Prezident ardıcıl 24 dəfə Beynəlxalq Xəzər sərgisinin Bakıda keçirilməsinin dərin köklərini təhlil etdi - FOTO

Pre­zi­dent İl­ham Əli­yev və bi­rin­ci xa­nım Meh­ri­ban Əli­ye­va ma­yın 31-də Ba­kı Sər­gi Mər­kə­zin­də XXIV Bey­nəl­xalq "Xə­zər Neft və Qaz-2017" sər­gi və kon­fran­sı­nın, həm­çi­nin VII Xə­zər Bey­nəl­xalq ener­ge­ti­ka və al­ter­na­tiv ener­ji sər­gi­si­nin açı­lı­şın­da iş­ti­rak edib­lər.

Döv­lət baş­çı­sı təd­bir­də söy­lə­di­yi nit­qin­də de­yib: "Hör­mət­li xa­nım­lar və cə­nab­lar. Əziz dost­lar. Mən si­zin ha­mı­nı­zı ürək­dən sa­lam­la­yı­ram. Xə­zər Neft və Qaz sər­gi­si­nin açı­lı­şı mü­na­si­bə­ti­lə si­zi təb­rik edi­rəm.

Bu sər­gi­nin Azər­bay­can­da ke­çi­ril­mə­si çox əla­mət­dar ha­di­sə­dir. Ar­tıq öl­kə­miz­də 24-cü sər­gi ke­çi­ri­lir. Bu, öz­lü­yün­də bir gös­tə­ri­ci­dir. Onu gös­tə­rir ki, Azər­bay­can dün­ya­da neft və qa­zı ha­sil edən, ba­zar­la­ra ix­rac edən eti­bar­lı tə­rəf­daş ki­mi ta­nı­nır".

İl­ham Əli­yev vur­ğu­la­yıb ki, sər­gi­yə ma­raq azal­mır, ək­si­nə, ar­tır: "Bu­ra­da qeyd olun­du ki, 300-ə ya­xın şir­kət bu sər­gi­də iş­ti­rak edir. Tam əmi­nəm ki, bu­il­ki sər­gi də uğur­lu ola­caq­dır. Am­ma əl­bət­tə ki, bi­rin­ci sər­gi­nin ke­çi­ril­mə­si öl­kə­mi­zi dün­ya­da ta­nıt­dır­maq üçün xü­su­si rol oy­na­mış­dır. Çün­ki o vaxt Azər­bay­ca­nı ta­nı­mır­dı­lar, Azər­bay­can gənc, müs­tə­qil döv­lət idi. Öl­kə­miz­də ki­fa­yət qə­dər çox prob­lem­lər var idi və öl­kə­mi­zin neft-qaz po­ten­sia­lı­nı dün­ya­ya təq­dim et­mək üçün sər­gi­nin əvə­zo­lun­maz ro­lu ol­muş­dur. Mən sər­gi­nin təş­ki­lat­çı­la­rı­na min­nət­dar­lı­ğı­mı bil­dir­mək is­tə­yi­rəm. On­lar Azər­bay­can­la 24 il­dir ki, əmək­daş­lıq edir­lər, öl­kə­mi­zin in­ki­şa­fı­na bö­yük töh­fə­lər ve­rir­lər.

1-ci sər­gi isə Azər­bay­ca­nı dün­ya­ya bö­yük po­ten­sia­lı olan öl­kə ki­mi təq­dim et­mək üçün xü­su­si mə­na da­şı­yır­dı. O vaxt­dan bu gü­nə qə­dər Azər­bay­can neft-qaz sa­hə­sin­də xa­ri­ci in­ves­tor­lar­la çox uğur­lu əmək­daş­lıq qu­ra bi­lib".

Pre­zi­dent bu əmək­daş­lı­ğın qar­şı­lıq­lı ma­raq­lar əsa­sın­da qu­rul­du­ğu­nu bil­di­rib: "Həm döv­lət, həm də sər­ma­yə­dar­lar öz mən­fəə­ti­ni gö­tü­rür. Be­lə­lik­lə, Azər­bay­can­da xa­ri­ci in­ves­tor­lar­la çox gö­zəl əmək­daş­lıq for­ma­tı ya­ra­dıl­mış­dır. Bu for­mat bu gün di­gər sa­hə­lər­də də özü­nü bü­ru­zə ve­rir. Bil­di­yi­niz ki­mi, ha­zır­da bi­zim əsas prio­ri­te­ti­miz qey­ri-neft sek­to­ru­nun in­ki­şa­fı­dır. Biz neft sek­to­run­da əl­də et­di­yi­miz təc­rü­bə­ni, xü­su­si­lə xa­ri­ci sər­ma­yə­dar­lar­la əmək­daş­lıq təc­rü­bə­mi­zi in­di qey­ri-neft sek­to­ru­na da tət­biq et­mə­yə ça­lı­şı­rıq və bu sa­hə­də də uğur­la­ra na­il ola bil­mi­şik".

