Başa çatmaqda olan 2021-ci il böhranlı 2020-ci ildən sonra iqtisadi artımla müşayiət olunub. Dövlət Statistika Komitəsi 4.5 faiz iqtisadi artım qeydə alındığını bəyan edib. Ancaq bu il ötən ilə nisbətən iqtisadi aktivlik artsa da, bu heç də bütün sahələri əhatə etmir.
Məsələ ondadır ki, rəsmi rəqəmlərə görə, bu ilin yanvar-oktyabr aylarında xarici investorlar Azərbaycana sərmayə qoyuluşunu 600 milyon manat azaldıblar. Yəni sərmayələrin həcmi 4,2 milyard manatdan 3,6 milyarda enib. Yerli investisiyalarda da azalma var – 7,4 milyarddan 7 milyarda düşüb, təxminən 400 milyon manat azalma olduğu görünür. Ümumilikdə bu ilin 10 ayında ümumi kapital qoyuluşu 1 milyard manat və ya ötən ilin eyni dövrünə nəzərən 11,5% azalıb. Digər tərəfdən, bu ilin yanvar-sentyabr aylarında əsas kapitala 9 milyard 560.2 milyon manat vəsait yönəlib. Bu, 2020-ci ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 8.7 faiz azdır. Neft-qaz sektoruna yatırılmış investisiyaların həcmi 9.7 faiz, qeyri neft-qaz sektoruna yönəldilən vəsaitin həcmi isə 8 faiz azalıb. Bu il iri sahibkar müəssisələrinin 80-ə yaxını, orta sahibkar müəssisələrinin 260-a qədəri, kiçik sahibkar müəssisələrinin isə 458-i iflas edərək öz fəaliyyətlərini dayandırıb.
Görünən odur ki, pandemiyanın iqtisadiyyatda yaratdığı fəsadların nəticələrini aradan qaldırmaq üçün hələ çox işlər görülməlidir.
“Ölkədə monopoliya və inhisarçılığa son qoyulmalıdır”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert Fuad İbrahimovun fikrincə, Azərbaycanda ciddi iqtisadi azalmanın olacağı gözlənilən idi: “Ona görə ki, pandemiya bütün dünya ölkələrinin iqtisadiyyatını iflic etdi. 2020-ci ilin birinci rübünə qədər Azərbaycanda iqtisadi artım müşahidə edilirdi. Mart ayından sonra artıq bütün dünyada və o cümlədən Azərbaycanda iqtisadi azalma özünü göstərməyə başladı. İqtisadiyyatda çöküş yaşanırsa, sonra onun qısa müddətdə bərpa etmək heç də mümkün olmur. Hələ bizdə iqtisadiyyat əsasən neftə əsaslanır. Ölkə iqtisadiyyatında qeyri-neft sektorunun payı çox olsaydı, bunun fəsadları daha böyük ola bilərdi. İşsizlik səviyyəsini ən azından 2020-ci ilin yanvar ayı səviyyəsinə endirmək üçün bir neçə il səy göstərmək lazımdır. Adətən bu cür fors-major situasiyalarda daxili və xarici sərmayə qoyuluşları azalır. Ona görə azalır ki, sərmayədarlar qənaət prinsipindən çıxış edirlər. İstər fiziki, istərsədə hüquqi şəxslər daha dərindən sərmayə qoyuluşlarını qiymətləndirir. Mümkün olan qədər risqlərdən qaçmağa, daha doğrusu sığortalanmağa çalışırlar. Pandemiya elə bir problemdir ki, onun çərçivəsi, sərhəddi bəlli deyil. Belə olduğu halda sərmayə qoyuluşlarının azalması qaçılmazdır. Bu da istər-istəməz ölkə iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərir. Bu baxımdan hesab edirəm ki, iqtisadi mühit maksimum liberallaşdırılmalıdır. Prosedurlar sadələşdirilməlidir ki, yerli və xarici investorlar sərmmayə qoymağa həvəslənsinlər. Ölkə iqtisadiyyatında monopoliya və inhisarçılığa son qoyulmalıdır. Bununla bağlı əlavə kompleks tədbirlər görülməlidir”.
Bu baxımdan iqttisadçı-ekspert bir sıra addımların atılmasını zəruri hesab edir.
Vidadi ORDAHALLI
