Yeni ABŞ administrasiyasının Rusiyaya qarşı tətbiq olunan sanksiyaları aradan qaldırmağa hazırlaşdığı barədə xəbərlər indi dünya siyasi və iqtisadi gündəminin ən çox müzakirə olunan mövzularından biridir.
Xatırladaq ki, elə ABŞ-ın özündə bir sıra mətbu orqanlar Donald Tramp administrasiyasının Rusiyaya qarşı sanksiyaların aradan qaldırılması barədə sərəncam hazırladığı haqda məlumat yayıb. "Politico" nəşrinin köşə yazarı Syuzen Qlasser bir neçə mənbəyə istinadən sanksiyaların birtərəfli qaydada götürüləcəyi barədə xəbər verib. Eyni zamanda, "Atlantic Council" Analitik Mərkəzinin böyük elmi işçisi Fabris Potye də mənbələrə istinadən bu barədə məlumat verib: "Mənbələr prezidentin Rusiyaya qarşı sanksiyaların qaldırılması üzrə fərmanının hazır olduğunu bildirib".
Xatırladaq ki, Donald Trampın komandasının bəzi üzvlərinin adı hələ prezident seçkisindən öncə Rusiya ilə müxtəlif əməkdaşlıq əlaqələrində hallanırdı. Bu fonda administrasiyada çoxları Rusiya ilə münasibətlərin düzəlməsini istəyir. Donald Tramp özü isə daha əvvəl "Fox News"a müsahibəsində demişdi ki, Rusiya ilə münasibətləri yaxşılaşdırmaq üçün var gücü ilə çalışacaq. ABŞ prezidentinin sözlərinə görə, bu, hər iki tərəf üçün faydalı olacaq.
Qeyd edək ki, Rusiya ilə Qərb arasında münasibətlər 2014-cü ildə Ukrayna hadisələri ilə əlaqədar pisləşmişdi. Əvvəlcə Avropa İttifaqı ölkələri, ABŞ və Kanada fiziki şəxslərə qarşı fərdi sanksiyalarin tətbiqinə başlamışdı. Sonra isə sektorlar üzrə məhdudlaşdırıcı tədbirlər iqtisadiyyatın bütün sahələrini tədricən əhatə etməyə başladı. Cavab tədbiri olaraq Rusiya ona qarşı sanksiya tətbiq edən ölkələrdən ərzaq idxalını qadağan edən qərar qəbul etdi. İndi bu durumdan bütün dünya iqtisadiyyatı əziyyət çəkir. Rusiyaya qarşı sanksiyaların ləğvi isə tamam yeni vəziyyət yarada bilər. Bu hal Rusiya iqtisadiyyatının yenidən dirçəlməsinə də rəvac verə bilər ki, belə vəziyyət MDB ölkələri üçün də vacib əhəmiyyət kəsb edir. "Bloomberg" agentliyi isə bildirir ki, Rusiyaya qarşı sanksiyalar ləğv edilərsə, rus rublunun məzənnəsi 5-10% həddində yüksələ bilər. Agentlik vurğulayır ki, iqtisadçı analitiklərin əksəriyyəti bu fikirdədir. Daha az inandırıcı ssenari baş verdiyi təqdirdə, rublun möhkəmlənməsi 1-5% arasında ola bilər. Analitiklərin 41%-i belə düşünür. Lakin ən inandırıcı ssenariyə görə, sanksiyalar ləğv ediləcəyi təqdirdə ABŞ dolları 55-57 rubl səviyyəsinə qədər enə bilər. Bunu "Bank of America Corp." analitikləri də təsdiq edib. "Societe Generale"də isə hesab edirlər ki, Rusiyaya qarşı iqtisadi təzyiqlər aradan qalxarsa, dolların məzənnəsi 50 rubldan da aşağı düşəcək. Belə vəziyyət isə, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, MDB ölkələrinə, o cümlədən Azərbaycana da müsbət mənada təsir edəcək. Məsələn, möhkəmlənən rubl Azərbaycandan Rusiyaya daha çox məhsul ixracına səbəb olacaq. Qərb sanksiyaları aradan qalxacağı təqdirdə hadisələr məhz bu səpkidə inkişaf edəcək. Digər tərəfdən, rublun möhkəmlənməsi dolların manata da təzyiqini azalda bilər. Belə vəziyyətdə manat dollar qarşısında daha çox dəyər qazanmaq iqtidarındadır. Ümumiyyətlə, son günlərdə ölkəmizdə sürətlə bahalaşan dolların ucuzlaşması qaçılmaz sayılır. İstisna olunmur ki, Azərbaycanda dolların rəsmi məzənnəsi bu ilin ilk yarısında 1,80 manat səviyyəsinə qədər ensin. Bununla bağlı bildirilir ki, neftin qiymətinin cari həddi dolların 2 manat səviyyəsini keçməsini əngəlləyir: "Hazırkı məzənnə Azərbaycanın tədiyyə balansının cari hesabının profisitə keçməsinə imkan yaradıb. Buna baxmayaraq, tədiyyə balansının maliyyə hesabının kəsirli olması son nəticədə tədiyyə balansının ehtiyat aktivlərinin dəyişməsini balanslaşdırıb və cüzi profisitlə bitməsinə səbəb olub. Tədiyyə balansı profisitinin 2017-ci ildə daha da artacağı proqnozlaşdırılır. Azərbaycanda dövlət və korporativ sektorun xarici borclarının tənzimlənməsi və uzunmüddətli olması yaxın illərdə neft qiymətlərinin 45 dollardan yuxarı qalxması şərtilə dolların məzənnəsində kəskin artımın olmayacağını deməyə əsas verir. Belə ki, dolların məzənnəsinin kəskin artması iqtisadi aktivliyə də ciddi zərər verir. 2017-ci ildə neft qiymətlərinin 45-65 dollar diapazonunda hərəkət edəcəyi, dolların məzənnəsinin isə 1,80 manat səviyyəsinə qədər geriləyəcəyi ehtimal edilir".
Onu da xatırladaq ki, Azərbaycanın ticarət tərəfdaşı olan ölkələrdən sayılan Rusiya və Türkiyədə dollar ucuzlaşır. Türkiyədə lirə son günlərdə 3,5% möhkəmlənib və prosesin davam edəcəyi gözlənir. Rusiyada isə rubl uzun müddətdir ki, möhkəmlənir və minimal həddən 30% güclənib. Bütün bunlar manata da tezliklə təsirini göstərəcək.
Tahir TAĞIYEV
