Aytən Səfərəliyeva: “Beynəlxalq sertifikat proqramları peşə təhsilində qlobal inteqrasiyanı gücləndirir”
Əpoş Vəliyev: “4-5 min manat illik ödəniş artıq kifayət qədər ciddi məbləğdir və bəzi ali məktəblərin təhsil haqqını belə üstələyir”
Son illər peşə təhsilinə marağın artığını müşahidə edirik. Bir tərəfdən orta ümumtəhsil məktəblərində aparılan təbliğat, digər tərəfdən peşə təhsilinin gələcəyi ilə bağlı səsləndirilən pozitiv fikirlər gənclərin peşə təhsili müəssisələrinə axın etməsinə səbəb olur.
Əvvəlki dövrlərdə belə bir tendensiya mövcud idi ki, peşə təhsili alan gənclərə təqaüd verilirdi, valideyn isə təhsil haqqı ödəmirdi. Amma bir neçə tədris ilidir ki, peşə təhsili də ödənişli edilib.
Peşə təhsili müəssisələrində bəzi ixtisaslar var ki, onların təhsil haqqı olduqca yüksəkdir, 2500, 3500, 4500 və ya 5 min manatdır.
Belə ki, Peşə Təhsili üzrə Dövlət Agentliyinin direktor müavini Simnar Mamedovun sözlərinə görə, buna səbəb həmin ixtisasları bitirənlərə beynəlxalq sertifikatların verilməsi, dərsliklər, yüksək peşəkar müəllimlərin cəlb edilməsi və onlara ödənilən əməkhaqqı, həmçinin prosesdə ekspertlərin iştirakı ilə bağlıdır.
Təhsil haqqı yüksək olan, beynəlxalq sertifikat verən ixtisaslar içərisində Dizayn, Kibertəhlükəsizlik, Elektrik qaz qaynağı kimi fərqli sahələr var.
Peşə təhsil müəssisələrində qiymət artımı validyenləri də ciddi narahat edir. Onlar hesab edirlər ki, təhsil haqqının baha olması övladlarının gələcəkdə peşə təhsili müəssisələrinə göndərmələrinə mane ola bilər.
Belə qiymətə də peşə məktəbi olar?
Təbii ki, buna bir qədər konkret izah lazımdır. 5 min manat illik haqqı olan peşə məktəblərində nə öyrədəcəklər? Qeyd olunur ki, xaricdən müəllim cəlb olunacaq. Bəs bu müəllimlər əsasən haradan gələcəklər? Niyə xarici müəllimlər cəlb olunur, bəyəm Azərbaycanda peşə təhsili, yaxud sənət, peşə üzrə mütəxəssislər yoxdur? Yaxud beynəlxalq sertifikata xarici ölkələrdə nə dərəcədə tələbat var? Gəncləri burada oxudun sonra onları xaricə göndərməkdə Azərbaycan dövlətinin marağı nədir? Biz onları oxuduruq ki, özümüzə xidmət etsinlər, beynəlxalq sertifikatla xaricdə işləyəcəksə bunun Azərbaycan dövlətinə nə faydası olacaq?
Peşə təhsilinin illik təhsil haqqlarına keçməzdən əvvəl qeyd edək ki, bu
hətta bəzi ali məktəblərin illik təhsil haqqından da bahadır.
Bu yöndə apardığımız araşdırmadan məlum oldu ki, 2026/2027-ci tədris ilində Azərbaycanın ali təhsil müəssisələrində illik təhsil haqları ixtisasdan və universitetdən asılı olaraq 1 300 manatla 8 000 manat arasında dəyişir.
Ötən tədris ili ilə müqayisədə bir sıra universitetlərdə 100–500 manat arası qiymət artımı müşahidə olunsa da, bəzi ixtisaslarda (məsələn, Tibb Universitetində) müəyyən endirimlər də edilib.Universitetlər və ixtisaslar üzrə əsas qiymət göstəriciləri aşağıdakı kimidir:
Ən yüksək təhsil haqları (bahalı ixtisaslar)ADA Universiteti: Maliyyə (ingiliscə) və Hüquqşünaslıq ixtisasları 8 000 AZN, digər ixtisaslar isə 6 000 AZN.
Bakı Dövlət Universiteti (BDU): Hüquqşünaslıq ixtisası (əyani və ingilis dilli proqramlar) 4 800 AZN.
