Maliyyə naziri Samir Şərifov noyabrın 23-də Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin geniş tərkibdə onlayn iclasında iştirak edib.
Dövlət büdcəsi gəlirlərinin 88,8%-nin Bakı şəhərinin, 11,2%-nin digər regionların payına düşdüyünü qeyd edən S.Şərifov regionların gəlirlərinin müəyyən hissəsinin rayonlarda saxlandığını bildirib.
Maraqlıdır, ölkənin gəlirlərində Bakı ilə regionların payında kəskin fərqin yaranmasına səbəb nədir?
Natiq Cəfərli: “… ölkənin düzgün balanslaşdırılmış şəkildə inkişaf etməməsi və iqtisadi fürsətlərin regionlarda yaradılmaması ilə bağlıdır”
İqtisadçı ekspert Natiq Cəfərli bildirdi ki, 10 milyonluq ölkədə yalnız Bakı iqtisadiyyatın gəlirlərinin 90 faizini təşkil edirsə, bu, disbalans yaranmış bir iqtisadi modeldir: “Bütün iqtisadi fürsətlər Bakıda toplaşıb. Əsasən də bu, neft amilinə görə belədi və digər regionların inkişaf etmədiyinin bariz nümunəsidir. Hətta etirafdır ki, hökumətin son illərdə qəbul etdiyi 3 “Regionların sosial-iqtisadi inkişaf proqramı”nın icrasında ciddi dönüş olmayıb. Nəticə etibarilə də regionlar kifayət qədər zəif inkişaf edir və əslində bu rəqəmlər həm də onun göstəricisidir”.
Ekspert hesab edir ki, günah ölkənin düzgün balanslaşdırılmış şəkildə inkişaf etməməsi və iqtisadi fürsətlərin regionlarda yaradılmaması ilə bağlıdır: “Bu da hökumətin birbaşa fəaliyyətinin nəticəsidir. Əgər hökumət regionlarda investisiya şəraitini yaxşılaşdırsaydı, insanların sosial-iqtisadi problemləri ilə bağlı infrastruktur öz həllini tapsaydı, o zaman regionların iqtisadiyyatda iştirak payı getdikcə yüksələrdi. Bu rəqəmlər son 20 ildir faiz nisbətində dəyişmir. Mütləq rəqəmlərdə müəyyən dəyişikliklər var, ancaq faiz olaraq 90-ın 10-a nisbəti 2003-cü ildən bəri heç vaxt dəyişməyib”.
Əkrəm Həsənov: “Regionların sosial-iqtisadi inkişafına ayrılan dövlət vəsaitlərinin xərclənməsində şəffaflığın təmin edilməməsi...”
İqtisadçı ekspert Əkrəm Həsənov bildirdi ki, ölkənin gəlirlərində regionların payında görünən bu kəskin fərqin üç əsas səbəbi var: “Birincisi mülkiyyət hüququnun rəsmiləşdirilməsində mövcud olan vəziyyətdir. Ümumiyyətlə, istənilən dövlətdə inkişafın əsas şərti mülkiyyət hüququnun bərqərar olması və qorunmasıdır. Mülkiyyət hüququ dedikdə isə ilk növbədə daşınmaz əmlak, xüsusilə də torpaq sahəsi nəzərdə tutulur. Çünki torpaq ən məhdud dəyərdir. O baxımdan, daşınmaz əmlakın, torpaq sahəsinin mülkiyyət hüququ mütləq rəsmiləşdirilməli, onlar üçün müvafiq çıxarışlar alınmalıdır. Azərbaycanda mövcud olan ümumi problemlərdən biri də daşınmaz əmlakın əksəriyyətinin mülkiyyət hüququnun, yəni çıxarışların olmamasıdır. Bakıdan fərqli olaraq, regionlarda sahibkarlar mülkiyyət hüququna çox da diqqət yetirmirlər.
Bölgələrdə sahibkar mülkiyyət hüququnu təsdiq etdirdikdən sonra infrastruktur yaratmalıdır, yol çəkdirməlidir və sair. Əmlak məmurlarının yaratdığı min bir maneələr sahibkarların daşınmaz əmlak üzərində mülkiyyət hüquqlarının təsdiqlənməsini əngəlləyir. Sahibkarlar da belə bir vəziyyətdə fəaliyyətin perspektivini görmədikləri üçün iş fəallığını azaldırlar. Belə bir şəraitdə hansı inkişafdan danışmaq olar? Fəaliyyət yoxdursa, təbii ki, gəlir də olmayacaq.
İkinci səbəb ölkədə məhkəmə-hüquq sisteminin bərbad vəziyyətdə olmasıdır. Bu sahədə regionlardakı durum Bakı ilə müqayisədə daha acınacaqlıdır. İndi məlumat yayılıb ki, gələn ildən ölkənin bütün məhkəmələri elektron məhkəmə sisteminə qoşulacaq. İndiyə qədər bu sistemdən kənar qalan məhkəmələr də məhz region məhkəmələri idi. Etiraf edək ki, regionlarda haqq-ədalətin müdafiəsi, hüquqların qorunması xeyli çətindir. Sahibkarın əl-qolunu bağlayan problemlər sırasında bu da var. Sahibkar düşünür ki, sabah məhkəməlik işim olarsa, ədalətsizliklə üzləşə bilərəm. Bu da onun əlini işdən soyudur.
Üçüncü səbəb isə regionların sosial-iqtisadi inkişafına ayrılan dövlət vəsaitlərinin xərclənməsində şəffaflığın təmin edilməməsidir. Hesab edirəm ki, bu məsələdən tutmuş dövlətin ayırdığı güzəştli kreditlərin verilməsinə qədər bütün məlumatlar elektron bazada toplanmalı və ictimaiyyət üçün açıq olmalıdır. Burada şəffaflıq təmin olunmursa, deməli, qaranlıq işlər var və o pullar təyinatı üzrə xərclənmir”.
Günel CƏLİLOVA
