Bu gün, Azərbaycan da daxil olmaqla, dünya miqyasında ən çox müzakirə edilən məsələlərdən biri taxılın, un və çörəyin qiymət artımıdır. Cari ilin ilk günlərində bununla bağlı yaşanan bahalaşma, demək olar ki, dünyanın bir çox ölkəsində, o cümlədən Cənubi Qafqaz regionunda da özünü qabarıq büruzə verir.
Hazırda Azərbaycanla yanaşı, Gürcüstan və Ermənistanda çörəyin və unun qiymətində artım müşahidə olunur. Qeyd edək ki, ölkəmizdə İqtisadiyyat Nazirliyinin Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Xidməti un və çörək istehsalçıları ilə birlikdə bu məhsulların qiymətlərinin yuxarı hədlərini müəyyənləşdirib. Belə ki, idxal qiymətləri və emal xərcləri nəzərə alınmaqla, hazırda bu məhsula real qiymət formalaşıb, un və çörək istehsalçıları ilə qiymətlərin yuxarı hədləri müəyyənləşdirilib: 50 kq-lıq bir kisə unun topdansatış qiyməti - 35,9 manat, 500 qr-lıq ənənəvi (dairəvi) çörəyin pərakəndə satış qiyməti - 50 qəpik, 650 qr-lıq ənənəvi (dairəvi) çörəyin pərakəndə satış qiyməti - 65 qəpik. Dövlət Xidməti qiymət hədlərinə əməl olunması üzrə ciddi nəzarət tədbirlərini davam etdirir. İlk günlərin monitorinqlərinin nəticələrinə əsasən, unun topdansatış qiyməti 35,4- 35,9 manat arasında dəyişir.Azərbaycanın iqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarovun sözlərinə görə, əsasən, idxal edilən xammal komponentlərinin qiymət artımı səbəbindən daxildə istehsal olunan yerli məhsulların da satış qiymətləri yüksəlməyə başlayıb. O qeyd edir ki, məhsulun maya dəyərini formalaşdıran bir sıra xərclərin - daşınma, enerji, xammal kimi faktorlarda da qiymət artımı nəzərə alınmalıdır. Hökumət bildirir ki, bahalaşmanın təsirlərini minimuma endirmək üçün son dövlət büdcəsi əhalinin gəlirlərinin artırılması komponentin" nəzərə almaqla formalaşdırılıb. Mikayıl Cabbarov bu xüsusda bildirib: "Hesab edirik ki, bu, qiymət artımlarını qarşılamaq üçün müəyyən dəstək olacaq. Müsbət məqam ondan ibarətdir ki, beynəlxalq təşkilatların 2022-ci il üzrə əmtəə və ərzaq qiymətləri indeksinə dair proqnozlarında 2021-ci illə müqayisədə nisbətən azalma, əsas ticarət tərəfdaşı olan ölkələrdə istehlak qiymətləri indeksinin 2021-ci illə müqayisədə qismən aşağı proqnozları mövcuddur". Onun sözlərinə görə, gələcəkdə qiymət artımlarının təsirinin minimallaşdırılmasının yeganə yolu ölkə daxilində ərzaq məhsullarının istehsalının tam dəyər zəncirini formalaşdırmaqdır. Un və bəzi çörək növlərində qiymət artımının qarşısını alan vasitələrdən biri indiyədək tətbiq edilən subsidiyalar olub. Azərbaycandan əvvəl bu iqtisadi alətin istifadəsindən qonşu Gürcüstanda imtina ediblər. Gürcüstan hökumətinin proqramına görə, iyun ayının sonuna kimi birinci dərəcəli 50 kiloqramlıq buğda ununun kisəsinə 20 larilik (11 manat) subsidiya tətbiq olunurdu. Lakin artıq ilin əvvəlindən bu ləğv edilib. Onun ləğvindən iki həftə sonra tələbatı yüksək olan yarım kiloqramlıq "sosial" adlanan çörəyin qiyməti təxminən 15 tetri (0,27 manat) bahalaşaraq 1 lariyə (0,55 qəpiyə) çatıb. Sonradan bu növdən olan çörək daha 10 faiz bahalaşıb.Gürcüstanda buğda və buğda ununun 90 faizi xaricdən və əsasən, Rusiyadan idxal olunur.
