“Uzun illərdir ki, manatın məzənnəsi inzibati yolla qorunub saxlanılır. Amma proses bir bu qədər də davam edə bilməz”. Bu fikirləri Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin üzvü Vahid Əhmədov manatın məzənnəsinin inzibati üsulla qorunub saxlanılmasına münasibət bildirərkən deyib. V.Əhmədov deyib ki, belə olmasaydı, 1 dollar 1,7 manat səviyyəsində qala bilməzdi:
“Ölkə daxilində baş verənləri, inflyasiyanı, idxalı, ixracı, pulun dövriyyəsilə bağlı prosesləri görürük. Manat inzibati yolla saxlanılır və qorunub saxlanılması üçün də kifayət qədər ehtiyat var. Məzənnənin inzibati yolla qorunub saxlanılması nə qədər davam edəcək, 6 ay, bir il bilinmir. Amma gec-tez sərbəst buraxılacaq və “tam üzən məzənnə”yə keçiləcək”.
Deputat hazırda manatın qorunmasının əhəmiyyətini Qarabağda aparılan quruculuq işləri ilə əlaqələndirib:
“Qarabağda tikinti işləri başlayıb. Orada xarici şirkətlər işləyir. Onlar istəyirlər ki, milli valyuta stabil olsun, onlar üçün problem yaranmasın. Manatın məzənnəsinin qorunub saxlanılması, əlbəttə, dövlət, millət üçün əhəmiyyətlidir. Amma bunun da bir vaxtı gələcək ki, manat mütləq sərbəst valyuta olacaq”.
Qeyd edək ki, Prezident İlham Əliyev ötən həftə yerli telekanallara müsahibəsində manatın məzənnəsilə bağlı məsələlərə aydınlıq gətirib. Prezident deyib ki, hökumət bir neçə il bundan əvvəl çox ağır addımın atılmasına məcbur olub:
“Manatın qiymətdən düşməsi insanların rifah halına mənfi təsir göstərmişdi. Amma o addımı biz mütləq atmalı idik. Əgər biz o addımı atmasaydıq, bütün valyuta ehtiyatlarımızı xərcləyə bilərdik. Onsuz da bu addımın gecikməsi ona gətirib çıxarmışdı ki, Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatları böyük dərəcədə tükənmişdi. Təqribən 10 milyard dollar vəsait manatın sabit saxlanmasına istifadə edilmişdi. Nəticə etibarilə Mərkəzi Bank manatı sabit saxlaya bilmədi və biz 10 milyard dollar valyutanı itirdik". Xatırladaq ki, AMB sədri Elman Rüstəmov 2021-ci ilin sonları ilə bağlı brifinqdə jurnalistlərin suallarını cavablandırarkən, “biz manatı zorla tutub saxlaya bilmərik, manatın məzənnəsini inzibati yolla tənzimləmək mümkün deyil”, açıqlamasını vermişdi.
Vahid Əhmədovun bu fikirlərini növbəti devalvasiyanın anonsu kimi qəbul edə bilərikmi?
İqtisadçı Elçin Qurbanov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, üzən məzənnə ilə bağlı istənilən halda tənzimlənən-üzən məzənnə rejimi tətbiq oluna bilər: “Əks halda qiymətlərin tənzimlənməsi Mərkəzi Bank tərəfindən mümkün olmayacaq, yəni çox ciddi sıçrayışlar baş verə bilər. Məzənnə tam şəkildə valyuta bazarının öhdəsinə buraxılarsa devalvasiya və kəskin inflyasiyaya baş verəcək. Bununla da ciddi sosial gərginliyə şərait yaranacaq. Mərkəzi Bank məzənnəyə təsir göstərmək üçün hökmən xarici valyutanın alqı-satqısını həyata keçirməlidir. Yəqin ki, devalvasiya dalğasının ardıcıl olaraq MDB məkanında fəsadlarını xatırlayırsız. Bizdə 2015-ci ildə baş verən “sunami”lərin analoji obrazı hər yerdə yaşandı. Yaxşı xatırlayıram, bir neçə il əvvəl Ukraynada devalvasiya dalğası biznes mühitinə olduqca mənfi təsir göstərmişdi. İxracatçı şirkətlərin üzərinə valyuta hesablarına mədaxil edilən pul vəsaitlərinin 40 faizinin Mərkəzi Bankın müəyyən etdiyi məzənnə ilə Bankla mübadiləsi tələb olunurdu. Yəni xaricə əmtəə və xidmətlər ixrac edən şirkətlər valyuta hesablarına daxil olan xarici valyutanın (dolların) 40 faizini, kobud desək, hökumətə satmalı idi. Bununla da bazarda xarici valyutaya olan tələbatı qismən qarşılamağa nail ola bildilər. Çünki ixracatçı şirkət onsuz da ölkə daxilində istehsal xərclərini yerli valyuta ilə qarşılaşmalıdır. Lakin Azərbaycanda ölkəyə özəl biznes sektorundan valyuta axını həddindən artıq azdır və ya çox cüzidir. Tələb isə yalnız dövlətin maliyyə pul siyasətinə müdaxiləsi ilə tənzimlənə bilər. Tikinti materiallarından tutmuş, ərzaq məhsullarınadək idxaldan asılı olan ölkədə birdən-birə təmiz üzən məzənnəyə keçid sosial iqtisadi partlayışa səbəb ola bilər. Ona görə də dövlət bu məsələyə konservativ yanaşsa daha yaxşı olar. Hələ ki, tam üzən məzənnə üçün ciddi zərurət yaranmayıb. Valyuta ehtiyatları, neftin dünya bazarındakı qiyməti yerli bazarı qorumağa və qiymətləri lazımi səviyyədə tənzimləməyə imkan verir”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
