Dünya miqyasında ən işlək valyutaların məzənnəsində yenə ciddi dalğalanmalar müşahidə edilir. Bu dəfə avro kəskin ucuzlaşması ilə beynəlxalq diqqət mərkəzində yer alır. Avropanın vahid vayutası dünyanın bir çox ölkəsində, o cümlədən Azərbaycanda da ucuzlaşır.
Noyabrın 22-də avronun Azərbaycan manatına qarşı rəsmi məzənnəsi daha 0,7% enərək 1,9169 manat təşkil edib. Bu, ötən ilin 10 iyul tarixindən bəri qeydə alınan ən aşağı göstəricidir. Sonuncu dəfə avronun manata qarşı bundan aşağı məzənnəsi 2020-ci ilin iyulun 10-da qeydə alınıb və1,9163 manat olub. Qeyd edək ki, 2021-ci ilin yanvarın 7-də avronun manata qarşı məzənnəsi 2,0958 manata çataraq 32 aylıq maksimumu yeniləmişdi. Həmin tarixdən avro manata nisbətdə 8,5% ucuzlaşıb. Avropada COVID-19 pandemiyasının yeni dalğası səbəbindən narahatlığın artması, Avstriyanın artıq tam karantin rejiminə keçməsi və Almaniyanın bu variantı nəzərdən keçirməsi fonunda avro ABŞ dollarına qarşı demək olar ki, ötən ilin iyulundan bəri ən aşağı səviyyəyə düşüb. Indi (1 dollar 1,1273 avroya bərabərdir. Belə vəziyyətdə investorların sabitliyi ilə daim seçilən qızıla marağı sürətlə artır. Indi bir çox ölkələr də valyuta ehtiyatlarında qızılın xüsusi çəkisini artırır. Xatırladaq ki, müxtəlif ölkələrdə qızılın miqdarı Dünya Qızıl Şurası tərəfindən izlənilir. Dünya Qızıl Şurası hansı ölkələrin və hansı miqdarda qızıl aldıığını təhlil edir. qurumun məlumatlarından belə bəlli olur ki, son illərdə dövlətlərin qızıla marağı xeyli artıb. Onlar qızılı nəinki fəal olaraq satın alır, həm də qızıllarını beynəlxalq banklardan və kassalardan geri qaytarırlar. Qızıl, demək olar ki, yeganə sabit maliyyə vasitəsidir. Siyasi dəyişikliklərdən və ya iqtisadi sarsıntılardan təsirlənmədiyi üçün o, inflyasiyaya tabe olmayan və sabitliyi təmin edən müdafiə aktivi kimi qəbul edilir. Hazırda inkişaf etmiş ölkələrdə bütün ehtiyatların təxminən 30%-i qızılda saxlanılır. “Sputnik” portalının məlumatına əsasən, indi bir ton qızıl təqribən 40,2 milyon dollar dəyərindədir, ancaq indiyə qədər çıxarılan bütün qızılların ümumi dəyəri hazırda 8 trilyon dollara yaxınlaşır. Dünyanın ən böyük investisiya banklarından biri olan “Goldman Sachs” yaxın illərdə dünya qızıl hasilatının həcminin azalmağa başlayacağını və 2022-ci ilə qədər istehsalın bu əsrin əvvəlindəki səviyyəyə düşəcəyini proqnozlaşdırır. Qızıl marağını sürətləndirən başqa bir proqnoz ABŞ Geoloji Xidməti tərəfindən verilib. Qurum hesab edir ki, hasilat tempi indiki səviyyədə qalarsa, 2034-cü ilə qədər Yer kürəsində qızıl ehtiyatları tükənəcək.
