Azərbaycanda istehlak bazarındakı qiymətlərdə müəyyən artım müşahidə olunub. Bu artım özünü ərzaq məhsullarının qiymətlərində daha çox büruzə verir. Buna baxmayaraq, ölkəmizdə kənd təsərrüfatı sahəsində məhsuldarlıq hər il artır. Üstəlik, sənayenin qeyri neft-qaz sektorunda da məhsul istehsalında artım müşahidə olunur. Belə olduğu halda qiymətlərin artımı qəbuledilməz hesab edilir.
İndi yaranmış durumda qiymət artımının qarşısını almaq üçün optimallaşdırma siyasətinin həyata keçrilməsi vacib sayılır. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2021-ci ilin yanvar-iyul aylarında istehlak qiymətləri indeksində 2020-ci ilin yanvar-iyul aylarına nisbətən 4,5 faiz, o cümlədən ərzaq məhsulları, içkilər və tütün məmulatları üzrə 5,1 faiz, qeyri-ərzaq məhsulları üzrə 4,1 faiz, əhaliyə göstərilmiş ödənişli xidmətlər üzrə 3,9 faiz artım qeydə alınıb. Millət vəkili Vüqar Bayramov bildirir ki, bu ilin 7 ayında daha çox qida məhsullarında qiymət artımları baş verib. Ərzaq məhsullarında qiymət artımları ilə yanaşı, bu ilin əvvəlində xüsusilə tütün məmulatlarının qiymətlərinin artımı da bütövlükdə inflyasiya səviyyəsinə təsir göstərib: “Əgər 7 ayda illik inflyasiya səviyyəsi 4,5 faizdirsə, ərzaq məhsullarında bu 5 faizdir, tütün məmulatları üzrə 10 faizdən çoxdur. Tütün məmulatlarında qiymət artımları həm istehlak bazarında qiymətlərin sturukturuna həm də inflyasiya səviyyəsinə birbaşa təsir göstərən faktorlardan biri olub. Ərzaq məhsulları üzrə qiymətlərin qeyri-ərzaq məhsullarına nisbətən daha çox artması ondan xəbər verir ki, xüsusən də ərzaq məhsullarının qiymətinin optimallaşdırılması, istehlak bazarında monitorinqlərin davam etdirilməsi olduqca vacibdir". Onun sözlərinə görə, ərzaq məhsullarının qiymətinin artmasının səbəblərindən biri də pandemiyaya görə dünya bazarlarında müşahidə edilən qiymət artımlarıdır. Çünki idxal inflyasiyası pandemiya səbəbindən sürətlənib və ölkəyə idxal edilən məhsulların, o cümlədən ərzaq məhsullarının qiymətində artımlar müşahidə olunur.
Millət vəkilinin qənaətincə, yerli məhsulların qiymətinin optimallaşdırılması üçün istehlak bazarında monitorinqlərin gücləndirilməsi və bütövlükdə bu istiqamətdə fəaliyyətlərin genişləndirilməsi məqsədəuyğundur. Eyni zamanda kənd təsərrüfatı məhsullarının qiymətlərinin də optimallaşdırılması üçün dövlət tərəfindən həyata keçirilən təşviq tədbirlərinin genişləndirilməsi məqsədəuyğundur. Nəticədə həm monitorinqlərin, həm də təşviq tədbirlərinin genişləndirilməsi qiymətlərin optimallaşdırılmasına, istehlak bazarında daha optimal inflyasiyanın formalaşmasına gətirib çıxara bilər. İqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənov “sputnik” portalına bildirib ki, ki, dünyada ərzaq məhsullarının qiyməti bahalaşır: “Pandemiya dövründə istehsalın zəifləməsi, ərzaq məhsullarına tələbin azalmaması, quraqlıq və sair nəticəsində qiymətlər qalxır. İdxaldan asılı olan ölkələrdə həmin qiymət artımları daxili bazarda inflyasiya təzyiqini gücləndirir, o cümlədən Azərbaycanda. İkinci səbəb yerli istehsalda mövsümün başa çatmasıdır. Mövsüm dövründə qiymətlər aşağı düşmüşdü, indi isə artım baş verir. Üçüncü səbəb Azərbaycanda istehsalın maya dəyərinin artmasıdır. Belə ki, yanacağın qiymətinin artması maya dəyərinin artmasına gətirib çıxardı. Nəticədə əvvəlki illərlə müqayisədə yerli məhsulların maya dəyəri daha sürətlə artmaqdadır”. Ekspertin fikrincə, ərzaq məhsullarının bahalaşması davam edəcək: “Dünya bazarında da vəziyyət ürəkaçan deyil, qiymətlər davamlı şəkildə artır, xərclər artır. Pandemiya bir sıra şirkətlər üçün əlavə xərclər yaradıb. Bundan sonra da qiymət artımları davam edəcək. Təşviq mexanizmlərindən istifadə edilərək bazarda təklif bolluğu yaradılmalıdır”.
Burada bir məsələni də xatırladaq ki, ötən il ixraca məhdudiyyətlər tətbiq edilən zaman fermerlər öz məhsullarını daha çox daxili bazarda satmağa üstünlük verdilər. Nəticədə daxili bazarda təklifin artması müşahidə olundu. Bu isə, təbii ki, qiymətlərə təsir göstərdi. Məsələn, Rusiya tərəfindən pomidor idxalına qadağalar müəyyənləşdirilən zaman həmin məhsulun ölkə daxilindəki qiyməti azaldı. Hesab edilir ki, qiymət arftımı davam edərsə, ixraca yenidən müəyyən məhdudiyyətlər tətbiq edilə bilər. Amma istehlak bazarındakı qiymətlərin optimallaşdırılması üçün ən məqbulu məhsuldarlığın, istehsalın artırılması, daxili bazara daha çox məhsulun çıxarılmasıdır. Bu, həm də ixrac potensialının qorunub saxlanmasına imkan yaradır. Təbii ki, satış həcminin və mənfəətin optimallaşdırılması üçün yaxşı düşünülmüş qiymət strategiyası çox vacibdir.Amma ən əsası, məhsul istehsalının ixrac imkanları və daxili bazarın tələbi nəzərə alınmaqla regional paylaşdırılmasına nail olmaq lazımdır. Bəzən il ərzində bir sıra kənd təsərrüfatı məhsullarından daha çox, digərlərindən isə az istehsal olunur. Bu da qiymətlərə birbaşa təsir göstərir. Bundan əlavə, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi və yerli icra hakimiyyəti orqanları paytaxtda daha çox fermer bazarlarının yaradılmasına nail olmalıdır. Bu, fermerlərin öz məhsullarını birbaşa təklif etməsinə imkan yarada bilər. Bu mənada “Kənddən şəhərə” layihəsinin genişləndirilməsi daha məqsədəuyğundur. Eləcə də tələbin ödənilməsində çətinlik olan hallarda idxalın mövsümi təşviqi həyata keçirilməlidir.
Tahir TAĞIYEV
