Bir neçə gündür ki, sosial şəbəkələrdə çörəyin qiymətində gözlənilən artımla bağlı müzakirələr aparılır. Müşahidələrimiz göstərir ki, son günlər Azərbaycanda unun və çörəyin qiyməti bahalaşıb. Qiymət artımı artıq ölkənin bütün rayonlarındakı satış obyektlərində müşahidə olunub. Buna səbəb kimi unun qiymətinin 10 manat bahalaşmasını göstərirlər.
Məlum olub ki, hazırda alıcıların daha çox aldığı "Karmen" ununun bir kisəsinin qiyməti 36 manata çatıb. Mağazalardan bildiriblər ki, bahalaşmadan öncə "Karmen" ununun bir kisəsinin qiyməti 26 manat olub.
"Faduoğlu" ununun kisəsi isə 28 manatdan 38 manata qalxıb. "Sünbül" ununun kisəsi isə hazırda satışda 39 manatadır. Mağazalardan bildirdilər ki, bahalaşmadan öncə bu un kisəsi 29 manata satılıb. Ərzaq mağazalarında satıcılar unun qiymətinin topdansatışda bahalaşdığını bildirdilər.
Unun qiymətində baş vermiş artım çörəyin qiymətindən də yan keçməyib.
Bir faktı qeyd edək ki, çörəyin qiymət artımı ilə bağlı məsələni Tarif Şurası tənzimləmir. Yəni bu amil bazar münasibətləri əsasında tənzimlənir. Əslində yeni ilin ilk günlərindən bahalaşma yalnız çörəyin qiymətində deyil, başqa məhsullarda da hiss edilir. Bunun da obyektiv səbəbləri var. Yeni ildə ərzaq məhsullarında olan qiymət artımı bütün ölkələrdə yaşanır. Müşahidələrimiz göstərir ki, çörəyin qiymətində olan dəyişiklikdən sui-istifadə etmək istəyən siyasi qüvvələr var. Onların qənaətincə, bu amil ölkədə inqilabın başlanğıcı ola bilər, bu qiymət artımına görə əhali küçələrə çıxıb etiraz edəcək. Azərbaycan müstəqilliyini əldə edəndən sonra dəfələrlə çörəyin qiymətində bahalaşma halları baş verib. Hətta elə zamanlar olub ki, əhali gecədən səhərə kimi çörək almaq üçün növbədə durub. Ancaq məhz bu amilə görə ölkədə heç bir inqilabi proses baş verməyib. Çörəyin bahalaşmasının digər tarixləri Azərbaycanda siyasi mübarizənin ən aktiv fazası olan dönəmə təsadüf edir. Bütün bunlar çağdaş tariximizdə gözümüzün önündə yaşanıb.
Bəli, çörəyin bahalaşması haqda belə həyəcan dünya bazarlarında buğdanın qiyməti ilə bağlı yaranmış situasiya ilə əlaqədardır. Qlobal buğda qıtlığı aparıcı taxıl məhsullarının qiymətinin artmasına gətirib çıxarıb.
Azərbaycan hökuməti qiyməti sabit saxlamaq üçün bütün mümkün addımları atıb. 2020-ci ilin martından başlayaraq hökumət buğda təchizatı ilə məşğul olan şirkətlərə 12 ay ərzində 6,2 milyon manat subsidiya ayırıb, hansı ki, bu subsidiya 58,2 milyon manat həcmində kreditə əlavə edilib. Məqsəd ölkədə kifayət qədər həcmdə strateji taxıl ehtiyatı yaratmaq olub. Sonra ərzaq buğdası təchizatçılarına subsidiyaların ödənilməsi müddəti 12 aydan 24 aya qədər artırıldı. Əlavə olaraq göstərilən müddət ərzində həmin təchizatçılara kreditlər üzrə faiz qismində daha 7,3 milyon manatın ayrılmasına qərar verildi. Qiymətlərin artmasının qarşısını almaq üçün buğda idxalı və satışının, buğda ununun istehsalı və satışının ƏDV-dən azad edilməsi 2024-cü il yanvarın 1-nə qədər uzadıldı. Ərzaq buğdasının və unun ixracını əngəlləmək üçün isə hər ton un və buğdanın ixracına 200 dollar həcmində ixrac rüsumu tətbiq edildi. Müqayisə üçün qeyd edək ki, Rusiyada bu rüsum 100 dollardan aşağıdır.
Belə görünə bilərdi ki, bütün bu tədbirlər qiyməti sabit saxlamaq üçün kifayət edəcək. Lakin hökumət artan bazar tələbatına cavab olaraq əlavə tədbirlər də gördü. Belə ki, subsidiyaların orta aylıq idxal hesabatları əsasında yeni mexanizmlər üzrə ayrılması və paylanması prosesi başladı. 2021-ci il fevralın 1-dən noyabrın 1-nə qədər un istehsalı ilə məşğul olan 37 təsərrüfat subyektinə 35,7 milyon manat ödənilib. Ötən ilin sonlarından başlayaraq isə bu məbləği 39 milyon manata çatdırmaq proqnozlaşdırılırdı.
Lakin təəssüf ki, hətta bu tədbirlər də buğdanın qiymətinin qlobal miqyasda artmasından irəli gələn bahalaşmanın qarşısını almaq üçün kifayət etmir. Axı bunun qarşısını necə alasan ki, hazırda Azərbaycanın əsas buğda təchizatçısı olan Rusiyadan idxal edilən ərzaq buğdasının tonu 338 dollardır.
Bütün bunlardan o nəticəyə gəlmək olar ki, Azərbaycan hakimiyyətinin özünün də həssaslıqla yanaşdığı və bacardığı qədər kompensasiya etməyə çalışdığı bu qiymıt artımı heç bir siyasi kataklizm vəd etmir.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