Azərbaycan Tibb Universiteti (ATU):
Müxtəlif tibb ixtisasları üzrə qiymətlər 4 500 – 5 000 AZN aralığındadır (ötən illə müqayisədə Əczaçılıq və Fizioterapiya kimi ixtisaslarda qiymət 500 AZN aşağı salınaraq 4 500 AZN-ə endirilib).Xəzər Universiteti: İxtisasdan asılı olaraq 4 500 – 5 500 AZN.
Bakı Ali Neft Məktəbi (BANM): Bir sıra ixtisaslar (məsələn, Biznesin idarə edilməsi, Maliyyə) 4 500 AZN.Orta və minimum təhsil haqları (Ucuz ixtisaslar)Ən aşağı qiymətlər:
Gəncə Dövlət Universitetinin "Kimya mühəndisliyi" və "Maşın mühəndisliyi" ixtisaslarında illik ödəniş 1 300 AZN təşkil edir.
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti (ADPU): Əsas korpusda əksər III qrup ixtisasları (Müəllimliklər, Filologiya, Sosial iş) 2 400 AZN, region filiallarında isə 2 100 AZN-dir.
UNEC (Zaqatala filialı): Marketinq, Menecment, Dövlət və bələdiyyə idarəetməsi kimi ixtisaslar ən aşağı ödənişli proqramlar sırasındadır.Azərbaycan İdman Akademiyası: Bu il qiymətlər artaraq 2 500 – 3 000 AZN diapazonuna yüksəlib.
Qeyd olunur ki, peşə məktəblərində bəzi ixtisaslar üzrə təhsil haqqının yüksək olması (2500–6500 AZN arasında dəyişməsi) həmin proqramların məzmunu, tədris xərcləri və tərəfdaş qurumların xidmətləri ilə əlaqədardır.
Peşə Təhsili üzrə Dövlət Agentliyi rəsmilərinin açıqlamalarına əsasən, qiymətlərin formalaşmasının əsas səbəbləri bunlardır:
Beynəlxalq sertifikatlar:
Məzunlara yerli diplomlarla yanaşı, beynəlxalq səviyyədə tanınan sertifikatların verilməsi.
Özəl tərəfdaşlıqlar:
Proqramların bir sıra ixtisaslar üzrə (məsələn, İT, dizayn və s.) qabaqcıl tədris mərkəzləri və ya şirkətlərlə (məsələn, Code Academy) birlikdə həyata keçirilməsi.Peşəkar kadr və ekspertlər: Tədrisə yüksək ixtisaslı mütəxəssislərin, xarici və yerli ekspertlərin cəlb edilməsi, həmçinin onlara ödənilən yüksək əməkhaqları.
Maddi-texniki baza və xərclər:
Müasir dərsliklər, texniki avadanlıqlar və hər bir ixtisasın tələb etdiyi xüsusi laboratoriya və ya servis xərcləri.
Qeyd edək ki, ənənəvi ilk peşə təhsili proqramları üzrə illik təhsil haqqı daha aşağı (500–800 AZN) olmaqla qalsa da, əmək bazarında qısa müddətdə yüksək rəqabət qabiliyyəti və xüsusi bacarıqlar tələb edən sertifikat proqramlarında qiymətlər bu səbəbdən fərqlidir.
İctimaiyyəti və valideynləri narahat edən sullara cavab almaq üçün Peşə Təhsili üzrə Dövlət Agentliyinə müraciət etdik. Eyni zamanda da ekspert rəyi də öyrəndik.
Peşə Təhsili üzrə Dövlət Agentliyinin İctimaiyyətlə əlaqələr sektor müdiri Aytən Səfərəliyeva baki-xeber.com-a bildirdi ki, müasir əmək bazarında yalnız nəzəri biliklər deyil, beynəlxalq standartlara uyğun praktiki bacarıqlar da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. “Bu baxımdan peşə təhsilində beynəlxalq sertifikat proqramlarının tətbiqi məzunların rəqabətqabiliyyətliliyinin artırılması və onların həm yerli, həm də beynəlxalq əmək bazarına hazırlığının gücləndirilməsi istiqamətində mühüm addımlardan biridir.
Peşə Təhsili üzrə Dövlət Agentliyi tərəfindən həyata keçirilən beynəlxalq sertifikat proqramları çərçivəsində tələbələr təhsil müddətində seçdikləri ixtisas üzrə praktiki bilik və bacarıqlarla yanaşı, beynəlxalq səviyyədə tanınan sertifikatlar əldə etmək imkanı qazanırlar. Bu yanaşma peşə təhsilinin qlobal sənaye və əmək bazarı standartlarına daha sıx inteqrasiyasına xidmət edir”.
