Bank sektorunda vəziyyət sabitdir. Son illər ərzində həm xarici şəraitin normallaşması, həm hökumətin və dövlətin bank sektorunu 2014-2015-ci illərdə yaranan böhran nəticəsində üzləşdikləri problemlərdən xilas etməsi sayəsində kommersiya banklarının vəziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşıb. Bunu statistik rəqəmlər də sübut edir.
Ötən il bank sektoru 614,1 milyon manat xalis mənfəət əldə edib. Bu, 2020-ci illə müqayisədə 12 faiz çoxdur. Ötən il ərzində bank sektoru xalis mənfəət cəhətdən hər ay artım nümayiş etdirib. Likvidlik normadan iki dəfə çoxdur.
Bu ilin yanvarın 1-nə bank sektorunun aktivləri 35 miyard 604,5 milyon manat təşkil etməklə, ötən il yanvarın 1-i ilə müqayisədə 15,8 faiz çox olub. İlk dəfədir ki, bankların aktivləri 35 milyard manatı keçib. Bankların aktivlərinin 15 097,0 milyon manatını isə müştərilərə verilmiş xalis kreditlər təşkil edib ki, son 1 ildə sektorun kredit portfeli 15,2 faiz böyüyərək, kreditlərin aktivlərdəki payı 42,6 faizlə 42,4 faiz aralığında qərarlaşıb. Əhalinin depozitlərinin həcmi milli valyutada daha kəskin artıb. Məsələn, manatda olan depozitlərin həcmi son bir ayda 4.2 faiz, ilin əvvəlindən isə 1 227.67 milyon manat və yaxud 30.5 faiz artım nümayiş etdirərək, 5 254.8 milyon manata yüksəlib. Problemli kreditlərin məbləği 786,3 milyon manat təşkil edib ki, bu da ilin əvvəlinə nisbətən 12 faiz, son 1 ildə isə 14,8 faiz problemli kreditlərin azaldığı deməkdir.
Bütün bu üstünlüklərə baxmayaraq, yenə də banklar kredit şərtlərini yumşaltmır, faizləri aşağı salmır. Yenə yüksək faizlər, yenə istehlak kreditləri ön sırada. Maraqlıdır, bir belə üstünlüyə rəğmən banklar niyə şərtləri yumşaltmır?
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən millət vəkili Vüqar Bayramov bankların kredit şərtlərini yumşaltmamasını bir sıra amillərlə əlaqələndirdi: “2021-ci il bankların iqtisadi göstəricilərində dəyişikliklərlə yadda qaldı. Hətta kredit portfeli 14,1 milyarddan, 16,2 milyarda yüksəldi. Nəticədə il ərzində kredit portfelində 2 milyard manatdan çox artım müşahidə edildi. Ancaq kriditlərin həcminin artmasına, ümumi bank aktivlərinin yüksəlməsinə baxmayaraq, təəssüf ki, kredit faizləri yüksək olaraq qalmaqdadır. Kredit faizlərinin yüksək olmasının bir neçə səbəbi var. Bunun başlıca səbəb onunla bağlıdır ki, banklar daha qısa müddət ərzində, daha çox gəlir əldə etməyə çalışırlar. O üzdən hər vasitə ilə çalışırlar ki, faizlər aşağı düşməsin. Bu da təbii ki, iqtisadi baxımdan, eyni zamanda bank sektorunda dayanıqlıq baxımından arzuolunan deyil. Digər tərəfdən, depozit faizləri də kredit faizlərinə öz təsirini göstərir. Xüsusən manatla cəlb edilən depozit faizlərinin yüksək olması buna öz təsirini göstərir. Real sektorda mövcud vəziyyətin yaxşı olmamasının da bunda rolu var. Problem ondadır ki, real sektorda korporativ idarəetməni təşviq edən biznes subyektlərinin sayı çox deyil. Banklar da adətən daha şəffaf real sektorda fəaliyyət göstərən sahibkarlarla işləməkdə maraqlı olurlar. Bu amilin də faizlərin yüksək olmasında rolu var. Bir sözlə, çox təəssüflər olsun ki, 2021-ci ildə də bankların yüksək faizli kredit məsələsi öz həllini tapmadı”.
Millət vəkilinin fikrincə, hər halda Mərkəzi Bank bu istiqamətdə fəaliyyətini gücləndirməlidir ki, 2022-ci ildə kredit faizlərində azalmalar müşahidə edilsin.
Vidadi ORDAHALLI
