Azərbaycanda çayçılıq inkişaf etmək əvəzinə, get-gedə daha da bərbad günü düşür. Məsələ ondadır ki, bu ilin yanvar-may ayları ərzində Azərbaycan ümumi dəyəri 3 684,85 min dollar dəyərində 481,58 ton çay ixrac edib. Müşahidələr göstərir ki, ötən ilin analoji dövrü ilə müqayisədə cari ilin ilk beş ayında ölkədən ixrac edilən çayın dəyəri 11,1%, həcmi isə 22,7% azalıb.
Hesabat dövründə çayın ümumi ixracdakı payı cəmi 0,05%, qeyri-neft məhsullarının ixracında olan çəkisi isə 0,41%-ə bərabər olub. Bununla yanaşı, hesabat dövründə Azərbaycana ümumi dəyəri 22 945,32 min dollar dəyərində 5 760,55 ton çay idxal olunub. Ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə çay idxalının dəyəri 13,1%, həcmi isə 6,7% artıb. Hesabat dövründə çayın ümumi idxaldakı payı 0,52% təşkil edib. Cari ilin yanvar-may aylarında (ötən ilin eyni göstəricisi ilə müqayisədə) ölkənin çay idxalı ixracı dəyər ifadəsində 6,2 dəfə, həcm ifadəsində isə 12 dəfəyədək üstələyib.
Çayçılığın inkişafı ilə bağlı bir sıra işlər görülür. Ancaq görünən odur ki, ortada müsbət nəticə yoxdur. Maraqlıdır, çayçılıqla bağlı büdcədən ayrılan subsidiyalar hara gedir?
“Banklar çayçılıqla məşğul olan fermerlərə uzunmüddətli və güzəştli kreditlər vermirlər”
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən ekspert Rəsul Cahangirli bu sahədə yaşanan problemləri bir sıra amillərlə əlaqələndirdi: “Azərbaycanda çayçılıq Sovet dövründə ən inkişaf etmiş kənd təsərrüfatı sahələrindən biri idi. SSRİ dağılandan sonra çayçılığa da güclü zərbə dəydi. Çay plantasiyalarının xeyli hissəsi söküldü, yerində digər bitkilərin əkilməsinə başlanıldı. Nəticədə çay plantasiyaları sürətlə sıradan çıxdı. Sovet dövründə Azərbaycanda 36 min ton yaşıl çay yarpağı istehsal edilirdi. Bu, Azərbaycanın o zamankı imkanlarına görə çox önəmli bir göstərici idi. Sonrakı dövrlərdə bu rəqəm xeyli aşağı düşdü. Sonradan istehsalı artırmaq üçün müəyyən təşəbbüslər oldu və bir qədər artımlar da müşahidə edildi. Ancaq bu, yetərli səviyyədə olmadı. Amma, bütövlükdə, Azərbaycan özünə lazım olan çayın önəmli hissəsini xaricdən idxal edir. Bu sahədə işlər düzgün təşkil olunmur. İstehsalçılar çaylara bəzən əlavə qoxular vururlar. Yaxşı olar ki, adi çaya üstünlük verilsin. Xüsusi aromatlı olmayan, qeyri-adi dad, iy verməyən çay daha yaxşıdır. Başqa ölkələrdən, xüsusən İrandan çay gətirilir və buradakı sexlərdə qablaşdırılır. Çayçılıqla məşğul olan sahibkarların bəziləri subsidiyalardan faydalana bilmirlər. Çayçılıq vaxt tələb edir. O mənada ki, bu sahənin gəlir verməsi üçün bir neçə il gözləmək lazımdır. Banklar çayçılıqla məşğul olan fermerlərə uzunmüddətli və güzəştli kreditlər vermirlər. Bu və digər səbəblərdən bizdə çayçılıq inkişaf etmək əvəzinə, geriləyir”.
Ekspert onu da qeyd etdi ki, çayçılıqla bağlı xüsusi proqram qəbul olunmalıdır.
Vidadi ORDAHALLI