Ötən ilin dekabr ayında çörək istehsalçıları birliyinin rəhbəri Malxaz Dolidze idxalın artması nəticəsində qiymətlərin sabitləşdiyini qeyd etmişdi: "Gürcüstanda çörək bahalaşmayacaq. Məsələ burasındadır ki, Gürcüstana külli-miqdarda un gətirilib, bu qədər heç vaxt gətirilməyib. Və qiymət aşağı düşüb. Bir kisə un 72 lariyə başa gəlirdisə, indi 65 laridir (35.7 manat)". Lakin ilin əvvəlindən qoymət artıb. Gürcüstanda qiymət artımına həmçinin koronovirus pandemiyasının bilavasitə təsiri də qeyd olunur. Belə ki, infeksiyanın yayılması fonunda qablaşdırma materiallarına tələbat artıb. Gürcüstanda bunun yerli istehsalı olmadığı üçün çörək bağlamaları qonşu Türkiyədən idxal olunur. Ermənistanda da ötən il ərzində unun və çörəyin bahalaşması milli valyutanın devalvasiyası və müharibənin nəticələri kimi daxili amillərdən daha çox, xarici amillərlə izah olunur. Ermənistan mediası burada əsas faktor kimi, Rusiyadan idxal olunan buğdanın bahalaşmasını və onun ölkəyə çatdırma xərclərindəki artımı qeyd edir. “Nv.am” saytına əsasən, ötən ilin sentyabr ayından çörəyin qiyməti 30-50 dram (0,11-0,18 manat) bahalaşıb və yarım kiloqramlıq məşhur "Matnakaş" çörəyinin qiyməti 350 drama (1,25 manat) çatıb. Ondan daha azçəkili olan çörək əvvəlki 110 dram əvəzinə 140-150 drama (0,55 manat ) satılır. Ermənistan mediasında Rusiyadan alınan buğdanın qiymətində artımın dinamikası göstərilir. 2020-ci ildə bir ton buğda 9 min rubla (123 dollar) alınıbsa, 2021-ci ilin sentyabrında onun qiyməti təxminən 199-a, noyabrda isə 290 dollara çatıb. Ermənistanın ən böyük un dəyirmanlarından biri olak "Manana Grain" müəssisəsinin rəhbəri Qurgen Nikoqosyan burada ölkəsinin Avrasiya İqtisadi İttifaqına (Aİİ) üzvlüyünün üstünlüklərini də qeyd edir. Onun sözlərinə görə, əks halda Ermənistan digər qonşu ölkələr kimi Rusiyanın təsdiqlədiyi taxıl kvotası üçün pul ödəməli olacaqdı. Ermənistan mediası il ərzində ölkədə təxminən 390-420 min ton buğdanın istehlak olunduğunu bildirir ki, bunun da 320-350 min tonu əsasən Rusiyadan idxal hesabına qarşılanır. Beləliklə, Cənubi Qafqaz ölkələrində real qiymətlər göstərir ki, regionda ən ucuz un və çörək yenə Azərbaycanda satılır.
Bu arada BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının məlumatına görə, dünya ərzaq qiymətləri son 10 ilin ən yüksək həddinə çatıb. Ən böyük ixracatçılar olan Kanada, Çin və Rusiyada məhsul həcmlərinin aşağı olmasına görə buğdanın qiyməti 40 faizədək bahalaşıb. Ötən il Rusiyada taxıl istehsalı rekord səviyyəyə, 133 milyon tona çatıb. Bunun təxminən 86 milyon tonunu buğda təşkil edib. Lakin hazırda göstəricilər daha aşağıdır. Rusiya Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi builki məhsulun 127 milyon ton civarında olacağını proqnozlaşdırır. Belə vəziyyətdə Rusiyada buğdaya ixrac rüsumu dekabrın 15-dən bir ton üçün 84,9 dollardan 91 dollara artırılıb. BMT-nin məlumatına görə, ərzaq məhsullarının bahalaşmasına bir sıra amillər, o cümlədən təchizatın pozulması, yüksək əmtəə qiymətləri, bəzi istehsal müəssisələrinin bağlanması və siyasi gərginlik təsir göstərir.
Ramil QULİYEV
