Son zamanlar tez-tez Azərbaycanın qeyri-neft ixracında ciddi uğurlarından bəhs edilir. Düzdür, bu sahədə müəyyən uğurlar var, amma bir sıra məsələlərə görə biz hələ də geri qalırıq.
Məsələn, bu ilin ilk 10 ayında Azərbaycan 2 mlrd. 53 mln, dollarlıq qeyri-neft ixracı edib. Ancaq əhalisi Azərbaycandan 2 dəfə az olan qonşu Gürcüstan bu ilin ilk 11 ayında 3 mlrd. 823 mln. dollarlıq ixrac həyata keçirib. Gürcüstanın builki ixracı keçən ilə nisbətən 27,6 faiz artıb. Digər tərəfdən bir sıra ölkələr Çinə məhsul ixrac etməyə xüsusi önəm verir. Ona görə ki, bu ölkənin bazarı kifayət qədər böyükdür. Ancaq statistik rəqəmlərin müqayisəsi nəticəsində məlum olur ki, biz bu sahədə də bir sıra ölkələrdən geri qalırıq. Gürcüstan bu il Çinə 538 mln. dollarlıq mal-məhsul satıb. Azərbaycanın isə bu il Çinə ixrac etdiyi məhsul həcmi vur-tut 135 mln. dollardır ki, burda da əsas xam neft və neft məhsulları öndədir. Başqa bir misal, Gürcüstanda ixracatın adambaşına düşən həcmi bu ilin ilk 11 ayında 1028 dollar olub. Azərbaycanda isə adambaşına düşən qeyri-neft ixracatı ilk 10 ayda 201 dollardır.
Maraqlıdır, niyə Azərbaycanın qeyri-neft ixracı bu qədər məhduddur?
“Bir sıra qeyri-neft məhsullarının istehsalı da bu və ya digər formada neft sahəsi ilə bağlıdır”
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən iqtisadçı alim, professor Əli Əlirzayev bunun səbəbini ölkə iqtisadiyyatının neft üzərində qurulması ilə əlaqələndirdi: “Bizdə neftdən başqa düz-əməlli ixrac məhsulu yoxdur. Olsa da həcmi çox azdır. Bir sıra qeyri-neft məhsullarının istehsalı da bu və ya digər formada neft sahəsi ilə bağlıdır. Azərbaycanın ixracatının 90 faizi neft və neft məhsullarıdır. Azərbaycanda ixrac edilən qeyri-neft məhsulları adla sayılır. Xidmət səviyyəsi də çox aşağıdır. Gürcüstana çoxlu sayda turist gəlir. Onlar da ölkəyə gələndə məhsul alırlar ki, bu da Gürcüstanın ixracına müsbət təsir edir. Bizdə turizm sektoru olduqca zəifdir. Nə qədər tərifləsələr də reallıq başqadır. Ancaq Azərbaycandan fərqli olaraq, Gürcüstanda turizm güclü inkişaf edib. Gürcüstanda neft olmadığı üçün ənənəvi qeyri-neft məhsulları istehsal edən sahələr var. Son illər həmin sahələr yenidən qurulub. Gürcüstanın istehsal etdiyi şərab məhsulları dünya bazarında rəqabət yönümlüdür. Bir sıra ölkələrdə həmin məhsullara tələbat var. Azərbaycanın bu sahədə potensialı olsa da, təəssüflər olsun ki, dünya bazarına məhsul çıxara bilmirik. Çünki bu iş yüksək səviyyədə təşkil olunmayıb. Bir məqamı nəzərə almaq lazımdır ki, Gürcüstan əhalisinin sayı az olduğuna görə adambaşına düşən qeyri-neft ixrac həcmi böyükdür”.
Professor onu da qeyd etdi ki, Azərbaycanın qeyri-neft sektorunu əsaslı şəkildə inkişaf etdirmək üçün çox işlər görülməlidir.
Vidadi ORDAHALLI
