Müşahidələr göstərir ki, Azərbaycanda orta aylıq əmək haqqındakı artım səviyyəsi inflyasiyadan geri qalır. Məsələ ondadır ki, bu ilin ilk üç rübündə orta aylıq əməkhaqqı 725 manat olub. Bu, bir il əvvələ görə 2.2 faiz yüksək olsa da, inflyasiyanın səviyyəsindən geri qaldığı üçün insanların real gəlirinin artdığını demək olmaz. Çünki ötən ilin aprelində sərt pandemiya məhdudiyyətləri tətbiq edilməyə başlananda ölkədə orta aylıq əməkhaqqı 745 manat - indikindən 20 manat daha çox idi.
Nəzərə almaq lazımdır ki, ərzaq və qeyri-ərzaq məhsulları, kommunal xidmətlərin qiymətləri artıb. Orta qazanclı bir ailə qiymət artımından sonra aylıq tələbatın ödənilməsində çətinliklə qarşılaşır. Çünki təkcə kommunal artım minimum əməkhaqqının təxminən 20 faizə qədəri edir. 2020-ci ildən etibarən ölkədə yoxsulluq səviyyəsi də artıb. Bütövlükdə ölkədə qiymət çox sürətlə artır. Pandemiya, demək olar ki, istehsal prosesini pozub, nəqliyyat xərcləri çox sərt şəkildə artıb.
Bütün bu deyilənlərin fonunda orta aylıq əmək haqqının inflyasiyadan bu qədər geri qalmasını ekspertlər necə dəyərləndirir?
“Elə məhsullar var ki, onların qiyməti daha çox artıb”
Məsələyə münasibət bildirən ekspert Rəsul Cahangirlinin fikrincə, ölkədə anormal qiymət artımı fonunda orta aylıq gəlirlərin artmaq əvəzinə azalması əhalinin sosial durumuna daha çox mənfi təsir göstərir: “Nəticədə gəlirlərin daha çox hissəsinin ərzaq məhsullarına xərcləndiyini müşahidə edirik. Onsuz da Azərbaycanda xərclərin böyük hissəsi ərzağa gedirdi. Bu il isə həm ərzaq məhsulların, həm də kommunal xidmətlərin qiyməti daha da artdı. Çünki 2021-ci ildə quraqlığın müşahidə olunması və suyun, qazın, elektrikin qiymətlərinin artması bahalaşmaya ciddi təsir etdi. Bütün bunların nəticəsində ərzaq məhsullarında ortalama 30 faiz qiymət artımı müşahidə edildi. Elə məhsullar var ki, onların qiyməti daha çox artıb. Bütövlükdə götürəndə, bir sıra ərzaq, qeyri-ərzaq, gündəlik tələbat məhsulları bazarında qiymət artımı, idxaldan asılı ölkə olduğumuz üçün, dolayısı ilə də inflyasiyaya səbəb olur. Bu da, öz növbəsində, gəlirlərin dəyərsizləşməsinə gətirib çıxarır. Nazirlər Kabinetinin təsdiq etdiyi istehlak zənbilinə görə, ayda bir nəfər üçün su norması 6 kubdur. Sadəcə suyun qiymət artımından bir nəfər üçün ay ərzində 3 manat əlavə xərc yaranır. Bu da o deməkdir ki, 4 nəfərlik ailədə təkcə suyun qiymətində təxminən 13 manat artım var. Əslində ölkədə inflyasiyanın səviyyəsi rəsmi göstəricilərdən daha çoxdur. Müxtəlif hesablamalara görə, ölkədə inflyasiyanın səviyyəsi təxminən 15-20 faiz arasındadır. Ona görə də bü cür artım fonunda əmək haqlarının həcminin aşağı olması əhalinin sosial rifahına ciddi mənfi təsir göstərməkdədir”.
Bu baxımdan ekspert hesab edir ki, yaranmış bu disbalansı aradan qaldırmaq üçün kompleks tədbirlər görülməlidir.
Vidai ORDAHALLI
