Ölkədə qiyməti günü-gündən bahalaşan məhsullardan biri məhz kərə yağıdır ki, hər gün onun yeni bir qiymətə satıldığını görürük. Bu məhsulun qiymətinin bahalaşması hökümətin də diqqətini cəlb edib və kərə yağının qiymətinin artmaması ilə bağlı qərar qəbul edilib.
Baş nazir Əli Əsədovun imzaladığı qərarla “Azərbaycan Respublikasının xarici iqtisadi fəaliyyətin mal nomenklaturası, idxal gömrük rüsumlarının dərəcələri və ixrac gömrük rüsumlarının dərəcələri”ndə dəyişiklik edilib.
Qərara əsasən, kərə yağı, süddən hazırlanmış digər yağların idxal rüsumuna tətbiq olunan güzəştin müddəti 31.12.2023 tarixinədək uzadılıb.
“Qərarın qəbul edilməsi ilə kərə yağı, süddən hazırlanmış digər yağlar və süd pastalarının idxalı üzrə rüsum güzəştinin qüvvədə olma müddətinin uzadılması nəticəsində istehlak qiymətlərində sabitliyin təmin olunması və kərə yağı məhsulları ilə təminatın səviyyəsinin qorunub saxlanılması proqnozlaşdırılır” - Nazirlər Kabinetinin məlumatında qeyd edilir.
Kərə yağının idxal rüsumunun artırılmaması qərarının neçə illərdir qüvvədə olmasına baxmayaraq, kərə yağının satış qiyməti günü-gündən artırılıb və bir vaxtlar qiyməti 9 manat olan kərə yağınının indi qiyməti 15-19 manat olub. Qəribədir, hökumət illərdir idxal rüsumunu artırmağı dayandırıbsa, hansısa bir qurumun da idxal rüsumunu artırmaq səlahiyyəti yoxdur, heç kəs onu artıra bilməz. Yəni kərə yağının ölkədə idxal rüsumu sabit olduğu halda işbazlar ölkəyə gətirdikləri kərə yağını baha qiymətə satırlar. Yeri gəlmişkən, yerli kərə yağı məhsulları da xaricdən idxal olunan kərə yağları qiymətində satılır.
Məsələ burasındadır ki, idxal rüsumunun artırılmaması ilə bağlı hökumətin illərdir qüvvədə olan qərarının icrasına nəzarət edilməməsi işbazların xeyrinə işləyib, onların ciblərinin dolmasına xidmət edib, möhtəkirlərin qol-qanad açmasına şərait yaradıb. Təsəvvür edin ki, işbazlar xaricdən kərə yağını ucuz qiymətə gətirir, amma qiymətini də günü-gündən bahalaşdırır. Bu məhsulu hökumətin qərarına zidd olaraq baha qiymətə satır. Əgər bu məhsulun idxal rüsumu artırılmayıbsa, işbazlar bu məhsulun istehlakçılara, xalqa satış qiymətini hansı əsasla qaldırır? Son illər kərə yağı qədər sürətlə bahalaşan ikinci bir məhsul yoxdur. İdxal rüsumu artmayıbsa və işbazlar kərə yağının qiymətini artırırsa, baha qiymətə satırsa, belə çıxır ki, hökümətin bu qərarının faydası ancaq işbazlara dəyir. Bu halda hökumət niyə öz qərarının icrasına nəzarət etmir?