Döv­lət baş­çı­sı qeyd edib ki, Azər­bay­can neft öl­kə­si­dir, ilk neft 1846-cı il­də çı­xa­rı­lıb: "Ye­ni ta­ri­xi sə­nəd­lər aş­kar­lan­dı. Mən bir müd­dət bun­dan əv­vəl gös­tə­riş ver­miş­dim ki, dün­ya­nın müx­tə­lif ki­tab­xa­na­la­rın­da, mu­zey­lə­rin­də möv­cud olan sə­nəd­lər bir da­ha nə­zər­dən ke­çi­ril­sin və da­ha də­qiq mə­lu­mat ha­sil edil­sin. Bu mə­lu­mat əsa­sın­da ye­ni ta­ri­xi sə­nəd­lər üzə çı­xıb və bu sə­nəd­lər gös­tə­rir ki, 1846-cı il­də Azər­bay­can­da, Ba­kı­nın Bi­bi­hey­bət əra­zi­sin­də ilk neft qu­yu­sun­da neft çı­xa­rıl­mış­dır. Bu il biz bu əla­mət­dar ha­di­sə­ni qeyd ey­mək üçün o əra­zi­də hə­min köh­nə neft qu­yu­su­nun abi­də­si­ni ucalt­dıq və əmi­nəm ki, Ba­kı­ya gə­lən tu­rist­lər üçün də bu sa­hə çox bö­yük ma­raq do­ğu­ra­caq. Ey­ni za­man­da ke­çən əs­rin or­ta­la­rın­da dün­ya miq­ya­sın­da ilk də­fə də­niz­də neft Azər­bay­can­da Xə­zər də­ni­zin­də çı­xa­rı­lıb. Bu mə­na­da de­mək olar ki, də­niz­də neft ha­si­la­tı­nın və­tə­ni də Azər­bay­can­dır, Xə­zər də­ni­zi­dir".

İl­ham Əli­yev de­yib ki, neft sə­na­ye­si Azər­bay­can­da so­vet döv­rün­də də in­ki­şaf edib və II Dün­ya mü­ha­ri­bə­sin­də Azər­bay­can neft­çi­lə­ri­nin fa­şizm üzə­rin­də qə­lə­bə­yə töh­fə­si əvə­zo­lun­maz­dır: "Ya­na­ca­ğın 70-80 fai­zi Azər­bay­can neft­çi­lə­ri tə­rə­fin­dən tə­min edil­miş­dir. Əgər be­lə ol­ma­say­dı, mü­ha­ri­bə­nin nə­ti­cə­lə­ri baş­qa cür ola bi­lər­di".

Pre­zi­dent bil­di­rib ki, 1970-ci il­lər­də Hey­dər Əli­ye­vin rəh­bər­li­yi al­tın­da Azər­bay­can­da neft sə­na­ye­si­nin in­ki­şa­fı da­ha ge­niş vü­sət al­mış­dı: "Bir çox önəm­li la­yi­hə­lər ic­ra edil­miş­dir. O la­yi­hə­lər ki, bu gün də müs­tə­qil Azər­bay­ca­na xid­mət gös­tə­rir. An­caq əf­sus­lar ol­sun ki, müs­tə­qil­lik ərə­fə­sin­də və müs­tə­qil­li­yi­mi­zin ilk il­lə­rin­də neft sə­na­ye­si Azər­bay­can­da tə­nəz­zü­lə uğ­ra­dı. Neft ha­si­la­tı, qaz ha­si­la­tı kəs­kin aşa­ğı düş­müş­dü, Azər­bay­can di­na­mik in­ki­şaf temp­lə­ri­ni de­mək olar ki itir­di. Ey­ni za­man­da, vax­ti­lə heç bir eko­lo­ji stan­dart­la­ra uy­ğun ol­ma­yan ha­si­lat nə­ti­cə­sin­də Ba­kı və Ab­şe­ron ya­rı­ma­da­sı­nın bö­yük bir əra­zi­lə­ri neft­lə çirk­lən­miş­di. Ha­zır­da biz o çirk­lən­miş yer­lə­ri tə­miz­lə­yi­rik, ora­da çox bö­yük eko­lo­ji la­yi­hə­lər ic­ra edi­lir, o cüm­lə­dən, məş­hur Bi­bi­hey­bət əra­zi­si bu gün eko­lo­ji mə­ka­na, ya­şıl mə­ka­na çev­ri­lib­dir.

Bax, be­lə bir və­ziy­yət­də Azər­bay­can müs­tə­qil­li­yə ya­xın­laş­dı və əl­bət­tə ki, dün­ya üçün öz cəl­be­di­ci­li­yi­ni itir­miş­di. Əgər biz müs­tə­qil­li­yin ilk il­lə­rin­də ya­şa­nan böh­ra­nı - hərc-mərc­lik, xa­os, anar­xi­ya, qa­nun­suz si­lah­lı bir­ləş­mə­lər, və­tən­daş mü­ha­ri­bə­si, er­mə­ni iş­ğa­lı­nı da əla­və et­sək, əl­bət­tə ki, bü­tün bu amil­lər Azər­bay­ca­nı xa­ri­ci in­ves­tor­lar üçün çox risq­li, təh­lü­kə­li bir öl­kə­yə çe­vir­miş­di. Be­lə olan hal­da bi­zim ye­ga­nə in­ki­şaf yo­lu­muz xa­ri­ci in­ves­tor­la­rı cəlb et­mək­dən iba­rət idi və xoş­bəxt­lik­dən Azər­bay­can xal­qı 1993-cü il­də bir da­ha öz müd­rik­li­yi­ni gös­tə­rə­rək ulu ön­dər Hey­dər Əli­ye­vi ha­ki­miy­yə­tə də­vət et­di, pre­zi­dent və­zi­fə­si­nə seç­di və bun­dan son­ra Azər­bay­can in­ki­şaf yo­lu­na qə­dəm qoy­du".

