Mərkəzi Bank bəh-bəhlə bəyan edir ki, ötən il ölkə iqtisadiyyatına kredit qoyuluşu 1,9 milyard manat artıb. Bu da əvvəlki illə müqayisədə 13 faiz çoxdur. Pandemiyadan sonra artan iqtisadi aktivlik fonunda Mərkəzi Bank bunu sanki ciddi iqtisadi uğur kimi təqdim etməyə çalışır.
Ancaq məsələnin mahiyyətinə varanda bəlli olur ki, heç də belə deyil. Çünki kreditlərin tərkibinə nəzər saldıqda məlum olur ki, artımın 75 faizi, yəni 1,4 milyard manatı məhz ev təsərrüfatlarına verilən kreditlər olub. Sənaye və istehsal sektoruna kredit qoyuluşunun məbləği 25 faiz, yəni 300 milyon manatdan çox azalıb. Hansı ki, bu sahələrin inkişafı üçün kreditlərə daha çox ehtiyac var, nəinki ev təsərrüfatlarının ehtiyaclarının ödənilməsinə. Başqa bir tərəfdən, yanvar-oktyabr aylarında ölkə iqtisadiyyatına yönəldilən 16,4 milyard manatlıq kreditin 49,5%-i ev təsərrüfatlarının payına düşüb. Özəl sektora verilən 14,6 milyard manatlıq kreditin 55,5%-i ev təsərrüfatlarına yönəlib. Hətta belə məlumatlar var ki, ev təsərrüfatlarına verilən istehlak kreditlərinin biznes krediti kimi rəsmiləşdirilməsi halları da var. Belə olan halda iqtisadiyyatın hansı kreditləşməsindən söhbət gedə bilər?
“Biznes kreditlərini elə şərtlərlə təklif edirlər ki, ya sahibkar bu krediti götürə bilməsin, ya da götürdüyünə peşman olsun”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru Firdövsi Şahbazovun fikrincə, Mərkəzi Bank rəqəmlərlə oynayaraq ictimai rəyi çaşdırır: “Əvvəla, ölkədə kredit sisteminin belə bərbad günə düşməsinin səbəblərindən biri də Mərkəzi Bankın yeritdiyi qeyri-sağlam kredit siyasətidir. Uzun illərdir Azərbaycanda yüksək kredit faizləri ilə bağlı hamı fəryad qoparır. Bir sıra sahibkarlar məhz yüksək faizlər üzündən müflüs olub biznesini itirib. Bir dəfə də olsun, Mərkəzi Bank faizlərin aşağı salınması ilə bağlı təsirli addım atmayıb. Hər dəfə məsuliyyəti üzərindən atmaq üçün əsassız arqumentlərlə çıxış edib. Bu gün ölkədə reallıq ondan ibarətdir ki, banklar birmənalı şəkildə biznes kreditləri verməkdən yayınır. Biznes kreditlərini elə şərtlərlə təklif edirlər ki, ya sahibkar bu krediti götürə bilməsin, ya da götürdüyünə peşman olsun. Banklar kredit müqabilində elə məbləğdə girov tələb edirlər ki, əksər sahibkarların buna imkanı çatmır. Bankların kredit siyasəti ancaq istehlak kreditləri vermək üzərində qurulub. Əgər dövlət sifarişli bir sıra layihələr, İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Sahibkarlığın İnkişafı Fondunun kreditləri olmasaydı, ölkədə vəziyyət acınacaqlı olardı. Nə yaxşı ki, bunlar var. Əks təqdirdə sahibkarların vəziyyəti çox pis olardı. Bankların xalis gəliri artsa da kredit faizləri aşağı düşmür. Nəzərə alsaq ki, qeyri-neft sektorunun inkişaf etdirilməsi prioritetdir, o zaman sərfəli biznes kreditləri verilmədən buna nail olmaq mümkün olmayacaq”.
Bu baxımdan ekspert hesab edir ki, Mərkəzi Bank kredit siyasətini sağlamlaşdırmaqla bağlı addımlar atmalıdır.
Vidadi ORDAHALLI
