Abutalıb Səmədov: "Ermənistan “Pralay” raketlərini alarsa, Azərbaycan daha müasir və uzaqmənzilli raketlərlə cavab verə bilər"
Hindistan və Ermənistan arasında hərbi-texniki əməkdaşlığın daha da dərinləşdirilməsi istiqamətində danışıqlar aparılır. Məlumata görə, Hindistan Ermənistana "Pralay" ballistik raketlərinin müəyyən versiyasını təklif edə bilər.
Söhbət təxminən 290 kilometr məsafəyə qədər hədəfləri vurmaq imkanına malik raketlərdən gedir. Ermənistan tərəfinin gələcəkdə Hindistana səfər edərək sistemlə tanış olması, təlimlərdə iştirakı və raketin sınaq buraxılışını izləməsi də müzakirə olunur.
"Pralay" "yer-yer" tipli qısa mənzilli raket sistemidir və müxtəlif versiyalarının 150–500 kilometr aralığında məsafədəki hədəfləri vurmaq imkanına malik olduğu bildirilir.
Hindistanın Ermənistana "Pralay" raketləri satması ehtimalı İrəvanın yüksək dəqiqlikli zərbə imkanlarını artırmaqla yanaşı, Hindistan-Ermənistan hərbi əməkdaşlığının yeni mərhələyə keçdiyini göstərə bilər. Bu addım Cənubi Qafqazda hərbi balans və Azərbaycan-Ermənistan münasibətləri baxımından da diqqət çəkə bilər.
Hindistanın Ermənistana 500 kilometrədək məsafədə hədəfləri vura bilən "Pralay" raketlərini təklif etməsi hansı məqsədə xidmət edir? Ermənistanın yüksək dəqiqlikli zərbə imkanlarını artıran belə silahlarla təchiz olunması Hindistanın Cənubi Qafqazda hansı geosiyasi və hərbi hesablamalar apardığını göstərir? Hindistan Ermənistanı potensial olaraq nəyə hazırlayır və bu cür uzaqmənzilli raketlərin Ermənistana verilməsi regionda hərbi balansı, xüsusilə də Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərini necə dəyişə bilər? Hindistanın bu siyasəti yalnız silah satışı və kommersiya maraqları ilə izah olunur, yoxsa arxasında daha geniş strateji məqsədlər dayanır?
Politoloq Abutalıb Səmədov məsələ ilə bağlı "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, Hindistan dünyanın ən çox silah idxal edən ölkələrindən biridir. Uzun illər ərzində Hindistanın silah idxalında əsas yerlərdən birini Rusiya tutub. Eyni zamanda, Rusiya Ukrayna müharibəsinə qədər dünyanın ikinci ən böyük silah ixracatçılarından biri olub. Ermənistan da hərbi arsenalının böyük hissəsini uzun illər Rusiyadan əldə edib.
Ekspertin sözlərinə görə, hazırda Rusiya ilə Ermənistan arasında ciddi problemlərin yaranması fonunda bu sahədə vəziyyət dəyişib. Ermənistanın Rusiyaya ödədiyi təxminən 400 milyon dolların qarşılığında uzun müddətdir sifariş etdiyi silahları tam şəkildə ala bilməməsi İrəvanı alternativ silah bazarlarına üz tutmağa vadar edib.
"Bu boşluğu isə Hindistan doldurmağa çalışır. Hindistan dünyanın ən sürətlə inkişaf edən ölkələrindən biridir və belə vəziyyətlərdə çeviklik nümayiş etdirmək onun əsas üstünlüklərindən biridir. Hindistan artıq yalnız silah idxal edən deyil, eyni zamanda dünya bazarında böyük silah ixracatçısına çevrilmək istəyir. Ermənistan kimi ölkələrlə hərbi əməkdaşlıq bu baxımdan Hindistan üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır", – deyə politoloq bildirib.
Abutalıb Səmədov qeyd edib ki, Hindistan silahlarının hamısını dünyanın ən keyfiyyətli silahları sırasında qiymətləndirmək düzgün olmaz. Lakin "Pralay" ballistik raketləri kifayət qədər təhlükəli və uzaq məsafədə yerləşən hədəfləri yüksək dəqiqliklə vurmaq qabiliyyətinə malik sistemlərdir.
Onun sözlərinə görə, bu raketlərin Ermənistana verilməsi və yerləşdirilməsi baş tutarsa, Cənubi Qafqazda müəyyən yeni reallıqlar yarana bilər.