İl­ham Əli­yev qeyd edib ki, 1993-cü il­dən baş­la­ya­raq Azər­bay­can­da sa­bit­lik is­ti­qa­mə­tin­də çox önəm­li ad­dım­lar atıl­mış­dır, bir ne­çə il ər­zin­də tam sa­bit­lik bər­pa olun­muş­dur və Azər­bay­can dün­ya­da öz la­yiq­li ye­ri­ni tut­ma­ğa baş­la­mış­dır: "An­caq o vaxt iq­ti­sa­diy­yat de­mək olar ki da­ğıl­mış­dı, inf­lya­si­ya min fa­iz­dən çox idi, sə­na­ye is­teh­sa­lı de­mək olar ki da­ğıl­mış­dı və iq­ti­sa­di cə­hət­dən in­ki­şaf üçün bö­yük pers­pek­tiv­lər yox idi. Və ay­dın­dır ki, iq­ti­sa­diy­ya­tı ol­ma­yan öl­kə heç vaxt re­al müs­tə­qil­li­yə na­il ola bil­məz. Bu gün bi­zim müs­tə­qil­li­yi­miz tək­cə döv­lət at­ri­but­la­rı ilə öl­çül­mür. Bi­zim müs­tə­qil xa­ri­ci və da­xi­li si­ya­sə­ti­miz var, bi­zim güc­lü iq­ti­sa­diy­ya­tı­mız var, ma­liy­yə re­surs­la­rı­mız var. Biz öz he­sa­bı­mı­za ya­şa­yı­rıq və bu­na gö­rə də müs­tə­qil öl­kə ki­mi öz sə­si­mi­zi bü­tün tri­bu­na­lar­dan ucal­da bi­li­rik, öz möv­qe­yi­mi­zi mü­da­fiə edə bi­li­rik.

O vaxt isə Azər­bay­can mü­əy­yən də­rə­cə­də ası­lı və­ziy­yət­də idi. Pu­lu­muz yox idi, xə­zi­nə boş idi, iq­ti­sa­diy­yat if­lic və­ziy­yə­ti­nə düş­müş­dü. Be­lə olan hal­da Hey­dər Əli­ye­vin neft stra­te­gi­ya­sı­nın nə də­rə­cə­də əhə­miy­yət­li ol­ma­sı bir da­ha gö­zü­mü­zün qar­şı­sın­da can­la­nır. Çün­ki o vaxt "Əs­rin kon­trak­tı"nın im­za­lan­ma­sı ilə və­ziy­yət ta­ma­mi­lə də­yiş­di və Azər­bay­can bö­yük həcm­də xa­ri­ci sər­ma­yə­ni cəlb edə bil­miş­di".

Azər­bay­can Pre­zi­den­ti vur­ğu­la­yıb ki, 1994-cü il­də im­za­lan­mış "Əs­rin kon­trak­tı" ta­ri­xi la­yi­hə­dir: "Əgər o vaxt "Əs­rin kon­trak­tı" im­za­lan­ma­say­dı, Azər­bay­can­da neft-qaz sa­hə­si­nə in­ves­ti­si­ya­lar qo­yul­maz­dı. "Şah­də­niz" ya­ta­ğı­na heç bir sər­ma­yə qo­yul­maz­dı. Əgər neft-qaz kə­mər­lə­ri ti­kil­mə­səy­di, bu gün "Cə­nub Qaz Dəh­li­zi" ic­ra edi­lə bil­məz­di. Nəq­liy­yat la­yi­hə­lə­ri­nə, bu gün re­al­la­şan Ba­kı-Tbi­li­si-Qars nəq­liy­yat dəh­li­zi la­yi­hə­si­nə heç kim və­sa­it qoy­maz­dı. Özü də nə­zə­rə al­saq ki, Azər­bay­can bu la­yi­hə­yə 1 mil­yard dol­la­ra ya­xın və­sa­it qo­yub. Bi­zim pu­lu­muz ol­ma­say­dı, əl­bət­tə ki, heç kim bu la­yi­hə­yə və­sa­it qoy­maz­dı. Ona gö­rə də "Əs­rin kon­trak­tı"nın Azər­bay­can döv­lə­ti­nin in­ki­şa­fın­da müs­təs­na ye­ri var.

Bu kon­trak­tın uğur­la ic­ra edil­mə­si bi­zə im­kan ver­di ki, biz neft­dən əl­də edi­lən və­sai­ti in­san ka­pi­ta­lı­na, qey­ri-neft sek­to­ru­na, in­fras­truk­tur la­yi­hə­lə­ri­nə yö­nəl­dək və öl­kə­mi­zi in­ki­şaf et­di­rək. Bu­gün­kü Azər­bay­can, bi­zim böl­gə­lə­ri­miz, çi­çək­lə­nən şə­hər­lə­ri­miz və dün­ya­nın ən gö­zəl şə­hər­lə­rin­dən bi­ri olan Ba­kı şə­hə­ri gör­dü­yü­müz iş­lə­rin ba­riz nü­mu­nə­si­dir. Gö­rü­lən iş­lər göz qa­ba­ğın­da­dır. Biz bü­tün bu iş­lə­ri dü­şü­nül­müş si­ya­sət nə­ti­cə­sin­də gö­rə bil­dik. Əl­bət­tə ki, iq­ti­sa­di po­ten­sia­lı­mı­zı güc­lən­di­rə­rək öl­kə­mi­zi bö­yük də­rə­cə­də irə­li apa­ra bil­mi­şik".

Döv­lət baş­çı­sı "Azə­ri-Çı­raq-Gü­nəş­li" üz­rə mü­qa­vi­lə­nin müd­də­ti­nin uza­dıl­ma­sı­na da to­xu­nub: "Ümid edi­rəm ki, ya­xın gə­lə­cək­də xa­ri­ci in­ves­tor­lar­la bu la­yi­hə­nin uza­dıl­ma­sı haq­qın­da ra­zı­lı­ğa gə­lə­cə­yik. Çün­ki "Azə­ri-Çı­raq-Gü­nəş­li" ya­ta­ğı­nın çox bö­yük po­ten­sia­lı var, hə­lə ha­sil edil­mə­miş neft ki­fa­yət qə­dər çox­dur. Ona gö­rə də biz uzun­müd­dət­li, da­ya­nıq­lı ha­si­lat sə­viy­yə­si­ni sax­la­maq üçün in­di xa­ri­ci tə­rəf­daş­lar­la da­nı­şıq­la­rın son mər­hə­lə­sin­də­yik".

