Azərbaycanda gələn il kənd təsərrüfatı üçün dövlət büdcəsindən 997,3 milyon manat vəsait ayrılacaq. Bu məsələ 2022-ci il dövlət büdcəsində də öz əksini tapıb. Qeyd edilən vəsaitin 456 milyon manatı ərzaq təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə yönəldiləcək. Bu isə illik müqayisədə 11% çoxdur. Onu da qeyd edək ki, ölkədə ərzaq təhlükəsizliyi hər zaman Prezident İlham Əliyevin diqqətində olub. Azərbaycan hökumətinin bütün iclaslarında dövlət başçısı tərəfindən tapşırılıb ki, ərzaq təhlükəsizliyi təmin edilsin.
Məsələyə yüksək səviyyədə diqqət ayrılması heç də təsadüfi xarakter daşımır. Bu haqda danışmazdan öncə qeyd edək ki, 2021-ci ilin yanvar-oktyabr aylarında pərakəndə ticarət şəbəkəsində istehlakçılara 34,4 milyard manatlıq, o cümlədən 18,6 milyard manatlıq ərzaq məhsulları, içkilər və tütün məmulatları satılıb. Dövlət Statistika Komitəsi bildirir ki, ticarət şəbəkəsində bir ölkə sakini orta hesabla ayda 185,7 manatlıq ərzaq məhsulları, içkilər və tütün məmulatları alıb. Bu rəqəmlər ölkədə ərzağa heç də az vəsait sərf edilmədiyini göstərir. Aparılan hesablamalara əsasən, 2021-ci ilin 9 ayı ərzində Azərbaycanda 1 milyard 321 milyon 204 min dollar dəyərində yeyinti məhsulları idxal edilib ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 136 milyon 171 min dollar çoxdur. Ötən ilin 9 ayı ərzində Azərbaycana 1 milyard 185 milyon 30 min dollar dəyərində yeyinti məhsulları idxal edilmişdi. Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatları göstərir ki, 2020-ci ilin 9 ayı ilə müqayisədə 2021-ci ilin 9 ayı ərzində statistik dəyər baxımından ət, süd, kərə yağı, buğda, düyü idxalı azalıb, meyvə-tərəvəz, çay, bitki yağları idxalı artıb. Azərbaycan ən çox xarici valyutanı bitki yağları, meyvə-tərəvəz və buğda idxalına xərcləyir. Elə bu fonda vacib məsələlərdən biri ərzaq təhlükəsizliyinin etibarlı təminidir. Qeyd edək ki, bu günlərdə Mərkəzi Bankın sədri Elman Rüstəmov Milli Məclisdə büdcə müzakirələri zamanı ölkənin ərzaq təhlükəsizliyinin səviyyəsinin yüksəldilməli olduğunu bildirib: "Bu ekosistemdə ciddi işlərin görülməsinə ehtiyac var. Əhalinin ərzaq təhlükəsizliyini təmin etmək üçün burada əsas şərt azad rəqabətin təmin olunmasıdır. Qiymət artımına təsir edən təbii amillər var. Amma süni qiymət artımı rəqabət rejimində olan problemlərlə bağlıdır. Biz burada azad rəqabəti təmin etməliyik". O qeyd edib ki, bitki yağının, taxıl məhsullarının qiyməti sürətlə yüksəlib: "Buna qlobal tələbatın, yanacaq, gübrə və logistika xərclərinin artması təsir edib. İqtisadiyyatda inflyasiya gözləntiləri məqbul səviyyədə lövbərlənib. Biz hesab edirik ki, inflyasiyanın önlənməsi rejiminə keçid inflyasiyanın faiz göstəricilərinə təsir göstərəcək. Gələn il iqtisadiyyatın əsas hədəfi inflyasiyanı hədəf trayektoriyaya qaytarmaq olacaq. Bütövlükdə ərzaq inflyasiyasına diqqət artırılmalıdır”. Ekspertlər hesab edir ki, hökumət səviyyəsində bu məsələyə xüsusi diqqət yetirilməsi təsadüfi xarakter daşımır. Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin üzvü Vüqar Bayramov “sputnik” portalına bildirir ki, ərzaq təhlükəsizliyinin və ərzaq təminatının gücləndirilməsi Azərbaycan üçün prioritet məsələlərdən biridir: “Azərbaycan istehlak etdiyi ərzaq məhsullarının təxminən 60 faizini idxal edir və o baxımdan idxaldan asılılığın aradan qaldırılması və tələbin daha çox yerli istehsal hesabına formalaşmasına ehtiyac var”. Deputat diqqətə çatdırıb ki, Azərbaycanın mövcud imkanları və xüsusən də işğaldan azad olunmuş ərazilərimizin potensialı ərzaq təminatının və eləcə də ərzaq təhlükəsizliyinin formalaşmasına imkan yaradır: "Ona görə də bu istiqamətdə işlərin gücləndirilməsi və sistemli şəkildə ərzaq təminatının formalaşmasına ünvanlanan yeni proqramların qəbul edilməsinə ehtiyac var. Xüsusən də pandemiya və postpandemiya dövründə qlobal iqtisadiyyatda baş verənlər ondan xəbər verir ki, növbəti illərdə, o cümlədən 2022-ci ildə dünya bazarında inflyasiya səviyyəsi yüksək olacaq. Hətta bəzi məhsullar üzrə gələcəkdə - növbəti 5 il ərzində dünya bazarında qıtlığın yaranması ehtimalı və risqləri kifayət qədər çoxdur. Ona görə də təhlükəsizliyin formalaşması üçün ərzaq təminatının genişləndirilməsi olduqca vacibdir. İdxaldan asılılığın aradan qaldırılması və yerli istehsal hesabına tələbin ödənilməsinə ehtiyac var. Dövlət dəstəyinin bu istiqamətdə artırılması və daha çox subsidiyaların təklif olunması vacibdir. Çünki subsidiyalar ünvanlı verilsə də, təklifimiz ondan ibarətdir ki, bunun yalnız strateji deyil, digər məhsullar üzrə də istehsal edilən məhsulun həcminə bağlanması və əlaqələndirilməsi yaxşı olardı". Deputatın fikrincə, eyni zamanda real sektorda və xüsusən aqrar sektorda rəqabətin gücləndirilməsi ilə bağlı fəaliyyətin genişləndirilməsi vacibdir: "Dövlət dəstəyi maliyyə dəstəyi formasında olmaqla yanaşı, həm də digər formalarda, o cümlədən istehsal edilən məhsulların bir qisminin dövlət ehtiyatları üçün alınması və məhsulların mövsümi olaraq saxlanmasına dəstəyin gücləndirilməsi istiqamətində də olmalıdır. O baxımdan dövlət dəstəyinin daha yaxından və sistemli şəkildə gücləndirilməsinə ehtiyac var ki, növbəti illərdə idxaldan asılılığın aradan qaldırılması və tələbin daha çox yerli istehsal hesabına ödənilməsinə nail ola bilək. Son 10 ildə ərzaq məhsullarına tələbin artmasını müşahidə edirik. Tələbin artması və təklifin azalması dünya bazarında qiymətlərin qalxmasına gətirib çıxarır".
Hazırda dünyada əhalinin sürətlə artımı, iqlim dəyişmələri, torpaqların çirklənməsi və şoranlaşması qlobal ərzaq təhlükəsizliyi ilə bağlı vəziyyəti kritik həddə çatdırır.
Tahir TAĞIYEV
