhərinə təşkil edilib, meyvə şirələri, təbii mineral sular, meyvə-tərəvəz, ət və ət məhsulları, bal, süd və süd məhsulları istehsal edən 20 şirkət öz məhsullarını alıcılara təqdim edib. İxrac missiyasının nəticəsi olaraq Dubaya nar şirəsi və alma ixrac olunur. 2017-ci ilin ilk ixrac missiyası Almaniyaya təşkil olunub, bu çərçivədə meyvə-tərəvəz, təbii mineral sular, meyvə şirələri, şərab, bal və çay istehsalı ilə məşğul olan Azərbaycan şirkətləri Berlin şəhərində keçirilən və Azərbaycan pavilyonunun da yer aldığı "Beynəlxalq Yaşıl Həftə" sərgisini ziyarət edib. Növbəti ixrac missiyaları isə Əfqanıstana təşkil edilib. Bütün bunlar fonunda Azərbaycanın xaricə qeyri-neft sahəsi üzrə satdığı məhsulların da həcmi artır.
Tahir TAĞIYEV
