Prezident İlham Əliyev Yeni illə bağlı xalqa müraciətində dedi ki, təkcə vergi orqanları sayəsində xəzinəyə proqnozdan əlavə 1,4 milyard manat pul daxil edilib və bu puldan istifadə edərək biz geniş sosial paket tədbirlərini həyata keçiririk:
“İqtisadi sahədə aparılan islahatlar, şəffaflıq, korrupsiya və rüşvətxorluqla mübarizə öz nəticələrini verməkdədir. Təkcə vergi orqanları sayəsində xəzinəyə proqnozdan əlavə 1,4 milyard manat pul daxil edilib və bu puldan istifadə edərək biz geniş sosial paket tədbirlərini keçiririk. Yanvarın 1-dən maaşlar, pensiyalar, təqaüdlər əhəmiyyətli dərəcədə artırılacaq. İki milyon yüz min insanı əhatə edən bu sosial paketin ümumi həcmi 1,5 milyard manatdır. Baxın, vergi orqanları xəzinəyə ancaq proqnozdan əlavə 1,4 milyard manat pul cəlb ediblər, onun hamısı və artıqlaması ilə sosial məsələlərin həllinə yönəldilib. Eyni zamanda, azad edilmiş torpaqlarda görülən işlər də sosialyönümlü işlərdir”.
O da sirr deyil ki, Azərbaycanda kölgə iqtisadiyyatı tam leqallaşmayıb. Düzdür, neftin dünya bazarında qiyməti kəskin şəkildə ucuzlaşan zaman bu istiqamətdə bir sıra işlər görüldü. Çünki büdcəni doldurmaq zərurəti yarandı. İkili mühasibatlıq əsasında ödənişlərin qarşısı alındı. İri və orta tutumlu müəssisələrdə maaşlar leqallaşdırıldı. Bütün bunlara baxmayaraq, kölgə iqtisadiyyatı qalmaqdadır.
Maraqlıdır, kölgə iqtisadiyyatı leqallaşdırılarsa, o zaman büdcəyə təxminən nə qədər vergi yığımlarını yönəltmək mümkündür?
“Məmurların himayəsində olan sahələrin gəlirləri leqallaşdırılsa, indikindən dəfələrlə çox vəsait büdcəyə daxil olacaq”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru Firdovsi Şahbazovun fikrincə, kölgə iqtisadiyyatı leqallaşdırılsa büdcə daxilolmalarını əhəmiyyətli şəkildə artırmaq olar: “Əvvəla, kölgə iqtisadiyyatının mövcud olması liberal iqtisadiyyat prinsiplərinə ziddir. Bu, iqtisadiyyatda rəqabət mühitinə ciddi mənfi təsir göstərir. Kölgə iqtisadiyyatı əsasən iki səbəbdən yaranır. Bunun bir səbəbi onunla bağlıdır ki, məmurlar səlahiyyətlərindən sui-istifadə edərək iqtisadiyyatın müəyyən sahələrinə himayədarlıq edirlər. Əsasən həmin sahələrdə vergidən yayınma hallarının miqyası böyük olur. O baxımdan məmurların himayəsində olan sahələrin gəlirləri leqallaşdırılsa, indikindən dəfələrlə çox vəsait büdcəyə daxil olacaq. Bəzi hallarda yerli və mərkəzi icra hakimiyyəti orqanlarının əməkdaşları sahibkarların fəaliyyətinə hansısa bir formada əngəllər yaratmağa çalışaraq özlərinin korporativ maraqlarını təmin etmək istəyirlər. Ancaq təəssüf ki, kölgə iqtisadiyyatı ilə bağlı narahatlıq yaradan məsələlər yalnız məmur özbaşınalığı ilə bağlı deyil. Çünki bir sıra hallarda vergidən yayınma hallarında sahibkarların özləri də maraqlı olur. Bəzi sahibkarlar fəaliyyətlərini qanunvericilikdən yan keçməklə qurmaq istəyirlər. Sahibkarların özləri əliəyri məmurlarla sövdələşmələrə girirlər, ayrı-ayrı hallarda hesabatlarını gizlədirlər. Nəticədə vergiləri tam şəkildə ödəməkdən yayınırlar. Yəni belə hallar da az deyil. O üzdən, kölgə iqtisadiyyatı təkcə oliqarxlarla bağlı olan məsələ deyil. Bu cür hallara birdəfəlik son qoyulmalıdır. Məmurların bizneslə məşğul olmasına son qoyulmalıdır. İqtisadi artım qabaqcıl və effektiv özəl təşəbbüslərə söykənməli, dövlət və özəl əməkdaşlığı gücləndirilməlidir. Yenilikçiliyə malik özəl sektorda aktivlik daha da canlandırılmalı, qeyri-neft sektorunun maliyyələşməsində özəl sektorun payı artırılmalıdır. Yalnız bütün bunlardan sonra daha böyük həcmdə vergini büdcəyə yönəltmək mümkün olacaq”.
Bu baxımdan ekspert sözügedən istiqamətdə səylərin artırılmasını məqsədəuyğun hesab edir.
Vidadi ORDAHALLI
