Bir neçə il bundan əvvəl pambıqçılıq Azərbaycanda prioritet sahələrdən biri elan edildi. Bəyan edildi ki, bu strateji məhsul Azərbaycanın ixrac potensialında önəmli yer tutmağa başlayıb. Hətta "Azərbaycan Respublikasında pambıqçılığın inkişafına dair 2017-2022-ci illər üçün Dövlət Proqramı" da qəbul olunub.
Ancaq problem ondadır ki, bir sıra pambıqçılıq rayonlarında su ilə bağlı problemlər mövcuddur və hələ də öz həllini tapmayıb. Məsələn, Saatlı, Sabirabad, Biləsuvar, Zərdab, Salyan və Neftçalada pambığın suvarılması problemləri hələ də həll olunmayıb. Halbuki, suvarmanın vaxtında həyata keçirilməsi çox vacib məsələdir. Məsələn, pambığın suvarılmasında ən kritik faza ikinci vegetasiya suvarması sayılır. Pambığın ikinci vegetasiya suvarması vaxtında aparılmayanda məhsuldarlıq 25-40 faiz aşağı düşür. Saatlı fermerləri deyir ki, su kanalı olduğu halda onlara su verilmir. Bütün su oliqarxların təsərrüfatlarına gedir. Nəticədə məhsulun 30-40 faizi artıq məhv olub. Məsələ ondadır ki, bir müddət əvvəl pambığı ucuz qiymətə kəndlidən ala bilməyən məmurlar iri təsərrüfatlar yaratdılar. Hazırda su məhz həmin oliqarx məmurlarının təsərrüfatlarına yönəldilir. Nəticədə pambıq becərilməsi ilə məşğul olan fermerlər susuz qalır. Bundan başqa, ölkədə istehsal olunan pambığın 80 faizindən çoxu xammal kimi ixrac edilir.Yerdə qalan 20 faizindən isə elə məhsul əldə olunur ki, keyfiyyəti aşağı olduğu üçün digər ölkələrin məhsulu ilə rəqabət apara bilmir. Yeri gəlmişkən onu da qeyd edək ki, fermerlərə pambıq sahəsinin hər hektarına görə 260 manat ödənilir. Bunun 220 manatı əkin subsidiyası, 40 manat isə dizel yanacağına görə verilən subsidiyadır.
Maraqlıdır, ortada pambıqçılığın inkişafına dair dövlət konsepsiyası olduğu halda, niyə su təchizatı ilə bağlı ayrı-seçkiliyə yol verilir? Bütün bu problemlər niyə həll edilmir?
Məsələ ilə bağlı Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin mövqeyini öyrənməyə çalışsaq da, bu mümkün olmadı.
“Daxildə mövcud olan monopoliya və idarəçiliklə bağlı problemlər bu sahəni get-gedə daraldır”
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən iqtisadçı alim, professor Əli Əlirzayevin sözlərinə görə, pambıqçılıqla bağlı bir sıra problemlər qalmaqdadır: “Əvvəla, pambıqçılıq Azərbaycan üçün ənənəvi sahədir. Ancaq ölkədə pambıqçılıqla bağlı o qədər problemlər var ki, saymaqla bitən deyil. Birinci növbədə pambıqçılıq çoxlu su tələb edən sahədir. Ancaq nə edəsən ki, illərdir bu problem birdəfəlik həll edilmir. Fermerlərə su düzgün paylanmır. Pambıqçılıq əmək tutimlu sahədir. Ancaq biz görürük ki, bu sahədə çalışan işçilərə düzgün əmək haqqı verilmir. Baxmayaraq ki, bizdə azad bazar iqtisadiyyatıdır, amma reallıqda monopoliya var. Şirkətlər, ayrı-ayrı sahibkarlar arasında monopoliya mövcuddur. Digər tərəfdən pambıqçılıqla bağlı şirkətlər arasında sağlam olmayan rəqabət var. Ona görə də çox çətin həll olunan problemlər var. Bu problemlərin həll edilməsi ilə bağlı yetərli addımlar atılmır. Başqa bir tərəfdən, pambıqçılığa o vaxt böyük maraq olur ki, yığılan məhsul emal olunsun, ondan digər məhsullar hazırlansın. Təəssüflər olsun ki, bizdə bu belə deyıl. Yığılan pambığın böyük hissəsi xammal şəklində satılır. Bu zaman gəlir elə də böyük olmur. Təkcə pambığı xammal kimi satmaqla bu sahəni inkişaf etdirmək qeyri-mümkündür. Daxildə mövcud olan monopoliya və idarəçiliklə bağlı problemlər bu sahəni get-gedə daraldır. Ona görə də bu sahəyə bilavasitə xüsusi dövlət nəzarəti və zəmanəti olmalıdır. Məhsulun alınması, son məhsula çevrilməsi, satılması, işçilərin əməyinin qiymətləndirilməsi nəzarətdə olmalıdır”.
Professor hesab edir ki, bütün bunlar həllini tapmasa, pambıqçılıqla bağlı problemlər qalacaq.
Vidadi ORDAHALLI
