ABŞ dolları ilə bağlı baş verən proseslər qızılın qiymətində yeni artıma rəvac verməkdədir. Qeyd edək ki, ABŞ-ın Federal Ehtiyatlar Sisteminin Açıq Bazar Əməliyyatları üzrə Komitəsi son iclasında uçot dərəcəsini 0-0,25 % səviyyəsində saxlayıb. Bu da investorların əllərində olan dolları yenidən qızıla dəyişməsinə səbəb olub.
İnvestorların dollardan qaçmasını şərtləndirən daha bir məsələ ABŞ iqtisadiyyatında artım tempinin zəifləməsidir. Federal Ehtiyatlar Sistemi 2021-ci ildə ABŞ-ın ÜDM artımı proqnozunu 5,9%-dən 5,5%-ə, 2022-ci ildə isə 4,8%-dən 4%-ə endirib. 2023-cü ildə ölkədə iqtisadi artım gözləntiləri 2,5%-dən 2,2%-ə kimi aşağı salınıb. 2024-cü ildə ABŞ-da ÜDM artımının 2% olacağı gözlənilir. Bu da dollara təsir edib və onun yenidən ucuzlaşmasına gətirib çıxarıb. Bu fonda Nyu-Yorkun COMEX əmtəə birjasında qızılın bir troya unsiyasının qiyməti 1,04% artaraq 1782,9 dollara bərabər olub. Qızılın qiymətinin artımı həm də Federal Ehtiyatlar Sisteminin pandemiya ilə bağlı stimullaşdırıcı tədbirləri 2022-ci ilin mart ayında dayandıracağı barədə açıqlamasının dollara azaldıcı təsir göstərməsi fonunda baş verib. Federal Ehtiyatlar Sistemi bildirib ki, ABŞ-da inflyasiya hədəf çərçivəsində qalıb. Xatırladaq ki, qurumun proqnozlarına görə, 2022-ci ildə ABŞ-da inflyasiya 2,6% olacaq, bu da ötən sentyabr proqnozu ilə müqayisədə 0,4 faiz bəndi çoxdur. Artan qiymətlər investorlar üçün qızılı daha cəlbedici edir və inflyasiyadan qorunmaq üçün “sarı metal” mühüm bir alətə çevrilir.
Baş verənlər ölkəmizdə də diqqətlə izlənilir. Elə bundan irəli gəlir ki, Dövlət Neft Fondunun investisiya portfelində dolların payı azalmaqda, qızılınkı isə artmaqdadır. Qeyd edək ki, 2022-ci ildə Dövlət Neft Fondunun investisiya portfelində dolların payının 65%, avronun payının 20%, ingilis funt-sterlinqinin payının 5%, digər xarici valyutaların payının isə 10% təşkil edəcəyi proqnozlaşdırılır. Halbuki, 2021-ci il oktyabrın 1-nə Dövlət Neft Fondunun vəsaitlərinin 69,1%-i dollarda, 19,5%-i avroda, 4,9%-i ingilis funt-sterlinqində, 6,5%-I isə digər xarici valyutalarda olub. Amma gələn il üçün dolların payında kəskin azalma olacaq. Bundan başqa, gələn il Dövlət Neft Fondunun investisiya portfelində borc öhdəlikləri və pul bazarları alətlərinin payı minimum 50%, səhmlərin payı maksİmum 25%, daşınmaz əmlakın payı maksumum 10%, qızılın payı isə maksumum 15% təşkil edəcək. Bu il sentyabrın sonuna sözügedən nisbətlər müvafiq olaraq 63,1%, 18,1%, 6% və 12,8% təşkil edib. Bu rəqəmlərdən də görünür ki, qızılın payı artırılır. Cari ilinilk üç rübünün yekunlarına əsasən, Dövlət Neft Fondunu investisiya portfelinə daxil olan qızılın ümumi miqdarı 102 ton təşkil edib. Azərbaycanın suveren fondunun qızılının dollar ilə ifadədə qiyməti 5 milyard 665.8 milyon dollar olub. Lakin indi bu həcmin artırılması gözlənilir. Qeyd edək ki, hazırda inkişaf etmiş ölkələrdə bütün ehtiyatların təxminən 30%-i qızılda saxlanılır. Bundan başqa, bir sıra ölkələr qızıl ehtiyatlarını sürətlə artırır. Onların sırasında Çin və Rusiya da yer alır. Qiymətli metallar üzrə ekspert Ronan Menli bildirib ki, Çin və Rusiyanın qızıl yığmasını dünya iqtisadiyyatının dollarla tənzimlənməsi strategiyasından azad edilməsinə doğru atılmış addım kimi dəyərləndirilmək olar: “Bu iki ölkə aktiv şəkildə qızıl ehtiyatı yaradır və belə davam edərsə, gələcəkdə qızıl standartına qayıtmaq mümkün olacaq. Onda dünyanın dollarla idarə edilməsinin sonu çatacaq. Çin və Rusiya barəsində danışsaq, qızıl dollardan asılılığı götürə biləcək yeganə monetar aktivdir. Qızılın satın alınması üçün çoxlu sayda kanallar mövcud olduğuna görə, hər iki tərəf öz rəsmi ehtiyatlarından da artıq həcmdə qızıl əldə edə bilər. Əgər Rusiya və Çin öz qızıl ehtiyatlarını bir yerə toplasalar, onda ümumi həcm amerikanların ehtiyatından çox olar. Bu isə ən azından dollara və ABŞ-ın dünya iqtisadiyyatındakı mövqeyinə ciddi zərbə vurar”. Belə bir vaxtda Amerikanın investisiya şirkəti olan “Mobius Capital Partners”in rəhbəri Mark Mobius dolları əvəz edə biləcək mümkün valyuta vahidinin adını açıqlayıb. Mobius Çin yuanının bu şansının daha böyük olduğunu deyib: “Əvvəla, qızıl ehtiyatları artır, Çin ən böyük qızıl istehsalçılarından biridir. İkincisi, Pekin bəzi ölkələrlə yuanın rezerv valyuta kimi saxlanılması ilə bağlı razılığa gələ bilər. Bu razılıq dövlət əmanətləri və mərkəzi bank ehtiyatlarının Çin aktivlərində yerləşdirilməsinə gətirib çıxara bilər”.
Maraqlıdır ki, Rusiya və Çin prezidentləri Vladimir Putinlə Si Tsinpin dekabrın 15-də videobağlantı ilə keçirdikləri danışıqlarda Qərbə qarşı birgə hərəkət barədə də razılıq əldə ediblər. Söhbət zamanı Si Tsinpin bildirib: "Hazırda müəyyən beynəlxalq qüvvələr “demokratiya” və “insan haqları” pərdəsi altında Çinin və Rusiyanın daxili işlərinə qarışır, beynəlxalq qanunu və hamı tərəfindən qəbul olunmuş beynəlxalq münasibətləri tapdalayırlar”. O əlavə edib ki, Çin və Rusiya bir-birinin təhlükəsizlik maraqlarını birgə səylərlə daha səmərəli müdafiə etməlidirlər. Putin və Si Tsinpin iki ölkə arasında 20 il bundan əvvəl imzalanmış dostluq və əməkdaşlıq müqaviləsinin uzadılması barədə razılığa gəlib. Bu fonda tərəflər qarşılıqlı ticarətdə milli valyutadan istifadə səviyyəsinin artırılmasını da vacib hesab edir.
Ramil QULİYEV