Pre­zi­dent bil­di­rib ki, Azər­bay­ca­na qo­yu­lan sər­ma­yə Azər­bay­can­da şəf­faf şə­kil­də sax­la­nı­lır, qo­ru­nur: "Döv­lət Neft Fon­du­nun xət­ti ilə öl­kə­miz üçün ən önəm­li la­yi­hə­lə­rin ic­ra­sı nə­zər­də tu­tu­lur. On­lar­dan bi­rin­ci­si məc­bu­ri köç­kün­lə­rin prob­lem­lə­ri­nin həl­li­dir. Son il­lər ər­zin­də məc­bu­ri köç­kün­lər üçün 100-ə ya­xın qə­sə­bə sa­lı­nıb - məhz Neft Fon­du­nun və­sai­ti he­sa­bı­na. Bu və­sa­it də əl­bət­tə ki, neft əmə­liy­yat­la­rı­nın gə­lir­lə­rin­dən for­ma­la­şır. Bu gün biz de­mək olar ki, dün­ya­da müa­sir, di­na­mik in­ki­şaf edən öl­kə ki­mi özü­mü­zü təq­dim edə bil­mi­şik".

İl­ham Əli­yev əla­və edib: "Sər­gi­nin əhə­miy­yə­tin­dən da­nı­şar­kən "Şah­də­niz" la­yi­hə­si­ni müt­ləq qeyd et­mə­li­yik. Çün­ki bəl­kə çox­la­rı unu­dub, "Şah­də­niz" la­yi­hə­si üz­rə kon­trakt 1996-cı il­də məhz Neft-Qaz sər­gi­si za­ma­nı im­za­la­nıb. O vaxt Azər­bay­can an­caq neft öl­kə­si ki­mi ta­nı­nır­dı. "Şah­də­niz" la­yi­hə­si­nin ic­ra­sı Azər­bay­ca­nı həm neft, həm qaz ha­sil edən, ix­rac edən öl­kə­yə çe­vi­rib­dir. Bu gün "Şah­də­niz" la­yi­hə­si ol­ma­dan re­gio­nal əmək­daş­lı­ğı tə­səv­vür edə bil­mi­rik. Çün­ki "Şah­də­niz" la­yi­hə­si məhz ener­ji təh­lü­kə­siz­li­yi mə­sə­lə­lə­ri­ni həll edən la­yi­hə­dir. Bu gün ener­ji təh­lü­kə­siz­li­yi mə­sə­lə­lə­ri öl­kə­lə­rin mil­li təh­lü­kə­siz­lik mə­sə­lə­lə­ri­dir. Hər şey ener­ji­dən ası­lı­dır. Tə­bii qaz ən ucuz - əl­bət­tə, əgər bər­pa olu­nan ener­ji­lə­ri nə­zə­rə al­ma­saq - eko­lo­ji cə­hət­dən ən tə­miz ener­ji mən­bə­yi­dir. İn­ki­şaf et­miş öl­kə­lə­rin iq­ti­sa­di in­ki­şa­fı da ener­ji mən­bə­lə­ri ilə bi­la­va­si­tə əla­qə­li­dir. Xoş­bəxt­lik­dən Azər­bay­ca­nın həm neft, həm də qaz eh­ti­yat­la­rı ki­fa­yət qə­dər bö­yük­dür. Təs­diq edil­miş qaz eh­ti­yat­la­rı­mız 2,6 tril­yon kub­metr­dir. Be­lə­lik­lə, Azər­bay­can öz ener­ji təh­lü­kə­siz­li­yi­ni tam tə­min edə­rək dost, tə­rəf­daş öl­kə­lə­rin ener­ji təh­lü­kə­siz­li­yi mə­sə­lə­lə­ri­nin həl­lin­də də öz ro­lu­nu oy­na­yır. "Şah­də­niz" ya­ta­ğı­nın iş­lən­mə­si ar­tıq ne­çə il­dir ki, da­vam et­di­ri­lir.

Biz, ey­ni za­man­da, bu il­lər ər­zin­də çox­şa­xə­li neft-qaz nəq­liy­ya­tı şə­bə­kə­si­ni ya­ra­da bil­mi­şik. On­la­rın için­də əl­bət­tə ki, Ba­kı-Tbi­li­si-Cey­han, Ba­kı-Sup­sa neft kə­mər­lə­ri xü­su­si yer tu­tur. Ba­kı-Tbi­li­si-Ər­zu­rum qaz kə­mə­ri ar­tıq 10 il­dir is­tis­mar­da­dır. Bü­tün bun­lar ta­ri­xi la­yi­hə­lər­dir. Əgər bun­lar ol­ma­say­dı, bu la­yi­hə­lə­rə sər­ma­yə qo­yul­ma­say­dı, biz heç bir ye­rə öz ener­ji re­surs­la­rı­mı­zı ix­rac edə bil­məz­dik. Çün­ki biz qa­pa­lı bir əra­zi­də ya­şa­yı­rıq, oke­an­la­ra, açıq də­niz­lə­rə çı­xı­şı­mız yox­dur. Be­lə olan hal­da neft-qaz kə­mər­lə­ri bi­zim ener­ji re­surs­la­rı­mı­zı xa­ri­ci ba­zar­la­ra çı­xa­rır. Və bu­ra­da tək­cə iq­ti­sa­di tə­rəf ki­fa­yət et­məz, bu­ra­da müt­ləq re­gio­nal əmək­daş­lıq ol­ma­lı­dır. Biz bu əmək­daş­lı­ğı tə­rəf­daş­lar­la bir­lik­də ya­rat­mı­şıq və möh­kəm­lən­di­ri­rik".

