Pandemiya səbəbindən problemli kreditlərin sayı getdikcə artır. Kredit faizləri yüksək olduğuna görə insanlar kreditin özünü, yoxsa faizini ödəyəcəyinə qərar verə bilmirlər.
Açıqlanan statistik rəqəmlərdə qeyd olunur ki, ötən ilin sonunda 893 milyon manat problemli kreditləri olan banklar artıq 921 milyon manat geri qaytarılmayan kreditlərə sahibdirlər. Bu ilin ilk 4 ayında kredit portfeli ilə problemli kreditlərin həcmi ilin əvvəli ilə müqayisədə eyni nisbətdə artıb. Cari ilin son dörd ayından problemli kreditlərin həcmi 3,1 faiz artıb.
Məlumdur ki, problemli kreditlərin həcminin artmasında faizlərin yüksək olmasının da rolu var. Çarəsiz vəziyyətdə qalan vətəndaş bankdan kredit götürür. Kredit faizinin yüksək olması vətəndaşa imkan vermir ki, aylıq borcunu ödəsin. Beləliklə, kredit götürən ancaq kredit faizini ödəyir. Təbii ki, bundan qazanan banklar olur.
Maraqlıdır, banklar problemli kreditlərin həcminin artmasından hər hansı bir narahatlıq hissi keçirirlərmi? Problemli kreditlərin həcminin artması bank sektoruna necə təsir edəcək?
Vüqar Bayramov: “Yüksək kredit faizləri problemli kreditlərin həcminə təsir göstərir və nəticədə...”
Millət vəkili Vüqar Bayramov bildirdi ki, problemli kreditlərin məbləğinin son ilin ilk 4 ayında 3.1 faiz artması arzuolunan hal deyil: "Problemli kreditlərin həcminin artmasında pandemiyanın təsirləri xüsusi rol oynasa da, bankların bahalı kredit siyasəti, o cümlədən, bir sıra hallarda ödəmə qabiliyyətini yoxlamadan maliyyələşmələr həyata keçirilməsi də təsirsiz qalmayıb. Eyni zamanda, depozit dividendləri ilə kredit faizləri arasında da kəskin fərq yaranıb. Artıq bəzi banklar xarici valyutada dividendlərə ya faiz ödənişi etmirlər, ya da cüzi dividend hesablayırlar. Manat üzrə depozit dividendləri də azalıb. Depozit dividendlərinin düşməsinə baxmayaraq, kredit faizlərində nəzərəçarpan azalmalar yoxdur. Yüksək kredit faizləri problemli kreditlərin həcminə təsir göstərir və nəticədə 2021-ci ilin geridə qalan aylarında qaytarıla bilməyən kreditlərin həcmində artım müşahidə olunub. Faizlərin optimallaşdırılması və kreditlərə əlçatanlığın artırılması üçün Mərkəzi Bank tərəfindən daha sistemli tədbirlərin həyata keçirilməsinə ehtiyac var”.
Natiq Cəfərli: “...təhlükəli vəziyyətdən xəbər verir”
İqtisadçı-ekspert Natiq Cəfərli bildirdi ki, beynəlxalq qaydalara görə, ümumi kredit portfelinin 3 faizini problemli kreditlərin təşkil etməsi təhlükəli vəziyyətdən xəbər verir: “Bizdə problemli kreditlərin həcmi 9 faizə yaxınlaşmaqdadır. Bu faiz dərəcələri ilə bağlı problemlərin davam etməsi ilə əlaqədardır. İstehlakçılar yüksək faizlərə görə kredit götürməyə meylli deyillər, bu da iqtisadi aktivliyə ziyan vurur. Biznes nə qədər çox kredit götürüb, nə qədər çox iş quracaqsa, nə qədər çox iş yeri açacaqsa, bu o dərəcədə faydalıdır. Pandemiya dönəmində dünya ölkələri, xüsusən Qərb faiz dərəcələrini kifayət qədər aşağı çəkdi, hətta sıfıra yaxın faizlə kreditlər verdilər ki, iqtisadi canlanma yaransın. Azərbaycanda uçot dərəcəsi 6 faizdən çoxdur. Banklar öz əməliyyat xərclərini, sığorta xərclərini də alınan kreditin üzərinə qoyduqdan sonra istehlak kreditlərini 20, biznes kreditlərini 14-18 faizlik dərəcə ilə verirlər. Buna görə Mərkəzi Bankın biznesi stimullaşdırmaq üçün faiz dərəcələrini aşağı salması təklif olunur”.
Günel CƏLİLOVA