“Əgər hökumət istəyirsə ki, Azərbaycanda kərə yağının qiyməti normallaşsın, oz zaman ölkəyə kərə yağı idxalını inhisardan çıxarmalıdır”
İqtisadçı ekspert Akif Nəsirli hesab edir ki, kərə yağının qiymətinin “ceyran belinə” qalxmasının və günü-gündən şişirdilməsinin məsuliyyətinin bir hissəsi hökumətinin bu qərarının icrasına nəzarət edən qurumların üzərinə düşür. Ekspert hesab edir ki, bu sahayə nəzarət etməyə məsul olan qurumların işbazların özbaşınalığına göz yumması, onlara şərait yaratması nəticəsində möhtəkirlərin hökumətin mövcud qərarına kağız parçası kimi yanaşmasına gətib çıxarıb. “Hökumət kərə yağının qiymətini minimum həddə saxlamaqla, ƏDV-dən azad etməklə, idxal rüsumunu artırmamaqla çalışır ki, ölkə daxilində kərə yağının qiyməti aşağı düşsün. Bu normal bir mexanizmdir, hökumətin əlindən gələni etməsidir. Amma hökumət onu da bilməlidir ki, kərə yağının idxalçıları da digər seqmentlərin idxalçısı kimi inhisarçılardır. İnhisarçılıq da elə bir şeydir ki, burada bazara tək sahib olan adam, sahibkar heç zaman qiyməti bahalaşdırmaqda tərəddüd etmir. Yəni bazarda onun rəqibi olmadığına görə o məhsula istədiyi qiyməti qoyur. Məsələ burasındadır ki, bazar iqtisadiyyatı mexnizminin normal işlədiyi ölkələrdə inhisarçılıq minimumdur, bazarda rəqabət mühiti var, ona görə də sahibkar qiymətləri qaldırarkən çox geniş spekrtli tədqiqatlar, araşdırmalar aparır ki, mən qiyməti qaldırmaqla rəqiblərə uduzaram ya yox. Ona görə də o cür rəqabət mühiti olan ölkələrdə sahibkarlar adətən qiyməti qaldırmaqda maraqlı olmur, hətta qiymətləri mümkün qədər aşağı salmaqda maraqlı olur. Qiymətlərin aşağı salınmasında və keyfiyyətin yüksəldilməsi sahəsində də rəqibləri ilə mübarizə aparırlar. Çox təəssüflər olsun ki, Azərbaycanda inhisarçılıq olduğuna və rəqabət mühiti olmadığına görə sahibkarlar çox asanlıqla qiymətləri istədikləri qədər qaldırırlar. Hökumətin də bu qanunsuz qiymət artımına qarşı heç bir qanuni təsir vasitələri, rıçaqları yoxdur”.
A.Nəsirli deyir ki, bazar iqtisadiyyatında hökumətin qiymət qoymaq məsələsi yoxdur, qiyməti bazar tənzimləməlidir. Azərbaycanda da bazarda rəqabət mühiti olmadığı üçün sahibkarlar istədiyini edir, qiyməti istədikləri şəkildə qaldırır: “Hətta 2 il bundan əvvəl belə bir informasiya yayılmışdı ki, Yeni Zellandiyada kərə yağının qiyməti qalxıb. Şəxsən mən araşdırma aparmışam və aydın olub ki, həmin dövrdə Yeni Zellandiyada kərə yağının qiyməti heç də qalxmayıb. Yəni Azərbaycana Yeni Zellandiyadan idxal olunan kərə yağının qiymətində bu ölkədə heç bir dəyişiklik olmayıb. Sadəcə olaraq yağ idxalçıları Azərbaycan media məkanına feyk informasiya verirlər ki, Yeni Zellandiyada kərə yağının qiyməti qalxıb və biz də ona görə qiymərtləri qaldırırıq. Bax, işbazlar bu səpkili dezinformasiyalardan da istifadə edirlər. Bunun yeganə yolu bazarda rəqabət mühitini formalaşdırmaqdır, inhisarçılığı aradan qaldırmaqdır. Əgər hökumət istəyirsə ki, Azərbaycanda kərə yağının qiyməti normallaşsın, tənizmlənsin, oz zaman ölkəyə kərə yağı idxalını inhisardan çıxarmalıdır. Çalışmalıdır ki, çoxsaylı sahubkarlar kərə yağını idxal etsin, təkcə bir sahibkar etməsin”- deyə A.Nəsirli bildirdi.
İradə SARIYEVA
