İnkişaf etməkdə olan ölkələr ABŞ-da əmək bazarında yeni iş yerlərinin açılmasının gözləniləndən daha yüksək artımı fonunda Federal Ehtiyat Sisteminin faiz dərəcələrini artıracağına hazırlaşmalıdır. Belə bir xəbərdarlıqla Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) çıxış edib.
Quruma görə, monetar siyasət çərçivəsində ABŞ-ın maliyyə requlyatorunun gözlənildiyindən daha sürətli addımları maliyyə bazarlarını sarsıda, həmçinin kapitalın xaricə axınına və inkişaf etəmkdə olan ölkələrdə (üzən məzənnə halında) valyutanın ucuzlaşmasına səbəb ola bilər. Sözügedən ssenari ABŞ-da geniş əsaslı əməkhaqqı inflyasiyası və ya davamlı təchizat problemləri fonunda daha sürətli inflyasiya üçün gözləntilərin gücləndiyi halda baş verə bilər. BVF qeyd edib ki, yüksək dövlət və özəl borcu, yüksək valyuta volatilliyi riskləri və aşağı cari əməliyyatlar balansına malik inkişaf etməkdə olan ölkələr artıq dollara qarşı valyutalarının ucuzlaşmasını hiss edib. Fond tövsiyə edir ki, yüksək inflyasiya təzyiqləri olan ölkələr valyutalarının dollara qarşı ucuzlaşmasına imkan yaratmalı və faiz dərəcələrini artırmalıdır. Xatırladaq ki, "Goldman Sachs" bankına görə də Federal Ehtiyat Sistemi bu il faiz dərəcələrini bir neçə dəfə artıracaq. "Goldman Sachs"ın iqtisadçıları Federal Ehtiyat Sisteminin 2022-ci ildə mart, iyun, sentyabr və dekabr aylarında faiz dərəcələrini dörd dəfə artıracağını proqnozlaşdırıb. Baş ofisi Amsterdamda yerləşən Hollandiyanın bank və maliyyə xidmətləri korporasiyası ING-nin inkişaf etmiş bazarlar üzrə baş iqtisadçısı Ceyms Naytlideyir ki, Federal Ehtiyat Sisteminin daha sürətli hərəkət etməsi üçün təzyiq artır: “Yanvarın 7-də dərc edilən ABŞ əmək bazarına dair məlumatlar dünyanın ən böyük iqtisadiyyatında işsizlik səviyyəsinin 3,9%-ə düşdüyünü və pandemiyadan əvvəlki göstəricilərə yaxınlaşdığını göstərib. Federal Ehtiyat Sistemi üçün şirkətlərin maaş artımını kəskin sürətləndirmələri prosesi daha vacibdir. Federal Ehtiyat Sisteminin dekabr iclasının protokolları qurumun faiz artırmağı planlaşdırdıqlarını göstərdi. Üstəlik, Federal Ehtiyat Sistemi bu ildən etibarən balansı azaltmağa başlamaq imkanını nəzərdən keçirir, faktiki olaraq sistemdən “çap edilmiş” dollarlar yığışdırılacaqdır. Yanvarın 5-nə olan məlumata görə, ABŞ Mərkəzi Bankının balansı 8 trilyon 765 milyard dollara çatıb və pandemiyanın başlanğıcından indiyədək heç vaxt görülməmiş miqyasda aktiv alışı hesabına 4,6 trilyon dollar artıb”. “Morgan Stanley” bankının strateqi Mayk Uilson bildirir ki, indi Federal Ehtiyat Sisteminin zərbəsi daha güclü olacaq. Hazırda dollar digər valyutalara qarşı da möhkəmlənir. Digər tərəfdən əksər dünya mütəxəssisləri gözləyir ki, Federal Ehtiyat Sistemi faiz dərəcələrini artıracaq. Nəticə etibarilə faiz dərəcələrinin son illər ərzində ilk dəfə 0-0,25%-dən yuxarı olacağı realdır. Bunun üçün artıq makroiqtisadi mühit mövcuddur, sadəcə olaraq siyasi qərar lazımdır. Qeyd edək ki, faiz dərəcələrinin aşağı olması iqtisadi qanunauyğunluğa əsasən, dolların möhkəmlənməsini müəyyən dərəcədə ləngidir. Faiz dərəcələri artırılsa, maliyyə bazarlarında canlanma yaranacaq, çünki Federal Ehtiyat Sisteminin dərəcələrin ardınca korporativ dərəcələr də artacaq ki, bu da tələbata müsbət təsir edəcək. Digər tərəfdən, investorlar faizlərin qaldırılmasını ölkə iqtisadiyyatında sağlamlaşmanın başa çatması, inkişaf yoluna çıxması kimi qiymətləndirəcək. Yekunda ABŞ-ın maliyyə alətlərinə axın daha da artacaq ki, nəticədə dolların möhkəmlənməsinə daha bir amil dəstək verəcək.
