“İqtisadi inkişafa stimul yaradan mütərəqqi vergi sisteminin tətbiqi müsbət nəticələr verir. Bu ilin yanvar-may aylarında dövlət büdcəsinə vergi daxilolmaları 3,8 milyard manatdan çox olub”. Belə bir açıqlama ilə iqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarov çıxış edib.
Nazir qeyd edib ki, daxilolmalar üzrə proqnoz 127,1 faiz icra edilib: “Artım əsasən qeyri-neft-qaz sektorunun hesabınadır. Bu sahə üzrə daxilolmalar 2 milyard 754 milyon manat təşkil edib və proqnozdan əlavə büdcəyə 471,8 milyon manat ödənilib”. Ekspertlər qeyd edir ki, əslində, iqtisadiyyatın qeyri-neft sektorunda həyata keçirilən siyasət öz müsbət təsirlərini göstərir. Qarşıdakı dövr ərzində də Azərbaycan iqtisadiyyatında qeyri-neft sektoru xüsusi çəkisini daha da artıracaq. Dünya Bankının Bakı Bürosunun rəhbəri Sara Maykl da bildirir ki, Azərbaycan iqtisadiyyatı inkişaf templərini bərpa edir və 2022-ci ilin ikinci yarısında pandemiyadan əvvəlki səviyyəyə qayıda bilər: “Dünya Bankının iqtisadçıları iqtisadiyyatın tədricən bərpa olunacağını proqnozlaşdırır. Hazırki proqnozlara görə, bu il ÜDM-in artım templərinin 3%, 2022-ci ildə isə 4% olacağı gözlənilir. Lakin ölkədə vaksinləmənin yüksək templəri, həmçinin işğal edilmiş ərazilərin bərpası ilə bağlı dövlət xərclərinin və investisiyalarının artım templəri ilə əlaqədar olaraq, faktiki artım templəri bizim proqnozlarımızı üstələyə bilər”. Onun fikrincə, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan bərpa işləri, xüsusən də bu rayonların ölkə iqtisadiyyatına reinteqrasiyası iqtisadi artım templərinin bərpasına və yüksəlməsinə öz töhfəsini verəcək: “Bu özünü regionun potensialında da göstərəcək, belə ki, kommunikasiyaların, nəqliyyat marşrutlarının açılması və ümumilikdə blokadanın aradan qaldırılması ilə regional inkişafa ciddi təkan veriləcək. Məsələn, Azərbaycanın Türkiyə və digər ölkələrlə birbaşa nəqliyyat əlaqəsi Azərbaycanın logistika mərkəzinə çevrilmək perspektivlərini əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq”, - nümayəndəlik rəhbəri qeyd edib.
Qeyd edək ki, Azərbaycan hökuməti 2021-ci ildə ÜDM-in 3,4%, 2022-ci ildə isə 4,8% artacağını proqnozlaşdırır. Beynəlxalq Valyuta Fondu da Azərbaycanda iqtisadi artım templərinin yüksək olacağını proqnozlaşdırır. Qurumun hesabatında qeyd olunur ki, Azərbaycan iqtisadiyyatı COVID-19 pandemiyası və aşağı neft qiymətlərinin təsirinə məruz qalıb. Sadalanan səbəblərdən başqa, ötən il quraqlıq və Ermənistanın hərbi təxribatlarına cavab olaraq Vətən müharibəsinin də iqtisadi təsirləri olub. Lakin Beynəlxalq Valyuta Fondunun missiyası hesab edir ki, Azərbaycan höküməti cəld hərəkətə keçərək, xarici şokların təsirini yumşaldıb: “Bundan sonra iqtisadi siyasətin hədəfi özəl sektorun inkişafı, biznes mühitinin daha da yaxşılaşması, idarəetmə və şəffaflıq sahəsində islahatların davam etdirilməsi, həmçinin maliyyəyə çıxışın yaxşılaşlaşması hesabına iqtisadi şaxələnmənin dərinləşməsi və iqtisadiyyatın şoklara dayanıqlılığının yüksəldilməsi olmalıdır. Davam edən vaksinasiya və iqtisadiyyatın tədriclə açılması nəticəsində iqtisadi artım bu il 2,3 %, qeyri-neft sektorunda isə 3,5 % proqnozlaşdırılır”. Ötən il qeyri-neft sektorunun 2,6 % kiçilməsini nəzərə alanda, builki 3,6 %-lik artım proqnozu onu göstərir ki, qeyri-neft sektoru nəinki tam bərpa oluna, hətta böhrandan əvvəlki həcmini ötə bilər. Neft-qaz sektorunun keçənilki 7,2 % geriləməsini bu il “Cənub Qaz Dəhlizi” hesabına “mavi yanacaq” istehsalının artması kompensasiya edəcək, hətta neft-qaz sektorunda real olaraq, 0,2 % də olsa, artım proqnozlaşdırılır.
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Azərbaycanın dünya bazarına çıxararaq satdığı xam neftin qiyməti artıq 75,29 dollara yüksəlib. “Bank of America” beynəlxalq investisiya bankı isə bildirir ki, səyahətlərlə bağlı tələbatın artması ilə neft qiymətləri gələn il 100 dollara qədər yüksələ bilər. Banka görə, qlobal neft istehlakı iqtisadi canlanma ilə birlikdə istehsaldan daha çox olacaq və ətraf mühitlə əlaqədar olaraq yeni hasilat investisiyaları azalacaq. Qeyd edək ki, xam neft qiymətləri yenidən üçrəqəmli olarsa, bu, 2014-cü ildən bəri ilk olacaq. 2014-cü ildəki qlobal maliyyə böhranına qədər bir barreli 100 dollar civarında olan xam neft ABŞ-da şist neft istehsalının artmasından sonra yenidən bu səviyyələrə çata bilməmişdi. Neftlə yanaşı, qaz da Azərbaycana külli miqdarda gəlir gətirir. Bu fonda Avropa ölkələrinin məruz qaldığı isti hava qaz qiymətlərini yeni həddə çatdırıb. Hazırda “mavi yanacağın” 1 000 kubmetri 363 dollara satılır. Bu, 2018-ci ilin martından indiyədək ən yüksək göstəricidir. Xatırladaq ki, 2021-ci ilin yanvarından etibarən Avropada orta qiymət 1 000 kubmetr üçün 264 dollar olub. Lakin qiymətlər yenidən yüksəlib. Xüsusən də Avropada isti səbəbindən kondisionerlər üçün enerji sərfiyyatı artıb. Elektrik stansiyaları daha çox qaz sərf etmək məcburiyyətində qalıb.
Neft və qazla yanaşı, qeyri-neft sektoru da ölkəmizdə dinamik inkişaf edir. Xüsusən də aqrar məhsulların istehsalı və ixracı sahəsində dinamik artım var. Turizm sektorunda da statistik göstəricilərin müsbətə doğru dəyişməsi bu sahədə artıq canlanmanın başlandığını göstərir. İyun ayının 10-dan Rusiya və Türkiyə vətəndaşlarının Azərbaycana gəlməsində yumşalmaların həyata keçirilməsi, eyni zamanda 21 iyun tarixindən sonra ABŞ, Qətər, Macarıstan, İngiltərə və BƏƏ-yə reyslərin təşkili ondan xəbər verir ki, ilin sonuna qədər turizm sektoru daha da canlanacaq. Bütün bunlar ölkədə xidmət sektorunun da inkişafını daha dinamik hala gətirir.
Tahir TAĞIYEV
