Qlobal xammal bazarında qiymətlərin uzun müddət qalxmasını nəzərdə tutan yeni dövr başlayıb. Belə bir açıqlama ilə “JPMorgan” şirkətinin analitiki Marko Kolanoviç çıxış edib. Onun sözlərinə görə, xammal, o cümlədən neft qiymətlərində artım başlayıb: “Koronavirus pandemiyasından sonra iqtisadiyyatın bərpası, ultrayumşaq pul-kredit və vergi-büdcə siyasətləri, zəif ABŞ dolları, inflyasiyanın sürətlənməsi və ekoloji məsələlərin tələb-təklifə təsiri ilə artım davam edəcək. Uzun müddət qiymət artımını nəzərdə tutan bu “supertsikl” son əsrdə beşinci belə hal olacaq. Bundan əvvəl sonuncu dəfə belə hal 1996-2008-ci illərdə müşahidə olunub”.
Ekspert xatırladır ki, neft qiymətləri ardıcıl 9 sessiyada artım göstərib və bu, 2019-cu ilin əvvəlindən bəri ən uzun seriyadır: “Neft qiymətləri keçən ilin aprel ayında qeydə alınan minimum səviyyəyədən artıq üç dəfədən çox artıb və hazırda “Brent” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 60 ABŞ dollarından çoxdur”. Hazırda dünya bazarlarında “Brent” markalı neft yenə bahalaşır. Londonun “İCE Futures” birjasında “Brent” markalı neftin aprel satışı bahalaşaraq 65,46 dollara satılıb. “Brent” markalı neft son dəfə 2020-ci ilin yanvarında 65 dollarlıq həddi keçmişdi. OPEC+ sazişi, işgüzar və istehsal fəallığını əhəmiyyətli dərəcədə azaldan koronavirus pandemiyasına yoluxmanın azalmağa doğru getməsi qiymətlərdə maksimum həddə nail olmağa imkan verib. ABŞ-ın cənubunda son günlər düşən şaxtalı və çovğunlu hava üzündən neft hasilatında yaranan fasilələr də qiymətlərin artmasına gətirib çıxarıb. Eyni zamanda, OPEC+ formatı çərçivəsində hasilat məhdudiyyətlərinin davamının diqqət mərkəzində olacağına dair məlumatlar da qiymətə təsir edir. Bu arada məlum olub ki, Səudiyyə Ərəbistanının təklifi ilə qlobal enerji liderləri Beynəlxalq Enerji Forumu çərçivəsində qlobal neft bazarında son vəziyyəti müzakirə edəcək. Beynəlxalq Enerji Forumu sessiya ərəfəsində yaydığı hesabatında COVID-19 pandemiyası nəticəsində mürəkkəb dövr keçirmiş neft sənayesinin vəziyyəti haqda da maraqlı məlumatlar açıqlayıb. Sessiyanın özündə isə Beynəlxalq Enerji Agentliyinin ekspertlərinin iştirakı ilə yaxın aylarda hasilatın optimal variantları da müzakirə olunacaq. Səudiyyə Ərəbistanının enerji naziri, şahzadə Əbdüləziz bin Salmanın sədrlik edəcəyi sessiyada 2021-ci ilin sonunadək OPEC+ çərçivəsində hasilatın tənzimlənməsi ətrafında fikir mübadiləsi aparılacaq. Belə ki, Ər-Riyadın birtərəfli qaydada hasilatı 1 milyon barrel azaltmasının müddəti martın 1-də başa çatır. Bundan sonra da Səudiyyə Ərəbistanının hasilatı yenidən eyni səviyyədə saxlaması qiyməti daha da artıra bilər. Beynəlxalq Enerji Agentliyi isə 2021-ci ildə qlobal iqtisadiyyatın 5,2 faiz, OPEC isə 4,4 faiz artacağını proqnozlaşdırır. Dünyada ən sürətli iqtisadi artımın müşahidə olunduğu Hindistanda bu rəqəmlər 9,3 və 6,8 faizdir. Bütün bunlar o deməkdir ki, cari ildə enerji tələbatında artım davam edəcək, bu da qiymətləri yüksəldəcək. “Goldman Sachs” bankının təmsilçisi Cefri Karri qeyd edir ki, neft qiymətlərinin sürətli artım dövrü başlanır. Onun sözlərinə görə, neft qiymətlərində daha bir superartım gözlənilir. “JPMorgan” şirkətindən Kristyan Malek neft qiymətlərinin bir barrel üçün 80, hətta 100 dollara çatacağını düşünür: “Qiymətlərdə “superartım” proqnozlarının indi dilə gətirilməsinin səbəbi sadədir. ABŞ hökumətinin əhali üçün nəzərdə tutduğu stimul paketlərinin istehlakı yüksəldəcəyi gözlənilir. ABŞ hökumətinin yardımı aşağı və orta gəlirli ailələrin mal və material istehlakına təkan verəcək. 2020-ci ildə pandemiyaya görə neftə tələbat günə təxminən 10 milyon barrel azalıb. İndi tələb yüksəlir, bunun ardınca qiymət “superartımı” gələ bilər”. Neft ticarətçisi Pier Andurand “Financial Times” qəzetinə deyib ki, neft qiymətlərinin taleyi tamamilə OPEC-in əlindədir. Söhbət kartelin hasilatı hansı səviyyədə saxlayacağından gedir. Kartel isı qiymətin artımında maraqlıdır və bu istiqamətdə atılan addımlar qiyməti yüksəldir. Artan tələb də qiymətə təsir edir. Ekspertlər qeyd edir ki, neftin qiymətindəki artım həm də Çində artan tələbatla dəstəklənir. Bu ölkənin iqtisadiyyatı artıq inamlı artım trayektoriyasına keçib. Bu il üçün bir çox maliyyə institutu Çin iqtisadiyyatında 8-9 % artım, neft istehlakındakı böyümənin isə 3-6 % səviyyəsində olacağını proqnozlaşdırır. “Bloomberg”in məlumatına görə, iqtisadi artımı sürətlənən Çin daha çox neft alır. Çin ilə bərabər, regiondakı digər ölkələr də “qara qızıl”a olan tələbatı tədricən artırır. Cənubi Koreyada 2020-ci ilin dördüncü rübündə yanacaq alışı 2019-cu ilin eyni dövrünə nisbətən 62,7 % artıb. Bu ilin birinci rübündə isə artımın 38,2 % olacağı gözlənilir. Eyni hal Yaponiyada da yaşanır. Gözlənilməz soyuq qış şəraitində Asiya ölkələri elektrik stansiyaları üçün daha çox neft və az kükürdlü istilik yağı almaq məcburiyyətində qalır. Bununla yanaşı, artıma təsir edən və aydın görünməyən səbəblər də var. Məsələn, karantin səbəbi ilə dünyanın bir çox ölkəsində insanlar onlayn alış-verişə keçib və bu da yanacağa olan tələbatı artırıb. Bundan əlavə, məhsulların qablaşdırılması üçün lazım olan plastiklərin hazırlanmasında istifadə olunan nafta kimi digər məhsullara da tələb artıb. Bütün bunlar neft hasilatçısı kimi Azərbaycanın da bu məhsulun satışından daha çox gəlir əldə edəcəyini deməyə əsas verir.
Ramil QULİYEV