A.Səfərəliyeva qeyd etdi ki, hazırda müxtəlif istiqamətləri əhatə edən proqramlar informasiya texnologiyaları, kibertəhlükəsizlik, interyer dizaynı, mühasibat uçotu, aşpazlıq və qaynaqçılıq kimi sahələr üzrə həyata keçirilir. “Proqramlar dövlət peşə təhsil müəssisələri ilə ixtisaslaşmış yerli və beynəlxalq tərəfdaşların əməkdaşlığı əsasında reallaşdırılır.
Bu modelin əsas üstünlüklərindən biri tələbələrin həm dövlət nümunəli diplom, həm də əlavə olaraq beynəlxalq sertifikat əldə etməsidir. Beləliklə, məzunun peşə üzrə əldə etdiyi bacarıqlar yalnız təhsil müəssisəsinin verdiyi sənədlə deyil, eyni zamanda müvafiq sahə üzrə tanınan sertifikatlarla da təsdiqlənir.
Beynəlxalq sertifikat proqramları tələbələrin iş mühitinə daha hazırlıqlı şəkildə daxil olmasına, müasir texnologiya və istehsal standartlarını mənimsəməsinə, eləcə də işəgötürənlərin tələblərinə daha çevik uyğunlaşmasına imkan yaradır. Xüsusilə texnologiya, dizayn, maliyyə və sənaye kimi sürətlə inkişaf edən sahələrdə bu cür əlavə sertifikatlar məzunların peşəkar imkanlarını genişləndirir.
Peşə təhsili sistemi çərçivəsində bu proqramların həyata keçirilməsi tələbələrə həmin sertifikatın tələb etdiyi bilik və bacarıqları sistemli şəkildə, təhsil prosesi boyunca mənimsəmək imkanı verir. Bu isə beynəlxalq standartların tədris prosesinə inteqrasiyasını və praktiki hazırlığın gücləndirilməsini təmin edir.
Ümumilikdə, beynəlxalq sertifikat proqramlarının genişləndirilməsi Azərbaycanda peşə təhsilinin əmək bazarının müasir tələblərinə uyğunlaşdırılması, məzunların rəqabətqabiliyyətliliyinin artırılması və onların qlobal əmək bazarına çıxış imkanlarının genişləndirilməsi baxımından mühüm istiqamətlərdən biridir”.
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, təhsil eksperti Əpoş Vəliyev baki-xeber.com-a bildirdi ki, peşə müəssisələrində təhsil haqqı baha olmamalıdır. “Məncə, burada əsas məsələ təhsil haqqının yüksək olmasından daha çox, həmin məbləğin qarşılığında tələbəyə konkret olaraq nə verildiyinin aydın izah edilməsidir. 4-5 min manat illik ödəniş artıq kifayət qədər ciddi məbləğdir və bəzi ali məktəblərin təhsil haqqını belə üstələyir.
Əgər bu proqramlarda beynəlxalq sertifikat, xarici mütəxəssislər, müasir avadanlıqlar və xüsusi tədris metodları tətbiq olunacaqsa, bunların hər biri konkretləşdirilməlidir. Xarici müəllimlər hansı ölkələrdən gələcək, hansı sahələr üzrə dərs deyəcəklər və Azərbaycanda bu işi görə biləcək mütəxəssislər niyə kifayət etmir, bunlara aydınlıq gətirilməlidir”.
Ə.Vəliyev qeyd etdi ki, digər tərəfdən isə beynəlxalq sertifikatın verilməsi özü-özlüyündə məqsəd olmamalıdır. “Əsas məsələ məzunun bu bilik və sertifikatla Azərbaycanda nə qədər rəqabət qabiliyyətli iş tapa bilməsidir. Gəncləri yüksək vəsait hesabına hazırlayıb sonra onların xarici əmək bazarına getməsini stimullaşdırırıqsa, bunun ölkənin iqtisadiyyatına faydası ayrıca sualdır.
Peşə təhsilinin keyfiyyətli və beynəlxalq standartlara uyğun olması müsbət haldır. Amma 5 min manatlıq təhsilin üstünlüyü kağız üzərində deyil, məzunun əldə etdiyi real bacarıq, sertifikatın beynəlxalq tanınması və məzun olduqdan sonra qazandığı əməkhaqqı ilə ölçülməlidir. Aidiyyəti qurumlar da məhz bu suallara konkret cavab verməlidir.
Günü gündən təhsili lap da bahalaşdırırlar. Peşə məktəbi o qədər baha olmamalıdır”-deyə Ə.Vəliyev qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