Döv­lət baş­çı­sı qeyd edib ki, Azər­bay­ca­nın neft-qaz la­yi­hə­lə­ri, ey­ni za­man­da, re­gi­on­da təh­lü­kə­siz­li­yin, sa­bit­li­yin, in­ki­şa­fın tə­mi­nat­çı­sı­dır: "Çün­ki bu la­yi­hə­lər­də on min­lər­lə in­san iş­lə­yib. Bu gün bi­zim­lə bə­ra­bər bu la­yi­hə­lə­ri ic­ra edən öl­kə­lər­də bu sa­hə­də in­ki­şaf sü­rət­lə­nir. Əl­bət­tə ki, öl­kə­lər ara­sın­da­kı mü­na­si­bət­lə­rə də bu­nun çox müs­bət tə­si­ri var".

Pre­zi­dent İl­ham Əli­yev vur­ğu­la­yıb ki, Ba­kı-Tbi­li­si-Cey­han, Ba­kı-Tbi­li­si-Ər­zu­rum, Ba­kı-Sup­sa neft və qaz kə­mər­lə­ri bö­yük sər­və­ti­miz­dir: "Şah­də­niz" la­yi­hə­si­nin ikin­ci fa­za­sı­nın iş­lən­mə­si də uğur­la da­vam et­di­ri­lir. Bil­di­yi­niz ki­mi, bu gün biz "Cə­nub Qaz Dəh­li­zi"nin ic­ra­sı ilə məş­ğu­luq və bu, dün­ya miq­ya­sın­da uni­kal bir la­yi­hə­dir, Av­ro­pa mə­ka­nın­da in­fras­truk­tur la­yi­hə­lə­ri ara­sın­da bi­rin­ci­dir. Bu la­yi­hə­yə 40 mil­yard dol­lar sər­ma­yə qo­yu­lu­şu nə­zər­də tu­tu­lur. Onun bö­yük his­sə­si ar­tıq qo­yu­lub­dur. "Cə­nub Qaz Dəh­li­zi"nin 4 seq­men­tin­də iş­lər uğur­la ge­dir. Mən bu ya­xın­lar­da bu rə­qəm­lə­ri səs­lən­dir­dim və bir da­ha səs­lən­dir­mək is­tə­yi­rəm ki, sər­gi iş­ti­rak­çı­la­rı da bu­nu bil­sin.

"Şah­də­niz-2" la­yi­hə­si­nin ic­ra­sı 93 fa­iz sə­viy­yə­sin­də­dir. Biz bu ya­xın­lar­da "Şah­də­niz" plat­for­ma­sı­nın üst his­sə­si­ni də də­ni­zə yo­la sa­la­ca­ğıq. Cə­nu­bi Qaf­qaz kə­mə­ri­nin ic­ra­sı 85 fa­iz sə­viy­yə­sin­də­dir. Bu kə­mər Azər­bay­ca­nı Gür­cüs­tan­la bir­ləş­di­rir. TA­NAP la­yi­hə­si, han­sı ki, 2012-ci il­də mü­qa­vi­lə bağ­lan­mış­dır və uğur­la ic­ra edi­lir. TA­NAP la­yi­hə­si­nin ic­ra­sı 72 fa­iz sə­viy­yə­sin­də­dir və biz göz­lə­yi­rik ki, gə­lən il TA­NAP la­yi­hə­si­nin is­ti­fa­də­yə ve­ril­mə­si­ni qeyd edək. Və 4-cü la­yi­hə TAP la­yi­hə­si­dir ki, ora­da da ic­ra sə­viy­yə­si 42 fa­iz­dir. Yə­ni bu rə­qəm­lər öz­lü­yün­də bir gös­tə­ri­ci­dir. Gös­tə­rir ki, bü­tün iş­lər plan üz­rə ge­dir və biz "Cə­nub Qaz Dəh­li­zi" la­yi­hə­si­nin ic­ra­sı­na, ta­mam­lan­ma­sı­na ya­xın­la­şı­rıq".

İl­ham Əli­yev xa­tır­la­dıb ki, bu il "Cə­nub Qaz Dəh­li­zi"nin 3-cü Məş­və­rət Şu­ra­sı Ba­kı­da ke­çi­ril­di və qə­bul edil­miş qət­na­mə bir da­ha gös­tər­di ki, Azər­bay­can bu la­yi­hə­nin li­de­ri­dir: "Məş­və­rət Şu­ra­sın­da bu la­yi­hə­də iş­ti­rak edən 7 öl­kə­nin yük­sək və­zi­fə­li nü­ma­yən­də­lə­ri - bi­zim po­ten­si­al tə­rəf­daş­lar, Bal­kan öl­kə­lə­ri­nin nü­ma­yən­də­lə­ri, Ame­ri­ka Bir­ləş­miş Ştat­la­rı və Bö­yük Bri­ta­ni­ya­nın yük­sək və­zi­fə­li nü­ma­yən­də­lə­ri, Av­ro­pa Ko­mis­si­ya­sı­nın vit­se-pre­zi­den­ti iş­ti­rak et­miş­di­lər. Yə­ni bu bö­yük bir top­lan­tı idi və top­lan­tı­nın nə­ti­cə­sin­də qə­bul edil­miş qət­na­mə Azər­bay­ca­nın bu sa­hə­də li­der­lik ro­lu­nu qeyd et­miş­dir. Onu da qeyd et­mə­li­yəm ki, "Cə­nub Qaz Dəh­li­zi"nin Məş­və­rət Şu­ra­sı­nın top­lan­tı­la­rı Azər­bay­ca­nın tə­şəb­bü­sü ilə ar­tıq üçün­cü də­fə­dir ke­çi­ri­lir və bu top­lan­tı­la­rın çox bö­yük əhə­miy­yə­ti var. Çün­ki bu gö­rüş­lər­də bü­tün gö­rül­müş iş­lər təh­lil edi­lir və ən önəm­li­si on­dan iba­rət­dir ki, biz gə­lə­cək fəa­liy­yət üçün bir­gə proq­ram tu­tu­ruq və ic­ra edi­rik. Əmi­nəm ki, gə­lən ilin əv­və­lin­də ke­çi­ri­lə­cək 4-cü Şu­ra­nın ic­la­sın­da ar­tıq ye­ni uğur­lar haq­qın­da da­nı­şa­ca­ğıq.

