Nüfuzlu “Nord Pool” elektrik birjasının son məlumatlarına görə, Avropa bazarında elektrik enerjisi qiymətləri artıq rekord qırır. Fransada bir meqavat elektrik enerjisinin qiyməti 442,88 avroya, Almaniyada 431,98 avroya çatıb. Bunlar artıq rekord qiymətlər hesab edilir.
Digər Avropa ölkələrində də elektrik enerjisi xərcləri artır, məsələn, Belçika və Avstriyada da bu rəqəm 430 avronu keçir. Elektrik enerjisi gözlənilən soyuqlar fonunda bahalaşıb. Sinoptiklərin fikrincə, bir sıra Avropa paytaxtlarında bu həftə temperaturun sıfırdan aşağı düşməsi gözlənilir. Bu da enerjiyə tələbatın artmasına səbəb olmaqdadır. “Bloomberg” agentliyi yazır ki, vəziyyəti külək enerji istehsalının aşağı həcmləri və Fransada nüvə enerjisi istehsalının azalması, həmçinin Rusiya qazının tədarükünün azalması daha da ağırlaşdırır. Xatırladaq ki, elektrik enerjisi istehsalında təbii qazdan daha çox istifadə edilir. Qazın qiymətinin yenidən 2000 dollara yaxınlaşması isə qiymətləri əhəmiyyətli dərəcədə yüksəldir. Ümumiyyətlə, bu il Avropada qazın qiyməti 600 faiz artıb. Mütəxəssislər qışın soyuq keçəcəyi təqdirdə Avropada qazın qiymətinin 2000 dollarlıq həddi də keçəcəyini bildirir. Elə bu səbəbdən sərfəli şərtlər əsasında təbii qaz nəqli Avropa üçün prioritet məsələyə çevrilib. Avropa İttifaqının Azərbaycandan daha çox “mavi yanacaq” idxal etmək niyyəti Qərb mediasının da son dövrlərdə əsas diqqət mərkəzində yer alır. Bunu Prezident İlham Əliyevin Avropanın nüfuzlu nəşrlərindən olan İspaniyanın “El Pais”, İtaliyanın “İl Sole 24 Ore” qəzetlərinə verdiyi müsahibələr fonunda da aydın görmək mümkündür. “El Pais” qəzetinə müsahibəsində Prezident İlham Əliyev bununla bağlı bildirib: “Bizim qazımızı yeni alan ən böyük istehlakçı İtaliyadır, sonra isə Yunanıstan və Bolqarıstandır. Burada coğrafiyanı genişləndirmək üçün potensial mövcuddur. Bu il artıq biz Avropa İttifaqına 7 milyard kubmetrdən çox təbii qaz ixrac etmişik. Gələn il biz 9 milyard kubmetr, 2023-cü ildə isə 11 milyard kubmetr qaz ixrac etməyi planlaşdırırıq. Bu rəqəm arta da bilər”. Amma bu rəqəmin artması üçün Avropa bəzi şərtləri də yerinə yetirməlidir. Bu şərtlərin nədən ibarət olmasını prezident İlham Əliyev “İl Sole 24 Ore” qəzetinə müsahibəsində belə əsaslandırıb ki, hasilatı artırmaq üçün investisiya yatırılmalı, bunu etmək üçün istehlakçılarla müqavilələr olmalıdır: “Beləliklə, birincisi müqavilələr, ikincisi investisiya və üçüncüsü qaz. Prosesin mərhələlərinin ardıcıllığı belədir. Lakin biz hazırıq, sizin qeyd etdiyiniz kimi, nəhəng yataqlarımız var, tam yeni, müasir infrastrukturumuz var, Avropanın digər yerlərinə də bağlayıcıların çəkilməsi mümkündür. Siz Balkanları qeyd etdiniz və mən Mərkəzi Avropanı əlavə edərdim. Bu, bizim üçün təchizatın şaxələndirilməsi və istehlakçılar üçün şaxələndirmə olacaq”.
