"Cənub Qaz Dəhlizi” Türkiyə qaz bazarının dinamikasını dəyişdirib və artıq Azərbaycan Türkiyənin bir nömrəli qaz tədarükçüsü olub". Belə bir açıqlama ilə Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin (SOCAR) sərmayələr və marketinq üzrə vitse-prezidenti Elşad Nəsirov "Atlantic Council" tərəfindən təşkil olunmuş vebinarda bildirib. Onun sözlərinə görə, bu layihə üzrə Türkiyə üçün mövcud müqaviləli tədarüklərin üzərinə Azərbaycandan illik daha 6 milyard kubmetr təbii qaz əlavə olaraq tədarük edilir.
Elşad Nəsirov onu da qeyd edib ki, SOCAR əsas diqqətini “Cənub Qaz Dəhlizi”nin “ikinci faza”sına yönəldib. Onun sözlərinə görə, SOCAR həmçinin layihəni dəstəkləmək və Avropadakı alıcılar üçün yeni satış bazarları axtarmaq üçün yeni qaz təchizatı mənbələrini cəlb edir. E.Nəsirov bildirib ki, gələcəkdə bu kəmərlə təbii qaz Türkmənistan və İsraildən də nəql edilə bilər: “Eyni zamanda, "Cənub Qaz Dəhlizi” Balkanlardakı yeni bazarlara da qaz tədarük edə bilər. Bu mərhələdə SOCAR əlavə bazarlara çıxmağa və əlavə yerlərdən qaz tranzitinə keçməyə, eləcə də Azərbaycanın qaz ehtiyatlarını inkişaf etdirməyə çalışır". O qeyd edib ki, Azərbaycan qazı ayrıseçkilik etmədən bir neçə mənbədən ötürməyə hazırdır: “Enerji heç vaxt siyasi bir məcburetmə vasitəsi olaraq istifadə edilmir. Hazırda TAP ilə Avropaya nəql edilən 10 milyard kubmetr təbii qazı Avropanın ümumi qaz tələbinə görə olduqca “təvazökar" adlandırmaq olar. Bu, həcm baxımından oyun qaydalarını dəyişdirmir, ancaq tədarükçünün şaxələndirilməsi baxımından oyun qaydalarını dəyişdirir. Unikal enerji təhlükəsizliyi və geosiyasi töhfə də məhz bundadır”.
Xatırladaq ki, indi Avropada Azərbaycan qazını almaq istəyən ölkələrin sayı artır. Artıq gələcəkdə “Cənub Qaz Dəhlizi” ilə Balkan bölgəsinə də qaz nəql edilə bilər. Qərbi Balkanlar Albaniya, Bosniya və Herseqovina, Monteneqro, Şimali Makedoniya və Kosovo kimi ölkələri əhatə edir. Onu da qeyd edək ki, “Cənub Qaz Dəhlizi”nin sonuncu seqmenti kimi Avropanın yeni təbii qaz mənbəyinə etibarlı çıxışını təmin edən və strateji əhəmiyyət daşıyan TAP Avropanın enerji təhlükəsizliyinin möhkəmlənməsində, tədarükün şaxələndirilməsində mühüm rol oynayır. TAP perspektivdə tikiləcək interkonnektorlar vasitəsilə Çənub-Şərqi Avropa ölkələrinə qaz tədarükünü stimullaşdıra bilər. Misal üçün, Bolqarıstan təbii qaza tələbatının yarısını TAP vasitəsilə təmin edərək təchizat təhlükəsizliyini gücləndirməyə qadir olacaq. Bu da, öz növbəsində, ölkədə təbii qazın nüfuz dairəsini artıracaq. TAP-ın Yunanıstan və Albaniya ərazisində, İtaliyadakı çıxış nöqtələri Azərbaycan qazının digər Avropa ölkələrinə nəqli üçün də imkanlar açır. İndi Azərbaycan Türkmənistan və İsraildə hasil edilən qazı da “Cənub Qaz Dəhlizi” ilə Avropaya çatdırmağa hazır olduğunu bildirir. Xatırladaq ki, bir müddət əvvəl Azərbaycanla Türkmənistan arasında yüksək səviyyədə əldə olunmuş razılaşmaya əsasən, Aşqabad şəhərində “Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə Türkmənistan Hökuməti arasında Xəzər dənizində “Dostluq” yatağının karbohidrogen resurslarının birgə kəşfiyyatı, işlənməsi və mənimsənilməsi haqqında Anlaşma Memorandumu” imzalanıb. Bundan sonra Türkmənistan qazının Azərbaycan vasitəsilə Avropaya nəqli daha asan hala gəlib. İndi İsrail qazı üçün də bu mümkün sayılır. İsrailin Şərqi Aralıq dənizindən əlavə qaz həcmlərinin “Cənub Qaz Dəhlizi” ilə Avropaya nəqli mümkün sayılır. Beləliklə, Azərbaycanın böyük paya sahib olduğu “Cənub Qaz Dəhlizi” vasitəsilə Şərqi Aralıq dənizindən hasil edilən qaz da Avropaya çatdırılacaq. Bundan əvvəl də İsrail öz qazını Avropaya Azərbaycana məxsus kəmər vasitəsilə nəql etməkdə maraqlı olduğunu bəyan edib. Rısmi Təl-Əviv bildirir ki, İsrail öz qazını Azərbaycanla Türkiyə arasında inşa edilən boru xətləri ilə Avropaya nəql etmək istəyir. Bu ölkə gələcəkdə Türkiyə ərazisindən keçən Azərbaycan infrastrukturundan istifadə etməklə öz qazını Avropaya nəql etməkdə maraqlıdır.
İsrail indiyədək 1 trilyon kubmetr təbii qaz ehtiyatı kəşf edib. Dənizdə əlavə 2,2 trilyon kubmetr ehtiyat olduğu təxmin edilib. Beləliklə, bir neçə il ərzində İsrailin ümumilikdə 3 trilyon kubmetr təbii qaz ehtiyatı olacaq. Bu həcmdə təbii qaz İsrailin öz istehlakından çoxdur və bunu nəzərə alaraq, ölkə qazın ixracını planlaşdırır. Bu təbii qazın da Avropaya Azərbaycan, Türkiyə vasitəsilə nəqli əsas seçimlər arasındadır. Burada xatırladaq ki, ABŞ da Avropa üçün Rusiya qazına alternativ variant kimi İsrail qazını təklif edir. Hazırda İsrail qazını Misirə və İordaniyaya nəql edən boru kəməri fəaliyyət göstərir. Bu qazın potensial olaraq Avropaya da nəql edilməsi ABŞ üçün də maraqlıdır. Bunun üçün isə “Cənub Qaz Dəhlizi”ndən istifadə mümkündür. Ekspertlər bildirir ki, gələcəkdə İran, İraq kimi ölkələr də öz təbii qazını Azərbaycanın infrastrukturu ilə Avropaya nəql edə bilər. Bakı bunun üçün lazımı şərait yaratmağa hazır olduğunu artıq bəyan edib.
Tahir TAĞIYEV
