Azərbaycanda iqisadi inkişafın təmin olunmasında dövlət investisiyaları lokomativ rolunu oynayıb. Bir sıra böyük layihələr məhz dövlət investisiyaları hesabına həyata keçirilib. Bu da, öz növbəsində, iqtisadiyyatın yan sahələrində iqtisadi fəallığın artmasına, məşğulluğun səviyyəsinin yüksəlməsinə və bir sözlə, əhalinin gəlirlərinin artmasına öz töhfəsini verib.
Ancaq müşahidələr göstərir ki, dövlət investisiyaları son 3 ildə azalmaqdadır. 2022-ci ilin büdcəsində dövlət investisiya xərclərinin 32 faizə yaxın və ya 895 milyon manat azaldılması nəzərdə tutulub. Halbuki, əvvəlki illərdə bu daha çox idi. Bunu statistik rəqəmlər də təsdiq edir. Məsələ ondadır ki, dövlət investisiyaları 2019-cu ilin büdcəsində 6,4 milyard, 2020-ci ilin büdcəsində 4,9 milyard, 2021-ci ilin büdcəsində isə 2,8 milyard manat olub. Bu ilin büdcəsində dövlət investisiyaları 1,9 milyard manat nəzərdə tutulub. Ümumən dövlət investisiyaları 3,4 dəfə azalıb. Problem həm də odur ki, azalan dövlət investisiyaların yerini özəl sərmayə doldurmur. Nəzərə almaq lazımdır ki, İqtisadiyyat Nazirliyi bu il iqtisadiyyatın 4,6 faiz böyüməsinə dair proqnoz verib. İnvestiyaların azalması fonunda iqtisadi böyüməni təmin etmək çətin olacaq.
Maraqlıdır, dövlət investisiyaları niyə ilbəil azalır? Özəl sektorun qoyduğu sərmayələr niyə artmır?
“Bürokratik əngəllər, haqsız rəqabət, məmur inhisarçılığı və digər problemlər sərmayələrin cəlb olunmasını əngəlləyir”
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən ekspert Rəsul Cahangirli baş verənləri obyektiv və subyektiv səbəblərlə əlaqələndirdi: “2005-ci ildən başlayaraq böyük neft pulları ölkəyə daxil olmağa başladı. O zaman ölkədə həllini gözləyən çoxsaylı problemlər var idi. Bunu da yalnız böyük dövlət investisiyaları hesabına həll etmək mümkün idi. Regionların inkişafına dair proqramlar qəbul edildi, yol infrastrukturu yeniləndi, 3 mindən çox məktəb ya yenidən tikildi, ya da əsaslı şəkildə təmir edildi. Çoxsaylı xəstəxanalar və digər bu kimi sosial obyektlər tikildi. Qaçqınlar üçün bir sıra yeni yaşayış massivləri salındı. O cümlədən, dövlət vəsaiti hesabına digər bir sıra infrastruktur layihələri həyata keçirildi. Həmin işlərin çoxu icra edildiyi üçün ilbəil dövlət investisiyaları azalır. Bunun bir səbəbi bununla bağlıdır. Başqa bir səbəb onunla əlaqədardır ki, 6 il əvvəl Azərbaycana daha çox neft gəlirləri daxil olurdu, nəinki indi. Ötən müddət ərzində hasilat xeyli azalıb, bir neçə dəfə neftin dünya bazar qiyməti kəskin şəkildə aşağı düşüb. Ən nəhayət, pandemiya dünya iqtisadiyyatını iflic etdiyi üçün bütün bunlar Azərbaycana da ciddi təsirsiz ötüşməyib. Pandemiya ilə bağlı həm iqtisadi aktivlik azalıb, həm də dövlətin sosial xərcləri artıb. Bütün bunlar nəticə etibari ilə dövlət investisiyalarının azalmasına gətirib çıxarır. Özəl sərmayənin onun yerini doldurmadığına gəldikdə isə, bunun da səbəbləri var. Birincisi, özəl sərmayədarlar sosialyönümlü layihələr həyata keçirməkdə maraqlı olmurlar. Çünki bu zaman qoyulan vəsaiti geri götürmək olmur. Sahibkar o sahəyə vəsait qoyur ki, oradan gəlir əldə etsin. İkincisi, Azərbaycanda yerli və xarici sərmayələrin cəlbinə mane olan bir sıra amillər var. Biznes mühiti əlverişli deyil. Bürokratik əngəllər, haqsız rəqabət, məmur inhisarçılığı və digər problemlər sərmayələrin cəlb olunmasını əngəlləyir”.
Bu səbəbdən ekspert hesab edir ki, sadalanan problemlərin həlli ilə bağlı ciddi tədbirlər görülməlidir.
Vidadi ORDAHALLI
