Rusiya illərdir Cənubi Qafqazda əsas müttəfiqi hesab etdiyi Ermənistanda tədricən mövqelərini itirir. Siyasi böhranlar, Moskvanın ticarət təzyiqindən sonra İrəvan getdikcə Qərbə doğru irəliləyir. Eyni zamanda, Kremlin Ermənistanın daxili siyasətinə təsir göstərmək və bölgə üzərində nəzarəti qorumaq cəhdləri uğursuz olub. "Ermənistan seçkilərinə müdaxilə" üçün daha bir uğursuz xüsusi əməliyyatdan sonra Rusiya, nəhayət ki, bölgədəki təsirini itirir. Rusiyapərəst qüvvələr parlament seçkilərində məğlub oldular, baş nazir Nikol Paşinyan hökuməti isə Moskvadan uzaqlaşmaq kursunu davam etdirdi.
Ermənistanın “Past” nəşri isə qeyd edir ki, belə durumda “Rusiya-Ermənistan münasibətlərinin pisləşməsi fonunda Moskva Ermənistana təsir göstərmək üçün yeni alətlərdən istifadə edə bilər. Bu alətlərdən biri əmək miqrasiyası sahəsində məhdudiyyətlərin sərtləşdirilməsi ola bilər: “Avqustun ortalarında Ermənistan mətbuatında Rusiya tərəfindən Ermənistana hansı inteqrasiya birliyini - Avropa İttifaqını, yoxsa Avrasiya İqtisadi Birliyini seçəcəyini müəyyənləşdirmək üçün bir ay vaxt verildiyi və məhdudiyyətlərin “ikinci, daha sərt mərhələsinə” keçidin mümkünlüyü barədə xəbərdarlıq edildiyi yazılmışdı. Mümkün məhdudiyyətlərdən biri miqrasiya siyasətinin sərtləşdirilməsi ola bilər. Bu isə Rusiyada çalışan minlərlə erməni əmək miqrantının ölkədən çıxarılması və onların gəlir mənbəyindən məhrum qalması ilə nəticələnə bilər. Digər mümkün addım iki ölkə arasında hava nəqliyyatının məhdudlaşdırılması və ya dayandırılmasıdır. Bu, turizmə mənfi təsir göstərə, Ermənistanın Rusiya ilə quru sərhədinin olmaması nəzərə alınmaqla, miqrasiya proseslərini də çətinləşdirə bilər. Rusiya ilə miqrasiya əlaqələrinin əhəmiyyəti Ermənistan üçün olduqca böyükdür. Ermənistan Mərkəzi Bankının göstəricilərinə görə, 2025-ci ildə Rusiyadan Ermənistana fiziki şəxslər vasitəsilə 3,87 milyard dollar vəsait köçürülüb, həmin il ölkənin ümumi ÜDM-si isə 29,2 milyard dollar təşkil edib. Bu, Rusiyada çalışan əmək miqrantlarından əldə olunan gəlirin Ermənistan iqtisadiyyatının təxminən 13,3 faizinə bərabər olması deməkdir. Ermənistan 2025-ci ildə Rusiyadakı miqrantlarından dörd böyük Qərb iqtisadiyyatındakı erməni əmək miqrantlarından əldə etdiyi vəsaitdən üç dəfə çox gəlir əldə edib”. Nəşrin məlumatına görə, Rusiya prezidenti Vladimir Putin mayın sonunda keçirilən Avrasiya İqtisadi Birliyi sammitində Ermənistanın birlikdən mümkün çıxışının nəticələrinə toxunaraq, ölkənin ÜDM-nin ən azı 14 faizini itirə biləcəyini söyləyib: “Putin bildirib ki, Ermənistan Avrasiya İqtisadi Birliyini tərk edərsə, erməni miqrantlar birlik üzvü olmayan digər MDB ölkələrinin vətəndaşları ilə eyni tələblərə tabe olacaqlar. Bu da Rusiyada işləmək üçün icazənin alınması məsələsinə təsir göstərə bilər. Ermənistan hazırda, Avrasiya İqtisadi Birliyinin qaydalarına uyğun olaraq, işəgötürənlə əmək müqaviləsi bağlayan vətəndaşları üçün Rusiya vətəndaşları ilə bərabər hüquqlardan istifadə edir. Ermənistanın mümkün itkiləri yalnız əmək miqrasiyası şərtlərinin sərtləşməsi ilə məhdudlaşmayacaq. Ölkə Avrasiya İqtisadi Birliyindən çıxarsa, dəmir yolu və avtomobil nəqliyyatı tariflərinin, eləcə də enerji daşıyıcılarının, o cümlədən qazın qiymətinin artması, kənd təsərrüfatı məhsulları bazarının və turizm gəlirlərinin itirilməsi kimi problemlərlə də üzləşə bilər”. Yazıda son illərdə Ermənistan vətəndaşlarının əmək məqsədilə Rusiyaya girişinin 160-170 min nəfər səviyyəsində nisbətən sabit qaldığı, lakin 2024-cü ildən etibarən miqrasiya siyasətinin sərtləşdirilməsi nəticəsində bu göstəricinin azalmağa başladığı bildirilib: “Hesablamalara görə, son iki ildə Ermənistandan əmək miqrasiyası 11,2 faiz azalıb. Müqayisə üçün, Tacikistandan Rusiyaya əmək miqrasiyası 20,6 faiz, Qırğızıstandan isə 14,2 faiz azalıb. Ermənistanın Rusiyadan miqrasiya asılılığı digər kiçik MDB ölkələri ilə müqayisədə daha aşağı görünsə də, ölkənin mürəkkəb geosiyasi mövqeyi xarici əmək miqrasiyası və ümumi iqtisadi əlaqələrin şaxələndirilməsi imkanlarını məhdudlaşdırır. Ermənistan yaxın gələcəkdə Rusiya əmək bazarının itirilməsini kompensasiya edə bilməz. Əgər Moskva əmək miqrasiyasına qarşı sərt məhdudlaşdırıcı tədbirlər tətbiq edərsə, Ermənistan çox çətin vəziyyətə düşəcək. Buna görə də İrəvanın belə bir ssenaridən yayınmağa çalışacağı ehtimal olunur”. Rusiyanın qalan son təsir vasitələri enerji, infrastruktur və hərbi mövcudluqdur. Buna baxmayaraq, Paşinyan artıq işarə edib ki, Moskva yeni qiymətlər tətbiq etmək qərarına gələrsə, Ermənistan 102-ci Rusiya hərbi bazasını və dəmir yolu şəbəkələrini xatırlayacaq və ruslardan indi 2 milyard dollar məbləğində pul tələb oluna bilər.
Bu arada, Ermənistanın Aİ-yə qoşulmaq üçün rəsmi ərizə təqdim etmə prosesinə başlamaq qərarı Kremlin geosiyasi məğlubiyyətinin son akkordu kimi qiymətləndirilir.
Samirə SƏFƏROVA