Hazırda Avropada Azərbaycan qazı uğrunda əsl mübarizənin başlanması müşahidə edilir. Məsələn, Bolqarıstan "Şahdəniz" yatağından hasil edilən Azərbaycan qazının illik bir milyard kubmetr həcmində olan müqavilə həcmlərini tam şəkildə almaq istəyir. Bolqarıstanın baş naziri Kiril Petkov bildirib ki, bu məsələnin Azərbaycanla müzakirəsi planlaşdırılır: "Bolqarıstan Azərbaycan qazının bütün razılaşdırılmış həcmini almaq üçün əlindən gələni edəcək ki, bu da hazırda digər mənbələrdən əldə edilən qazdan demək olar ki, 60 % ucuzdur". Xatırladaq ki, 2021-ci ilin əvvəlindən Azərbaycan Dövlət Neft Şirkəti (SOCAR) ilə Bolqarıstanın “Bulgargaz” şirkəti arasında illik 1 milyard kubmetr həcmində müqavilə əsasında Azərbaycandan Bolqarıstana təbii qaz tədarük edilməsinə başlanılıb. Kiril Petkov qeyd edib ki, Yunanıstan-Bolqarıstan İnterkonnektorunun qaz kəməri tamamlanmadığından, qaz Kulata-Sidirokastro bağlantısı ilə idxal olunur: “Lakin məhdud texniki imkanlar bütün razılaşdırılmış həcmlərin əldə edilməsinə imkan vermir. Müqavilə ilə nəzərdə tutulmuş həcmlərdən Bolqarıstan ilin əvvəlindən doqquz ay ərzində cəmi 225 milyon kubmetr Azərbaycan qazı alıb". Hazırda Bolqarıstan qaz tədarükü ilə bağlı ciddi çətinliklərlə üzləşir, həmçinin Avropada “mavi yanacağ”ın baha olması səbəbindən ölkə daxilində istilik və enerji qiymətlərində artım müşahidə olunur.
Qeyd edək ki, Şimali Makedoniya, Xorvatiya, Monteneqro, Albaniya, Rumıniya, Bosniya və Herseqovina Azərbaycan təbii qazını Avropaya nəql edən “Cənub Qaz Dəhlizi”nə qoşulmağa hazırlaşır. Amma bu ölkələrin sayının daha da artması gözlənilir. Cənub Qaz Dəhlizinin Yunanıstan və Albaniya ərazisində, İtaliyadakı çıxış nöqtələri Azərbaycan qazının digər Avropa ölkələrinə nəqli üçün də imkanlar açır. Hətta cari ilin əvvəlində Azərbaycan qazı Fransa və İsveçrəyə nəql edilib. Azərbaycan qazı məsafə və qiymət baxımından sərfəli olduğundan daha çox sayda Avropa ölkəsi onun nəqlində maraqlıdır. Hazırda “Cənub Qaz Dəhlizi” yeddi ölkəni - Azərbaycan, Türkiyə, Gürcüstan, Bolqarıstan, Yunanıstan, Albaniya və İtaliyanı birləşdirir. Daha bir neçə Avropa ölkəsinin də layihəyə qoşulmaqla bağlı artıq müvafiq addımlar atıblar. Perspektivdə daha çox sayda ölkənin Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə “mavi yanacaq” idxal etməsi proqnozlaşdırılır. “Cənub Qaz Dəhlizi”nin Azərbaycan qazı yanaşı, yaxın perspektivdə digər mənbələrdən Avropaya “mavi yanacaq” nəqlində əsas tranzit kəmərlərdən biri olması gözlənilir. İlk növbədə Türkmənistanda, daha sonra Şərqi Aralıq dənizində, İranda hasil edilən qazın bir hissəsinin məhz “Cənub Qaz Dəhlizi” vasitəsilə Avropaya nəqli proqnozlaşdırılır. Bununla “Cənub Qaz Dəhlizi” Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində daha böyük rol oynayacaq.
Tahir TAĞIYEV