Maliyyə bazarının eksperti, amerikalı Kit Nyumeyer deyib ki, dünya hökumətlərinin öz borclarından qurtulması lazım olanda hər şeyi qızılın qiymətinə bağlayacaqlar və dünyanın qlobal şəkildə yenidən yüklənməsi baş verəcək: "Ölkələr buna görə qızıl toplayır – onlar bir neçə ildən sonra nələrin baş verə biləcəyini bilirlər". Hazırda dünyada ən çox qızılı olan ABŞ birinci yerdədir, burada 8133,46 ton qızıl külçə var. Bu, demək olar ki, Almaniya, İtaliya və Fransanın birlikdə qızıl ehtiyatına bərabərdir. Bu qızılın böyük hissəsinin bütün dünyada “Fort Noks” kimi tanınan ABŞ depozitarında saxlanıldığı güman edilir. İkinci yerdə 3400 ton qızıl külçə ilə Almaniya qərarlaşıb. 2451,84 ton qızılla İtaliya üçüncü yerdədir. Qızıl ehtiyatlarının dövlətə məxsus olduğu və onların mərkəzi banklar tərəfindən idarə olunduğu bir çox ölkələrdən fərqli olaraq, İtaliyanın qızılı faktiki olaraq "Banca d'Italia"ya məxsus olduğu halda Roma və İsveçrə Milli Bankında, ABŞ Federal Ehtiyat Bankında saxlanılır. Dördüncü yerdə 2436,32 ton qızıl yığan Fransadır. Bu qızılın böyük hissəsinin Parisdəki Fransa Bankının kassalarında saxlandığı deyilir. Reytinqdə beşinci yeri 2292,31 ton qızlla Rusiya tutub. Son illərdə Rusiya qızıl ehtiyatlarını artırıb, bu da reytinqdə Çini ötməsinə və ABŞ dollarından asılılığını azaltmağa imkan verib. Bundan əlavə, burada milyard dollarlıq dövriyyəsi olan öz qızıl hasilatı sənayesi var. Bu da o deməkdir ki, metallarla zəngin ölkənin idxala etibar etməsinə ehtiyac yoxdur. 1948,31 ton qızılla Çin altıncı yerdə qərarlaşıb. "US Global Investors"un isvestisiya menecerinin sözlərinə görə, Çin həmçinin dünyada qızıl istehsalının 12%-ni təşkil edən dünyanın ən böyük qızıl istehsalçısıdır. İsveçrə 1040 ton qızılla yeddinci yerdədir. Səkkizinci yerdə Yaponiyadır. Burada qızıl ehtiyatı 845,97 ton təşkil edir. Ölkədə bu günlərdəki qızıl axtarışları uğurlu olub və Yaponiya indi bu ehtiyatları inkişaf etdirməyə ümid edir. Hindistan 703.71 ton qızılla reytinqdə doqquzuncu yerdədir. Hindistanın qızıl ehtiyatları son bir neçə ildə 95 tondan çox artıb. Hindistan kiçik qızıl hasilatı sənayesinə malik olsa da, milli tələbatı ödəyə bilmir və onun sarı metalının böyük hissəsi xaricdən alınır. 612,45 ton qızıl ehtiyatına görə Hollandiya onuncu yerə sahibdir. Ehtiyatların əhəmiyyətli bir hissəsi buradakı Zeyst şəhərinin kassa mərkəzində saxlanılır. Amma heç də bütün zəngin ölkələr qızıl almır. Bir çox inkişaf etmiş ölkələrdə qızıl yoxdur, ya da az miqdarda olur. Bəzi dövlətlər prinsipcə belə ehtiyatlara ehtiyac duymurlar, bəziləri isə onu satın alaraq gələcəkdə öz iqtisadiyyatlarının sabitliyini təmin etməyə çalışırlar. Məsələn, Kanadanın qızılı yoxdur və onu satın almır. Estoniyada cəmi dörddə bir ton, İslandiyada isə iki tondan bir qədər az qızıl saxlanılır. Eyni miqdar Honkonqdadır. Litva, Latviya və İrlandiyanın hər birində orta hesabla altı ton qızıl var. Azərbaycana gəlincə, Dövlət Neft Fondunda qızıl ehtiyatları ötən il 102 ton təşkil edib. Bu il üçün məlumatlar açıqlanmayıb. Amma o da bəllidir ki, yerli qızıl hasilatı əsas etibarı ilə elə dövlət tərəfindən alınır. Hesab edilir ki, Azərbaycan bundan sonra da yerli və xarici bazardan qızıl alışını davam etdirəcək. Bu, ölkənin valyuta ehtiyatının daha etibarlı şəkildə qorunmasına imkan verir.
Ramil QULİYEV