Baş verənlər Azərbaycanda da diqqətlə izlənilir. Azərbaycanın qonşu ölkələrində valyuta sabitliyi ilə bağlı vəziyyət məsələni ölkəmiz üçün daha da aktuallaşdırır. Bu il ərzində qonşularımızda milli valyutalara devalvasiya təzyiqlərinin daha da artması gözlənilir ki, bu da inflyasiyanı tətikləyən əsas faktorlardan hesab olunur. Gürcüstan, Ermənistan, Rusiya, İran və Türkiyədə milli valyutanın dəyərsizləşməsi prosesinin bu il də davam etməsi gözlənilir. Amma ölkəmizdə vəziyyət fərqli xarakter daşıyacaq, Azərbaycan manatı xarici valyutalara, xüsusən də ABŞ dollarına nisbətdə sabit həddə qalacaq. Real vəziyyətin təhlili, proseslərin inkişaf axarı göstərir ki, manatın kursuna təsir göstərə biləcək hər hansı fundamental risk mövcud deyil. Xarici ticarətdə müsbət saldo mövcuddur. Belə xarici ticarətdə müsbət saldo 10 milyard dollardan artıqdır. Dünya enerji bazarlarında qiymətlər proqnozlardan əhəmiyyətli dərəcədə yüksəkdir. Bu da enerji resurslarının ixracatçısı kimi Azərbaycana daha çox valyuta qazandırır. Bundan başqa, qeyri-neft sektorunun dinamik inkişafı, bu sahə üzrə ixracatda böyük artım da ölkəyə valyuta axınını təmin edir. Qeyd edək ki, 2021-ci il ərzində Azərbaycanın ixracı 22,2 milyard dollar, qeyri-neft sektoru üzrə 2,7 milyard dollar təşkil edib. Qeyri-neft sektoru üzrə ixrac 2020-ci il ilə müqayisədə 870 milyon dollar və ya 47,2% artıb. Bundan əlavə ölkəmiz üzərindən tranzit yükdaşımaların çoxalması, birbaşa xarici investisiyaların cari il ərzində də yüksək hədlə ifadə olunacağının proqnozlaşdırılması, bu qəbildən olan digər hallar manatın kursunun sabitliyini şərtləndirəcək əsas faktorlar olacaq. Milli valyutanın sabitliyi inflyasiya riskini azaltmaqla yanaşı, iqtisadi inkişafın dinamikliyinə də mühüm təkan verir. Daha bir önəmli məqam Azərbaycanın böyük həcmdə strateji valyuta ehtiyatlarına malik olmasıdır. Ötən ilin sonuna valyuta ehtiyatlarının miqdarı daha 2,2 milyard ABŞ dolları artıb və 53 milyard dolları keçib. Nəhəng valyuta ehtiyatı da manatın sabit məzənnədə qalmasına səbəb olan faktorlardandır. Azərbaycan dünya miqyasında ən az xarici borca malik olan ölkələrdən biridir. Xarici dövlət borcu ümumi daxili məhsulun cəmi 17 faizini təşkil edir və ötən il ərzində həm mütləq rəqəmlərdə, həm ümumi daxili məhsula nisbətdə xarici dövlət borcu azalıb. Cari il ərzində bu rəqəmin daha da azalması, 2025-ci il ərzində ümumi daxili məhsula nisbətdə 12 faizə düşməsi gözlənilir. Bu da milli valyutanın dayanıqlığına təkan verən mühüm amillərdən biridir.
Ramil QULİYEV
