“Sosial şəbəkələrdə qiymət artımı ilə bağlı əsaslı narazılıqlara rast gəlinir. BMT-nin və digər beynəlxalq təşkilatların hesablamalarına görə, qiymətlərdə bahalaşma son 30 ilin ən yüksək səviyyəsinə çatıb. Ərzaq təhlükəsizliyinə xüsusi diqqət veriləcək. Qiymət artımı ilə bağlı hökumət lazım olan tədbirləri görür və görəcək". Bunu Milli Məclisin iclasında büdcə zərfinin qəbulu ilə bağlı çıxışında ölkədəki qiymət artımına da münasibət bildirərkən Baş nazir Əli Əsədov deyib.
Əli Əsədov ölkədəki qiymət artımına da münasibət bildirib. O deyib ki, subsidiyaların verilməsi mexanizminə nəzarət ciddi şəkildə gücləndiriləcək”. Ə.Əsədov onu da vurğulayıb ki, nəzarət gücləndiriləcək.
Hökümət qiymət artımı ilə bağlı hansı tədbirlər görür ki, qiymətlər günü-gündən artır? Əgər tədbirlər görülübsə, bəs onun nəticəsi niyə görsənmir?
“ Bu gün hökümətin bahalaşmaya qarşı gördüyü əsas iş...”
İqtisadçı ekspert Rəşad Həsənov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, bu gün Azərbaycanda manatın məzənnəsinin sabit saxlanması infilyasiya təzyiqlərinin neytrallaşmasında əsas amildir. O qeyd edir ki, hökümət manatın məzənnəsini sabit saxlamasaydı, “üzən məzənnə” rejimində olsaydı, manat devalvasiya etdirilsəydi biz o zaman qiymətlərin daha kəskin artdığını görə bilərdik. “Yaxud da çörək təminatı sahəsində kartel sövdələşməyə qarşı müəyyən bir mövqe ortaya qoyuldu. Unun bahalaşmasından qaynaqlanan o təzyiqləri neytrallaşdırmaq üçün hökümət həm unun idxalına subsidiya verir, eyni zamanda ƏDV güzəşti və sair imkanları yaradıb. Bu sahədə çalışır ki, psixoloji təzyiqləri müəyyən qədər neytrallaşdırsın. Yəni yaranmış o təsirləri neytrallaşdırsın. Bu səpkidə daha çox işlər görülüb. Amma digər sahələrdə də hökümətin gördüyü işlər qiymət artımlarına gətirib çıxarıb. Bilirsiz ki, 2021-ci ilin əvvəlindən başlayaraq dövlətin özünə aid olan bütün mal və xidmətlər sahəsində qiymətlər artır. Kommunal xidmətlərin, yanacağın qiymətini artırdı və sair. Yanacaq elə məhsul növü idi ki, hökümət onun qiymətlərini artırdıqda başqa xidmətlərin də qiyməti ardtı. Çünki bu bütün xidmətlərin maya dəyərinə aid olan bir məhsul növü idi. 2022-ci ilə isə 120-dən artıq sahədə rüsumun artırılması ilə gedir. Təbii ki, 120-dən artıq sahədə rüsumun artması özü-özlüyündə son nəticədə istehlak qiymətləri indeksinin artmasına gətirib çıxaracaq. Hökümət tərəfindən bazarın lazım olduğu səviyyədə liberallaşdırılması istiqamətində rəqabət məcəlləsi qəbul edilmir. Bazar oyunçularının sayının artırılması, liberal mühitin formalaşması, rəqabətin dərinləşməsi, mənfətin normasının arzuolunan həddə qədər çatdırılması yönündə də addımlar atılmır. Hökümət, o cümlədən də, qiymətlərin arzuolunan həddə formalaşmasına təsir edən ciddi, fundamental addımlar atmır. Bu gün hökümətin bahalaşmaya qarşı gördüyü əsas iş manatın məzənnəsini sabit saxlamaqdır”.
R.Həsənov hesab edir ki, bazara hər hansı formadasa nəzərət etməklə iş bitmir. R.Həsənovun sözlərinə görə, sahibkara “qiyməti niyə artırdın” demək bazar iqtisadiyyatı modelinə uyğun davranış deyil. “Amma hökümətin əlində alətlər var. Bu nədir? Bu vergidir, rüsumdur, təşviq alətləridir, istehsalın dəstəklənməsidir, idxalın dəstəklənməsidir. Bu alətlərdən istifadə edib, hökümət təklifi artıraq istiqamətdə prosesi dəstəkləməlidir. Yəni təklif artır, bazarda qiymət normallaşır. Sahibkara “bu qiymətə satma” demək olmaz. Amma bunu onlar deyə bilər. Yəni özlərinin yaratdıqları inhisarçılar var, müəyyən vaxtlarda həmin inhisarçılara qanuni deyil, qeyri-qanunu şəkildə, yəni telefonla zəng vurataq müəyyən dövr üçün qiymətləri müəyyən səviyyədə saxlaya bilirlər. Amma bu da bazar prinsiplərinə əsaslanan davamlı həll deyil... Nəzarət deyəndə təzyiqdən söhbət gedirsə, bu həll deyil. Görürsüz ki, bu da indiyə qədər özünü doğrultmayıb. Hökümət həmişə deyir ki, süni qiymət artımını inhisarçılar yaradır, onlara möhtəkir deyir. Bazar iqtisadiyyatında süni qiymət artımı iki səbəbdən yarana bilər. Bu da onunla bağlıdır ki, ya bazarda inhisarçılıq mövcuddur, ya da gizli sövdələşmələrə şərait var”- deyə R.Həsənov qeyd etdi.
Əli TURABOV
