Dünya bazarlarında neftin qiymətində qeydə alınan artımlar fonunda indi əksər araşdırma mərkəzləri hasilatçı dövlətlərin gəlirlərinin əhəmiyyətli dərəcədə artacağını proqnozlaşdırır.
Bu sıraya Azərbaycan da aiddir və son günlərdə ölkəmizin bazarlara çıxardığı neftin qiymətində artım qeydə alınır. Belə ki, son məlumatlara əsasən, Azərbaycanın dünya bazarına çıxararaq satdığı "Azeri LT CIF" markalı xam neftin bir barrelinin qiyməti 0,68 dollar, yaxud 1,2% artıb. Nəticədə "Azeri LT CIF" markalı neftin bir barrelinin qiyməti 57,47 dollara bərabər olub. ABŞ-da gedən son proseslər fonunda isə neftin qiymətinin daha da yüksəlməsi gözlənir. Bununla bağlı olaraq "Azeri LT CIF" markalı neftin bir barrelinin qiymətinin yaxın tezlikdə 60 dollara çatması da istisnalıq təşkil etmir.
Əksər analitiklər də bu fikirdədir ki, ABŞ-da Donald Tramp hökumətinin dolları ucuzlaşdırmaq niyyyəti neftin qiymətinin yüksələn xətt üzrə inkişafına təkan verəcək. Bu arada ABŞ Federal Ehtiyatlar Sistemi (FES) fevralın 1-də keçirilən iclasında da uçot dərəcəsini dəyişməyib. FES uçot dərəcəni 0.5-0.75 səviyyəsində saxlayıb. Qurumun açıqlamasında deyilir ki, istehlakçı xərcləri artsa da, 2 faizlik inflyasiya hədəfinə çata bilməyiblər. Düzdür, ABŞ-da hakimiyyət dəyişikliyinə qədər FES rəhbəri Canet Yellen bildirmişdi ki, 2019-cu ilin sonunadək uçot dərəcəsini bir neçə dəfə artırmaq planlaşdırılır. Uçot dərəcəsinin artırılmasının dəqiq vaxtı və templəri barədə məlumat verməyən Yellen qeyd etmişdi ki, bu, ABŞ iqtisadiyyatının gələcək göstəricilərindən asılı olacaq: "FES uçot dərəcəsini mərhələli şəkildə artırmağı planlaşdırır. Hazırda uçot dərəcəsi 0.5-0.75 faiz səviyyəsindədir. 2019-cu ilədək uçot dərəcəsinin 3 faizədək artırılması planlaşdırılır. Bununla belə, biz ABŞ-da iqtisadi artımın kifayət qədər güclü olduğuna əmin olmalıyıq". Onu da xatırladaq ki, son dəfə ötən il dekabrın 14-də FES uçot dərəcəsini artırmışdı. Amma indi ABŞ-da hakimiyyətə gələn Donald Tramp güclü dollara qarşıdır. Bir çoxları hesab edir ki, Tramp növbəti dövrlərdə qəbul olunacaq qərarlarda onun mövqeyinin nəzərə alınması məqsədilə FES rəhbəri üzərində indidən təzyiq mühiti formalaşdırmağa çalışır. Bunun özü də növbəti dövrlərdə uçot dərəcəsi ilə bağlı qərarlara təsir edə bilər. Ümumiyyətlə, FES-in 2017-ci il üçün nəzərdə tutulan növbəti üç görüşündə uçot dərəcəsinin artırılması gözlənilmir. Xatırladaq ki, Trampın dollarla bağlı son açıqlamaları da qlobal birjalarda dolları ucuzlaşdırır. Ekspert Vüqar Bayramov da dolların bundan sonra dəyərdən düşməsini istisna etmir. O xatırladır ki, Trampın açıqlamalarından sonra avro dollara nisbətən bahalaşıb. Vüqar Bayramov hesab edir ki, Trampın istəyi sadədir: "Ucuz dollar ABŞ üçün daha çox ixrac və daha az idxal imkanları deməkdir". İqtisadçı bildirib ki, bununla Birləşmiş Ştatlar əzəli rəqiblərini, o cümlədən Çin, Avropa Birliyi və Yaponiyanı da zəiflətmək istəyir. Lakin ekspertin fikrincə, bunu etmək asan olmayacaq: "Reallıq budur ki, dolları aparıcı valyutalara və eləcə də avroya nisbətən kəskin ucuzlaşdırmaq asan deyil. "İki ölkə" modelinə uyğun olaraq, ABŞ-ın iqtisadi rəqibləri də qabaqlayıcı tədbirlər həyata keçirəcək. Lakin Tramp və onun komandası bu məsələdə israrlı olarsa, o zaman dolların digər aparıcı qlobal valyutalara nisbətən məzənnəsi mərhələli şəkildə azala bilər".
Dolların ucuzlaşması isə, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, neftin qiymətinin yüksəlməsinə əlavə təkan verəcək. Artıq əksər araşdırma mərkəzləri də bu qənaətdədir. Bununla bağlı "The Wall Street Journal" nəşrinin sorğusunda iştirak edən analitiklər qeyd edir ki, "Brent" markalı neftin qiyməti bu il ərzində 60 dolları keçəcək. Analitiklər "Brent" markalı neftin bu il üzrə orta qiyməti ilə bağlı proqnozu dekabrdakı 55 dollardan 56 dollara yüksəldib. Ekspertlər neft bazarında təklifin azalması sayəsində tarazlığın əldə olunacağını qeyd edib. Bildirilir ki, bazar risqlərinə baxmayaraq, Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatı (OPEK) üzrə neft təklifinin azaldılması nəticəsində son 5 ayda ilk dəfə "qara qızıl"ın qiymətinin bahalaşacağına dair müsbət proqnozların yaranmasına səbəb olub. Dünyanın ən böyük banklarından olan "CP Morgan" isə belə bir məlumat yayıb ki, Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatının hasilatın azaldılması strategiyası davam edəcəyi təqdirdə neftin bir barrelinin qiyməti bu yay 65 dollara çatacaq. Bank hesab edir ki, neft qiymətinin 2018-ci ildə də 60 dollardan baha olması üçün isə OPEK-ə üzv və kartelə üzv olmayan ölkələrin neft hasilatının azaldılması sazişi 2017-ci ilin 3-cü rübünü və sonrakı dövrü əhatə etməlidir. Hasilatçı ölkələr isə qiymətlərin azalması üçün yeni razılaşmaya getməyə hazırdır və artıq Azərbaycan da bəyan edib ki, hasilatı bir qədər də azalda bilər. Bütün bunlar isə ölkənin neftdən gələn gəlirlərinin cari ildə daha da çoxalmasını qaçılmaz edir.
Tahir TAĞIYEV
