Dövlət Statistika Komitəsi 2021-ci ilin yanvar-noyabr aylarında ölkədə əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 5,3 faiz çox ümumi daxili məhsul istehsal olunduğunu açıqlayıb. İlk baxışdan yaxşı göstəricidir.
O mənada ki, adətən ÜDM-nin artması iqtisadiyyatın dirçəlməsi, inkişaf etməsi anlamına gəlir. Eyni zamanda bu, əhalinin sosial rifahının yaxşılaşması kimi səciyyələndirilir. Ancaq ölkədəki mövcud mənzərə bunun əksini göstərir. Məsələ ondadır ki, Azərbaycanda müşahidə edilən qiymət artımları və ikirəqəmli inflyasiya ÜDM artımını heçə endirir. Məsələn, ötən il ÜDM 4,3 faiz azalanda əhali bu qədər xərcə düşmürdü. Belə baxanda, əhali indiki vəziyyətlə müqayisədə daha yaxşı yaşayırdı.
Son 1 ildə iqtisadi artım müsbət olsa da, qiymət bahalaşmasına görə əhalinin real gəlirləri daha çox dəyərsizləşib, real xərcləri isə artıb və atmaqda davam edir. İnfilyasiya səviyyəsi 6 faiz deyilsə də, reallıqda bu əslində 15 faizdir. Bütün bunlar onu göstərir ki, ÜDM-nin artması əhalinin yaşayış səviyyəsinin yaxşılaşmasına müsbət təsir göstərməyib. Bu həm də o deməkdir ki, Azərbaycan iqtisadiyyatında baş verənlər qanunuyğunluqlara ziddir. O baxımdan bütün bunları ekspertlər necə dəyərləndirir?
“Əhalinin sosial durumu daha da pisləşib”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru Firdovsi Şahbazovun fikrincə, Azərbaycanda müşahidə olunan bahalaşma o dərəcədə yüksəkdir ki, bu, hər hansı iqtisadi artımın nəticələrini heçə endirir: “Azərbaycanda qiymət artımı təkcə dünya iqtisadiyyatındakı proseslərlə bağlı olan məsələ deyil. Burada digər amillərin də rolu var. Düzdür, dünyadakı bahalaşma bizə təsir edir, amma bunu təkcə o amillə izah etmək doğru olmaz. İdxaldan asılılıq, monopoliya və inhisarçılıq qiymətlərin daha sürətlə bahalaşmasına öz təsirini göstərir. Cari ilin noyabr ayında istehlak qiymətləri indeksi əvvəlki aya nisbətən 1,5 faiz, əvvəlki ilin noyabr ayına nisbətən isə 11,1 faiz yüksəlib. Bu zaman ən yüksək illik bahalaşma ərzaq məhsullarında qeydə alınıb. Belə ki, 2021-ci ilin noyabr ayında ərzaq məhsulları, içkilər və tütün məmulatları üzrə istehlak qiymətləri indeksi əvvəlki aya nisbətən 1,9 faiz, əvvəlki ilin noyabr ayına nisbətən ayrı-ayrı ərzaq məhsullarından daha çox bahalaşma müşahidə edilib. Bütün əsas ərzaq məhsullarının qiymətində bahalaşma baş verib. 2021-ci ilin noyabr ayında qeyri-ərzaq məhsulları üzrə istehlak qiymətləri indeksi əvvəlki aya nisbətən 0,5 faiz, əvvəlki ilin noyabr ayına nisbətən 7,1 faiz artıb. Noyabr ayında əhaliyə göstərilmiş ödənişli xidmətlər üzrə istehlak qiymətləri indeksi əvvəlki aya nisbətən 1,6 faiz, əvvəlki ilin noyabr ayına nisbətən 9,1 faiz artıb. Reallıqda qiymətlər bəzi məhsullar üzrə daha yüksəkdir. İdxal amilindən bir sıra hallarda sui-istifadə edilərək qiymətlər süni şəkildə artırılır. Bunun da arxasında inhisarçılıq və monopoliya dayanır. Yoxsa qiymətlər bu dərəcədə anormal formada bahalaşmazdı. Ona görə də ilin əvvəlindən pandemiyanın zəifləməsi ilə əlaqədar iqtisadi aktivlik və ÜDM artımı müşahidə edilsə də, bu, əhalinin sosial durumuna müsbət təsir etməyib. Əhalinin sosial durumu daha da pisləşib”.
Bu baxımdan ekspert çıxış yolunu inhisarçılıqla mübarizədə görür.
Vidadi ORDAHALLI
