BMT-nin Ticarət və İnkişaf üzrə Konfransı (UNCTAD) "Dünya İnvestisiya Hesabatı – 2021" adlı hesabatını yayımlayıb. Hesabatda COVID-19 pandemiyasının birbaşa xarici investisiyalara da ciddi təsiri qeyd edilib.
Bu üzdən, ötən il dünyada qeydə alınan birbaşa xarici investisiyaların məbləği əvvəlki illə müqayisədə 35 faizədək azalıb. 2019-cu ildə dünyada investisiya məbləği 1.5 trilyon dollar idisə, ötən il bu rəqəm 1 trilyon dolların altına enib. Bu, 2008-ci ildəki qlobal maliyyə böhranından bəri qeydə alınan ən aşağı göstəricidir. Hesabatda qlobal investisiyaların azalması iki əsas səbəbə bağlanır. Bunlardan ilki bütün dünyada iqtisadi fəaliyyətə tətbiq edilən məhdudiyyətlərin iqtisadi fəaliyyəti zəiflətməsidir. Nəticədə şirkətlər xərclərini yenidən gözdən keçirməyə məcbur qaldıqlarından, mövcud investisiya layihələrini də yenidən qiymətləndirməli olublar. Digər tərəfdən, iqtisadi fəaliyyətin gələcək baxımından bəlirsizliyi yeni investisiya qərarlarına təsir göstərən amil sayılıb.
Hesabatda Azərbaycanla bağlı hissədə deyilir ki, ötən il Azərbaycana yatırılan xarici birbaşa investisiyaların həcmində ciddi azalma baş verib. 2019-cu ildə ölkəyə 1 milyard 504 milyon dollar xarici investisiya yatırılıbsa, ötən il bu rəqəm cəmi 507 milyon dollar olub. Bu, bir il içində 66 faiz azalma deməkdir və dünya ortalamasından təxminən iki dəfə yüksək göstəricidir.
Görünən odur ki, ötən il Azərbaycana yatırılan sərmayələrin həcmi bir sıra göstəricilərlə müqayisədə kəskin azalıb. Maraqlıdır, ekspertlər bunun səbəbini nə ilə izah edirlər?
“...xarici sərmayələrin azalması təbiidir”
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən iqtisadçı-ekspert Fuad İbrahimov Azərbaycanla bağlı belə vəziyyətin yaranmasını bir sıra amillərlə əlaqələndirdi: “Əvvəla 2020-ci ildə belə vəziyyətin yaranması anlaşılandır. Çünki nəzərə almaq lazımdır ki, pandemiya dünya iqtisadiyyatını iflasa gətirib çıxardı. Elmi-texniki tərəqqiyə baxmayaraq, balaca bir infeksiya dünya iqtisadiyyatını məhv etdi. Pandemiya üzündən dünya iqtisadiyyatında tamamilə gözlənilməz vəziyyət yarandı. İstər iqtisadi cəhətdən inkişaf etmiş ölkələrdə, istərsə də inkişaf etməkdə olan ölkələrdə oxşar vəziyyət yarandı. Bu baxımdan, 2019-cu illə müqayisədə 2020-ci ildə xarici sərmayələrin azalması gözlənilən idi. Bir məqamı da nəzərə almaq lazımdır ki, dünya iqtisadiyyatı pandemiya ilə boğuşurkən Azərbaycan ötən ilin 3-cü rübündən öz mövqeyini qorudu. Ən başlıcası, 30 ilə yaxın işğal altında olan torpaqlarını azad etməyə başladı. İstənilən müharibə halı birmənalı şəkildə iqtisadiyyat üçün böyük yükdür. Eyni zamanda, xarici investisiyaların cazibədarlığının reytinqinin düşməsidir. Heç bir xarici sərmayədar müharibə gedən ölkəyə investisiya qoymaq istəməz. Özü də nəzərə almaq lazımdır ki, 44 günlük müharibə zamanı böyük dövlətlərin maraqları vardı. Bunun nə ilə nəticələnəcəyini investorlar proqnozlaşdıra bilmirdilər. Sadəcə, Prezident İlham Əliyevin siyasi iradəsi və ordumuzun qəhrəmanlığı sayəsində biz iqtisadi baxımdan ağrısız bu məsələləri həll etdik. Belə olan halda, xarici sərmayələrin azalması təbiidir”.
İqtisadçı-ekspert hesab edir ki, bütün bunlara rəğmən, işğaldan azad olunan ərazilərə sərmayə qoyuluşunu təşviq etmək lazımdır.
Vidadi ORDAHALLI