Qeyd et­di­yim ki­mi, ener­ji təh­lü­kə­siz­li­yi mə­sə­lə­lə­ri öl­kə­lə­rin mil­li təh­lü­kə­siz­li­yi mə­sə­lə­lə­ri­dir və Azər­bay­can bu sa­hə­də həm böl­gə­də, həm Av­ro­pa­da önəm­li rol oy­na­yır. Ener­ji şa­xə­lən­di­ril­mə­si is­ti­qa­mə­tin­də at­dı­ğı­mız ad­dım­lar öz bəh­rə­si­ni ve­rir ki, bu da çox önəm­li­dir. Azər­bay­ca­nın ic­ra et­di­yi la­yi­hə­lər, on­la­rın üs­tün­lü­yü on­dan iba­rət­dir ki, biz­də həm mar­şrut­lar çox­şa­xə­li­dir, həm də mən­bə­lər. Çün­ki bu gün bi­zim üçün əsas ba­zar Av­ro­pa ba­za­rı­dır və Av­ro­pa üçün də ye­ni mən­bə­lər bö­yük əhə­miy­yət da­şı­yır. Əl­bət­tə, mar­şrut­lar da önəm­li­dir. An­caq əsas ener­ji təh­lü­kə­siz­li­yi və ener­ji şa­xə­lən­di­ril­mə­si de­yən­də, ilk növ­bə­də, ye­ni mən­bə­lər nə­zər­də tu­tu­lur".

Pre­zi­dent vur­ğu­la­yıb ki, Av­ro­pa öl­kə­lə­ri üçün ye­ga­nə ye­ni mən­bə Azər­bay­can­dır: "Çün­ki qa­lan mən­bə­lər ar­tıq uzun il­lər­dir ki, Av­ro­pa­nı tə­bii qaz­la qi­da­lan­dı­rır. Ye­ga­nə ye­ni mən­bə Azər­bay­can­dır, bö­yük mən­bə­dir və ya­xın­da yer­lə­şən mən­bə­dir. Ən önəm­li­si, Azər­bay­can döv­lə­ti­nin güc­lü si­ya­si ira­də­si var, ma­liy­yə re­surs­la­rı var ki, "Cə­nub Qaz Dəh­li­zi"ni tə­rəf­daş­lar­la bir­lik­də ic­ra et­sin. Onu da qeyd et­mə­li­yəm ki, əgər Azər­bay­can döv­lə­ti bu 4 la­yi­hə­nin ic­ra­sı­na sər­ma­yə qoy­ma­say­dı, əmi­nəm ki, heç bir in­ves­tor sər­ma­yə qoy­maz­dı. Çün­ki Azər­bay­can qa­zı­nı Av­ro­pa­ya çı­xar­maq üçün müx­tə­lif la­yi­hə­lər azı 10 il­dir ki, mü­za­ki­rə möv­zu­su idi. Bu mü­za­ki­rə­lə­rin heç bir nə­ti­cə­si ona gö­rə ol­ma­mış­dır ki, və­sa­it qoy­maq üçün heç kim ilk ad­dı­mı at­mır­dı. Ha­mı göz­lə­yir­di ki, kim­sə bu ad­dı­mı ata­caq. Biz gö­rən­də ki, bu mü­za­ki­rə­lər il­dən-ilə heç bir nə­ti­cə­yə gə­ti­rib çı­xar­mır, o vaxt, yə­ni 2012-ci il­də Tür­ki­yə tə­rə­fi ilə TA­NAP la­yi­hə­si­nə im­za at­dıq. On­dan son­ra "Şah­də­niz-2" la­yi­hə­si­nə start ve­ril­di, da­ha son­ra TAP la­yi­hə­si se­çil­di və ar­tıq biz işə baş­la­mı­şıq. Azər­bay­can bu­ra­da həm si­ya­si ira­də gös­tə­rir, həm də iq­ti­sa­di töh­fə, ma­liy­yə töh­fə­si ve­rir ki, "Cə­nub Qaz Dəh­li­zi" la­yi­hə­si ic­ra edil­sin. Bu la­yi­hə bi­zim üçün ta­ri­xi əhə­miy­yət da­şı­yır. Çün­ki "Cə­nub Qaz Dəh­li­zi" bi­zim uzun­müd­dət­li in­ki­şa­fı­mı­zı güc­lən­di­rə­cək, bi­zə əla­və bö­yük mən­fə­ət gə­ti­rə­cək".

