Avropanın şaxtalı hava və anbarlardakı mavi yanacaq ehtiyatlarının az olması səbəbindən yaxın iki ayda qazsız qalma risqi var. Belə bir xəbərdarlıqla məşhur “Bloomberg” nəşri çıxış edib.
Nəşr diqqəti ona yönəldir ki, yanacaq böhranının ilkin şərtləri bərpa olunan enerji mənbələrinə keçid və yerli istehsal olan təbii qazın azalmasıdır. Nəticədə ötən il Avropa ölkələrində külək və Günəş enerjisinin qeyri-sabitliyi səbəbindən elektrik enerjisi istehsalı aşağı düşüb: “Qarşıda qışın ən soyuq iki ayı var və Avropanın qazsız qala biləcəyi ilə bağlı qorxular mövcuddur”. INES qaz və hidrogen saxlama sistemlərinin alman operatorları assosiasiyasının rəhbəri Sebastyan Bleşke də xəbərdarlıq edərək bildirib ki, bu il Avropa ciddi qaz çatışmazlığı ilə üzləşə bilər. Bleşkenin sözlərinə görə, hazırda Avropada qaz anbarları orta hesabla 56% doludur ki, bu da son 10 ildəki orta göstəricidən 15%-dən çox aşağıdır. Eyni zamanda Bleşke qeyd edib ki, Rusiyadan ixracının artımı dayanarsa, 2022-ci ilin mart ayının sonuna qədər Avropadakı anbarlarda qaz ehtiyatları 15%-ə düşə bilər: "Bəziləri böhranın ABŞ-ın maye qaz layihələrinin növbəti dalğasının qlobal bazara tədarükün başlayacağı 2025-ci ilə qədər davam edə biləcəyini söyləyir". Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, bəzi Avropa ölkələrinə satılan Rusiya qazının həzcmi sürətlə azalır. Məsələn, 2022-ci ilin ilk günlərində Rusiya qazının Ukrayna ərazisindən Slovakiya istiqamətində tranziti son iki ayda minimuma düşüb. Velke Kapuşanı sərhəd-keçid məntəqəsi vasitəsilə ötürülmə həcmi 84 milyon kubmetrdən 49 milyon kubmetrə düşüb və bu da 41,7% azalma deməkdir. Halbuki, Rusiyanın “Qazprom” şirkəti 2021-ci ildə 514,8 milyard kubmetr qaz hasil edib ki, bu da son 13 ildə ən yaxşı nəticədir. Rusiyanın digər ölkələrə təbii qaz ixracının həcmi bu dövrdə 185,1 milyard kubmetr təşkil edib. Amma bəzi Avropa ölkələrinə qaz ixrac həcmi azalıb. Bu vəziyyətdə ekspertlərə görə, Avropanın əsas çıxış yollarından biri digər mənbələrdən, xüsusən də Azərbaycandan daha çox qaz alışını təmin etmək, bunun üçün prosedurları sürətləndirməkdir. Xatırladaq ki, ötən ilin sonunda İtaliyanın Azərbaycandakı səfiri Klaudio Taffuri “ANSA” agentliyinə müsahibəsində etiraf etmişdi ki, hazırda Avropada təbii qaz qıtlığının yaşandığı bir vaxtda Azərbaycanın, onun “Transadriatik” boru kəmərinin (TAP) əhəmiyyəti önə çıxır. Taffuri Azərbaycanın İtaliya üçün strateji tərəfdaş olduğunu bildirib. O qeyd edib ki, Azərbaycan İtaliyanın əsas neft və təbii qaz tədarükçüsüdür: “Hazırda Avropada təbii qaz qıtlığının yaşandığı bir vaxtda Azərbaycanın rolu önə çıxır. Azərbaycan çox mühüm bir mərkəz, Şərqlə Qərb arasında bir növ sütundur”. O, İtaliya ilə Azərbaycanın təkcə enerji sahəsində deyil, iqtisadiyyatın digər sahələrində də səmərəli əməkdaşlıq etdiyini bildirib. Qeyd edilənlərlə bağlı prezident İlham Əliyev də ötən ilin sonunda İspaniyanın “El Pais" qəzetinə müsahibəsində səsləndirdiyi fikirlər də xüsusi diqqət mərkəzində yer alır. Azərbaycanın Avropa İttifaqı üçün etibarlı tərəfdaş olduğunu vurğulayan dövlətimizin başçısı deyib: “Hazırda Avropada yeni bağlantılar üzərində iş gedir. Yəni, bunu planlaşdırmaq lazımdır, çünki bizim qazımız uzunmüddətli müqavilələr əsasında satılır və biz müqavilələri 100 faiz yerinə yetiririk. Mənim qiymətləndirməm ondan ibarətdir ki, bizim nəhəng təbii qaz ehtiyatımız var. Biz Avropaya təbii qazın ənənəvi təchizat marşrutlarından daha qısa marşruta malikik və bizim mənbə Avropa bazarı üçün yenidir. Avropa İttifaqı və Avropa İttifaqına üzv olmayan bəzi ölkələrdə hasilatın səviyyəsi azalır və hamımız bilirik ki, bəzi dövlətlərin enerji strategiyasına dair qərarlarından irəli gələrək Avropanın təbii qaza ehtiyacı artacaq”. Azərbaycan prezidenti qeyd edib ki, Azərbaycan Avropanın etibarlı tərəfdaşı və dostudur: “Təsəvvür edin, Azərbaycan Bakıdan İtaliyaya qədər uzanan, bir hissəsi dənizin dibi ilə gedən 3500 kilometrlik boru xəttini inşa edib. Yəni, hər şey hazırdır və qaz idxal olunur. Burada görüləcək iş Avropa Komissiyası və bizdən daha artıq həcmdə qaz almaq istəyən və ya yeni həcmdə qaz idxal etmək arzusunda olan ölkələrlə təmas qurmaq və danışıqlara başlamaqdan ibarətdir”. Beləliklə Azərbaycan Avropaya konktet yol göstərir. Avropa Komissiyası və Avropa ölkələri artıq sürətlə hərəkətə keçməlidirlər. Bu, Avropanın qaz böhranından xilas olması baxımından mhüm əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycan həm öz qazını, həm də Türkmənistanın, perspektivdə İranın qazını Avropaya daha çox həcmdə nəql etməyə hazırdır.
Bu arada qeyd edək ki, Azərbaycan, İran və Türkmənistan arasında qaz mübadiləsi sazişinin icrasına başlanılıb. İranın neft naziri Cavad Oci bu xüsusda qeyd edib: “Yanvarın 3-dən Türkmənistan, İran və Azərbaycan qaz mübadiləsi çərçivəsində gündəlik 4.5 milyon kubmetr qaz almağa başlamışıq”. O bildirib ki, İran, Azərbaycan və Türkmənistan prezidentlərinin Aşqabadda imzaladığı qaz mübadiləsi sazişinin icrasına başlanılıb. "Biz gündəlik 4.5 milyon kubmetr qazı ölkənin şərqində təhvil alır və o miqdarda qazı İranın şimal-şərqində Azərbaycana təhvil veririk”. Nazir əlavə edib ki, mübadilə olunan qazın həcmi İranın şimal-şərqində istifadə üçün qaz şəbəkəsində təzyiqi və dayanıqlılığı gücləndirib. Azərbycan İrandan alınan bu qazı Avropa istiqamətinə yönəltmək imkanlarına sahibdir.
Tahir TAĞIYEV
