Dünya Ticarət Təşkilatının son tarif hesabatından aydın olur ki, Azərbaycanda idxal rüsumları bir sıra ölkələrlə müqayisədə çox yüksəkdir. Region ölkələrində ən çox rüsum Azərbaycandadır. Belə ki, Azərbaycanda idxal rüsumlarının orta dərəcəsi 9.2 faiz təşkil edir. Bu göstərici aqrar mənşəli məhsullar üzrə 11.1 faiz, qeyri-aqrar əmtəələr üzrə 8.9 faiz təşkil edir.
Müqayisə üçün qeyd edək ki, Gürcüstanda bu - 1.7%, Avropa Birliyində - 2.9%, İsraildə - 3.1%, Ukraynada - 3.2%, Çində - 3.4%, Türkiyədə - 4.7%, Qazaxıstanda - 4.8%, Rusiya - 5.5%, Ermənistanda - 5.7%, Pakistanda - 9.6%, Qanada - 11%, Nigerdə -11%, Misirdə - 12.4%, İranda - 13%, Sierra Leonedə - 13,2%, Uqandada - 13,6%, Ficidə - 14.9%, Zimbabvedə - 67,7 faizdir.
Görünən odur ki, idxal rüsumlarının həcminə görə Azərbaycan yalnız inkişaf səviyyəsi aşağı olan ölkələrdən öndədir. Digər ölkələrdən isə geridə qalır. Bir məqamı da qeyd edək ki, idxal rusumunun orta dərəcəsi ilə ölkələrin inkişaf səviyyəsi arasında əlaqə var. Çünki inkişaf səviyyəsi yüksək olan və ya davamlı iqtisadi inkişafı hədəfləyən, dünya iqtisadiyyatına bazar qaydaları və sağlam rəqabət əsasında inteqrasiya etməyə çalışan ölkələrdə orta tarif dərəcəsi daha aşağıdır. Azərbaycanda idxal rüsumlarının yüksək olması bir sıra məhsulların bahalaşmasında mühüm rol oynayır. Təəssüf doğuran məqam həm də odur ki, bütün bunlara rəğmən, rüsumlar aşağı salınmır.
“Ölkədə istehsal məhsullarına yüksək rüsumların tətbiq olunmasının anlamı nədir?”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert Fuad İbrahimovun sözlərinə görə, yüksək idxal rüsumlarına görə Azərbaycanın ön sırada yer alması olduqca mənfi tendensiyadır: “Bu, hər keçən gün qiymətlərin daha da bahalaşmasına təkan verir. Problem ondadır ki, biz bundan büdcəni doldurmaq üçün bir alət kimi istifadə edirik. Yəni Gömrük Komitəsindən daha çox vəsaitin büdcəyə daxil olmasını istəyirik. Belə iqtisadi siyasət yeritmək yanlışdır. Məlum olduğu kimi, Azərbaycan büdcəsinin formalaşmağının əksər hissəsi neft gəlirləri hesabınadır. Digər iki mənbə isə vergi və gömrük rüsumları hesabınadır. Hesab edirəm ki, bundan biz kənarlaşmalıyıq. Real sektorun inkişafını təmin etməliyik. Bunun üçün bütün optimal variantlardan səmərəli şəkildə istifadə etməliyik. Biz gömrükdən gələn rüsuma yox, daha çox verginin şəffaf formada toplanmasına önəm verməliyik. Bu minvalla iqtisadi dövriyyəni artırsaq daha yaxşı olar. Aqrar məhsullarla bağlı tətbiq olunan idxal rüsumlarını hardasa anlamaq olar. Ancaq burda da differensial yanaşma olmalıdır. Söhbət ondan gedir ki, elə aqrar məhsullar var bizdə istehsal olunmur. Belə olan halda həmin məhsullara yüksək rüsumların tətbiq olunmasının anlamı nədir? Bu, qiymətlərin daha da qalxmasına təkan verir. Gömrük rüsumunun üzərinə ƏDV də gələndə məhsul piştaxtaya çatmamış ən azından 33 faiz bahalaşır. Axı digər xərclər də var. Nəticədə məhsul vətəndaşa 50 faiz bahasına gəlib çatır. Sözügedən məsələlərə indi yox, 20 il əvvəl differensial şəkildə yanaşmaq lazım idi”.
Bu baxımdan ekspert hesab edir ki, idxal rüsumlarının həcmi aşağı salınmalıdır.
Vidadi ORDAHALLI