Döv­lət baş­çı­sı bil­di­rib ki, "Cə­nub Qaz Dəh­li­zi" la­yi­hə­si­nin ic­ra­sı ar­tıq ye­ni la­yi­hə­lə­rə də start ve­rir: "Ha­zır­da növ­bə­də bö­yük "Ab­şe­ron" la­yi­hə­si­nin işə baş­la­ma­sı­dır. Əs­lin­də iş­lər baş­la­mış­dır və biz 350 mil­yard kub­metr qaz eh­ti­yat­la­rı olan "Ab­şe­ron" la­yi­hə­sin­dən 2-3 il­dən son­ra ilk qa­zı göz­lə­yi­rik. Ey­ni za­man­da, pa­ra­lel ola­raq "Ümid", "Ba­bək" və da­yaz su­lu la­yi­hə­lər də ic­ra edi­lir və bu la­yi­hə­lə­rin də fəa­liy­yə­tə baş­la­ma­sı, yə­ni ha­si­la­tın baş­la­ma­sı ya­xın il­lər­də göz­lə­ni­lir. Yə­ni biz öz neft-qaz po­ten­sia­lı­mı­zı güc­lən­di­ri­rik. Biz da­ha da bö­yük həcm­də tə­bii qa­zı, nef­ti ix­rac et­mə­yi plan­laş­dı­rı­rıq. Bu­nun­la pa­ra­lel ola­raq, biz bu gün tran­zit öl­kə ki­mi önəm­li tə­rəf­da­şa çev­ril­mi­şik və Xə­zə­rin şərq his­sə­sin­dən neft və neft məh­sul­la­rı Azər­bay­can üzə­rin­dən dün­ya ba­zar­la­rı­na çı­xa­rı­lır. Bi­zim ro­lu­muz ar­tır, nəq­liy­yat in­fras­truk­tu­ru­muz ge­niş­lə­nir, elə­cə də Xə­zər gə­mi­çi­li­yi, Ba­kı li­ma­nı, də­mir yo­lu, ter­mi­nal­lar - hər şey ha­zır­dır, biz hər şe­yi elə­mi­şik. Və əmi­nəm ki, bun­dan son­ra neft-qaz sa­hə­sin­də la­yi­hə­lər Azər­bay­ca­na da­ha da bö­yük xe­yir gə­ti­rə­cək, həm iq­ti­sa­di mən­fə­ət, həm də bi­zim böl­gə­də­ki, dün­ya­da­kı ro­lu­muz ar­ta­caq. Bü­tün bu iş­lə­ri biz ona gö­rə edi­rik ki, öl­kə­miz da­ha da güc­lü ol­sun, möv­qe­lə­ri da­ha da möh­kəm ol­sun, dün­ya­da da­ha da bö­yük nü­fu­za ma­lik olaq və ən önəm­li­si, Azər­bay­can xal­qı da­ha da yax­şı ya­şa­sın. Ona gö­rə də biz neft­dən əl­də edil­miş gə­lir­lə­ri di­gər sek­tor­la­ra sər­ma­yə ki­mi ya­tı­rı­rıq və bu­nun gö­zəl nə­ti­cə­lə­ri­ni gö­rü­rük. Bu ilin 4 ayın­da Azər­bay­ca­nın ix­ra­cı 41 fa­iz art­mış­dır, o cüm­lə­dən qey­ri-neft ix­ra­cı­mız 22 fa­iz art­mış­dır, kənd tə­sər­rü­fa­tı ix­ra­cı­mız isə 44 fa­iz art­mış­dır. Bi­zim zən­gin neft-qaz ya­taq­la­rı­mız bun­dan son­ra uzun il­lər öl­kə­mi­zin in­ki­şa­fı­nı tə­min edə­cək və Azər­bay­can çox­şa­xə­li şə­kil­də bun­dan son­ra da in­ki­şaf edə­cək.

Mən bir da­ha bü­tün qo­naq­la­rı sa­lam­la­yı­ram, sər­gi və kon­fran­sa uğu­lar az­ru­la­yı­ram. Sağ olun!"

Da­ha son­ra ABŞ döv­lət ka­ti­bi­nin kö­mək­çi­si­nin müa­vi­ni xa­nım Ro­bin Dun­ni­qan Bir­ləş­miş Ştat­la­rın Pre­zi­den­ti Do­nald Tram­pın təb­rik mək­tu­bu­nu oxu­yub.

Tramp­dan Azər­bay­ca­nın qlo­bal ener­ji təh­lü­kə­siz­li­yin­də ro­lu­na yük­sək qiy­mət...

"Azər­bay­can və ABŞ ara­sın­da tə­rəf­daş­lı­ğı qiy­mət­lən­di­ri­rəm"

D.Tramp Azər­bay­can və ABŞ ara­sın­da tə­rəf­daş­lı­ğı qiy­mət­lən­dir­di­yi­ni qeyd edib: "Mən ABŞ və Azər­bay­ca­nın son 25 il ər­zin­də qur­du­ğu tə­rəf­daş­lı­ğı qiy­mət­lən­di­ri­rəm və bu tə­rəf­daş­lı­ğın gə­lə­cək­də in­ki­şaf edə­cə­yi­ni göz­lə­yi­rəm".

ABŞ Pre­zi­den­ti Azər­bay­can Pre­zi­den­ti və xal­qı­na Ba­kı­da ke­çi­ri­lən il­lik sər­gi və kon­frans mü­na­si­bə­ti­lə ən xoş ar­zu­la­rı­nı çat­dı­rıb.

Tramp qeyd edib ki, ABŞ əv­vəl­ki ki­mi "Cə­nub Qaz Dəh­li­zi"ni dəs­tək­lə­yir və bu la­yi­hə­nin ic­ra­sı üz­rə Azər­bay­ca­nın və onun bey­nəl­xalq tə­rəf­daş­la­rı­nın səy­lə­ri­ni al­qış­la­yır.

ABŞ pre­zi­den­ti bil­di­rib: "Qlo­bal ener­ji təh­lü­kə­siz­li­yin­də, elə­cə də Xə­zər re­gio­nu­nun ener­ji re­surs­la­rı­nın in­ki­şaf et­di­ril­mə­si və ix­rac edil­mə­sin­də Azər­bay­ca­nın mü­hüm ro­lu­nu yük­sək qiy­mət­lən­di­ri­rəm".

O həm­çi­nin qeyd edib ki, iq­ti­sa­diy­ya­tın di­ver­si­fi­ka­si­ya­sı üz­rə Azər­bay­ca­nın səy­lə­ri­ni dəs­tək­lə­yir və al­qış­la­yır və ye­ni sa­hə­lər­də iki­tə­rəf­li əmək­daş­lı­ğın in­ki­şa­fı­nı nə­zər­də tu­tur.

Tramp bil­di­rib: "Siz iq­ti­sa­di və hö­ku­mət is­la­hat­la­rı­nı da­vam et­dir­di­yi­niz müd­dət­də ABŞ Si­zin­lə iş­lə­mə­yə ha­zır­dır".

Pre­zi­dent həm­çi­nin qeyd edib ki, ABŞ Dağ­lıq Qa­ra­bağ mü­na­qi­şə­si­nin Minsk qru­pu pro­se­si çər­çi­və­sin­də həl­li mə­sə­lə­si­nə sa­diq­dir və bu mü­na­qi­şə­nin həl­li re­gio­nal təh­lü­kə­siz­li­yin möh­kəm­lən­mə­si­nə xid­mət edə­cək: "Ame­ri­ka­lı­lar ümid edir ki, Azər­bay­can­da in­ki­şaf və sa­bit­lik da­ha da ar­ta­caq. Bu kon­frans və "Cə­nub Qaz Dəh­li­zi" bu məq­səd­lə­rə na­il ol­maq üçün çox va­cib­dir".

Son­ra Av­ro­pa İt­ti­fa­qı­nın ener­ji bir­li­yi üz­rə vit­se-pre­zi­den­ti Ma­roş Şef­ço­vi­çin vi­deo­mü­ra­ciə­ti təq­dim olu­nub.

Av­ro­ko­mis­si­ya­dan Azər­bay­ca­nın nə­həng qaz la­yi­hə­si­nə tam dəs­tək...

"Azər­bay­can qa­zı sta­bil­li­yin va­cib mən­bə­yi ola­caq"

M.Şev­ço­viç de­yib ki, Azər­bay­can qa­zı sta­bil­li­yin va­cib mən­bə­yi ola­caq. Azər­bay­ca­nın bu mə­sə­lə­də Av­ro­pa­nın va­cib tə­rəf­da­şı ol­du­ğu­nu de­yən M.Şev­ço­viç qeyd edib: "Biz təh­lü­kə­siz, qə­bu­le­di­lən və da­ya­nıq­lı ener­ji mə­ka­nı­nın tə­min olun­ma­sı­na ça­lı­şı­rıq".

Onun söz­lə­ri­nə gö­rə, Azər­bay­can Av­ro­pa İt­ti­fa­qı (Aİ) üçün ener­ji eh­ti­yat­la­rı­nın di­ver­si­fi­ka­si­ya­sın­da stra­te­ji amil olan "Cə­nub Qaz Dəh­li­zi" la­yi­hə­si­nin hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­sin­də, elə­cə də iq­lim hə­dəf­lə­ri­nə na­il olun­ma­sın­da və Av­ro­pa­da geo­si­ya­si ba­lans və sta­bil­li­yin möh­kəm­lən­mə­sin­də əsas rol oy­na­yır.

Vit­se-pre­zi­dent əmin ol­du­ğu­nu bil­di­rib ki, Azər­bay­can qa­zı 2020-ci il­də "Cə­nub Qaz Dəh­li­zi" la­yi­hə­si çər­çi­və­sin­də Av­ro­pa­ya tə­da­rük olu­na­caq: "Bu qaz bi­zə yu­xa­rı­da qeyd olu­nan məq­səd­lə­rə çat­ma­ğı­mı­za yar­dım edə­cək və əl­bət­tə ki, həm Av­ro­pa İt­ti­fa­qın­da, həm də on­dan kə­nar­da la­yi­hə iş­ti­rak­çı­la­rı­nın xey­ri­nə ola­caq".

M.Şev­ço­viç, həm­çi­nin, Aİ və Azər­bay­can ara­sın­da ye­ni çər­çi­və sa­zi­şi üz­rə da­nı­şıq­la­rın va­cib­li­yi­ni vur­ğu­la­yıb: "Bu da­nı­şıq­la­ra rəs­mi şə­kil­də Azər­bay­can Pre­zi­den­ti İl­ham Əli­ye­vin bu ilin fev­ral ayın­da Brüs­se­lə sə­fə­ri za­ma­nı start ve­ril­miş­di. Mən əmi­nəm ki, ye­kun sa­ziş Aİ və Azər­bay­can ara­sın­da qar­şı­lıq­lı sə­mə­rə­li əmək­daş­lı­ğı möh­kəm­lən­di­rə­cək".

Onun söz­lə­ri­nə gö­rə, Aİ və Azər­bay­can ara­sın­da əmək­daş­lıq Ener­ji it­ti­fa­qı­nın üç əsas məq­sə­di­nə - təh­lü­kə­siz­lik, rə­qa­bət və da­ya­nıq­lı­ğa xid­mət edir.

Çı­xış­lar­dan son­ra Pre­zi­dent İl­ham Əli­yev sər­gi­lər­lə ta­nış olub.