"Azərbaycan da bu reallıqları nəzərə alaraq ciddi addımlar atmaq məcburiyyətində qala bilər. Ermənistanın silahlandırılmasında və İrəvanla hərbi əməkdaşlıqda Hindistanın məqsədi, ilk növbədə, dünya silah bazarında mövqelərini gücləndirmək və daha çox silah idxal edən deyil, silah ixrac edən ölkə kimi tanınmaqdır. Hindistanın silahlarını bir sıra inkişaf etmiş Avropa ölkələri almadığına görə Ermənistan kimi bazarlar onun üçün əhəmiyyətlidir", – deyə ekspert vurğulayıb.
Politoloq hesab edir ki, Hindistanın Ermənistanla əməkdaşlığını yalnız silah satışı və yeni bazar əldə etmək cəhdi kimi qiymətləndirmək düzgün deyil. Onun fikrincə, bu əməkdaşlığın arxasında daha geniş geosiyasi və iqtisadi maraqlar da dayanır.
"Pakistanın son dövrlərdə Cənubi Qafqazda fəallaşması, Türkiyə-Pakistan-Azərbaycan əməkdaşlığının güclənməsi Hindistanı ciddi şəkildə narahat edir. Ermənistanla əməkdaşlıq Hindistana Cənubi Qafqazda möhkəmlənmək, regionun potensialından və nəqliyyat dəhlizlərindən öz iqtisadiyyatı üçün faydalanmaq imkanı verir. Buna görə də Hindistan-Ermənistan münasibətlərinə təkcə silah satışı kontekstində deyil, həm də Cənubi Qafqazda qüvvələr nisbətinin dəyişməsi baxımından yanaşmaq lazımdır", – deyə Abutalıb Səmədov bildirib.
Ekspertin sözlərinə görə, bu prosesin Azərbaycan üçün müəyyən müsbət tərəfləri də var. Belə ki, Hindistanla yanaşı ABŞ və Avropa dövlətlərinin də Cənubi Qafqazda maraqlarının artması Rusiyanın regiondakı əvvəlki dominant mövqeyinin zəifləməsinə gətirib çıxara bilər.
"Rusiyanın Cənubi Qafqazdakı imkanlarının azalması və regiondan tədricən sıxışdırılması Azərbaycanın maraqlarına müəyyən mənada xidmət edə bilər. Lakin burada təhlükəsizlik məsələsini də nəzərdən qaçırmaq olmaz", – deyə politoloq əlavə edib.
Abutalıb Səmədov hesab edir ki, Hindistanın əsas məqsədi Ermənistanı Azərbaycanla müharibəyə hazırlamaq və ya yeni müharibəyə sövq etmək deyil.
"Hindistan yaxşı anlayır ki, Azərbaycanın iqtisadi imkanları Ermənistanla müqayisədə dəfələrlə böyükdür. Ermənistanın "Pralay" raketlərinə qarşı Azərbaycan daha müasir və daha uzaqmənzilli, yüksək dəqiqliklə hədəfləri vurmaq imkanına malik raketlər əldə edə bilər. Azərbaycan şübhəsiz ki, bu imkanlardan istifadə edəcək. Ermənistanın Azərbaycana qarşı müharibəyə başlamaq ehtimalı isə son dərəcə aşağıdır, hətta demək olar ki, yoxdur", – deyə o bildirib.
Bununla belə, ekspert vurğulayıb ki, "Pralay" raketlərinin Ermənistana verilməsi Azərbaycan üçün müəyyən təhlükələr yarada bilər. Belə silahlar Ermənistanın Azərbaycanın komanda mərkəzləri və digər strateji obyektlərinə uzaq məsafədən zərbə endirmək imkanlarını artırır.
"Bu təhlükələr mütləq nəzərə alınmalıdır. Çünki indiyədək Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində əsas problemlərdən biri sərhəddə vaxtaşırı baş verən silahlı qarşıdurmalar və bunun nəticəsində hərbçilərin həlak olması idi. İndi isə uzaqmənzilli zərbə vasitələrinin ortaya çıxması daha ciddi problemlər yarada bilər. Ermənistan bu raketləri alarsa, Azərbaycan da daha yüksək səviyyəli raket sistemləri ilə cavab vermək məcburiyyətində qala bilər. Nəticədə hər iki tərəfin bir-birinə uzaq məsafədən zərbələr endirmək imkanları yaranar ki, bu da sülhə, əməkdaşlığa və iqtisadi inkişaf üçün təhlükəsiz mühitin formalaşmasına xidmət etmir", – deyə politoloq qeyd edib.
Abutalıb Səmədov Ermənistan rəhbərliyinin belə bahalı hərbi alışlara qərar verməzdən əvvəl mümkün nəticələri ciddi şəkildə nəzərdən keçirməli olduğunu düşünür. Onun fikrincə, Ermənistan qarşıdakı dövrdə ciddi iqtisadi problemlərlə üzləşə bilər.
"Rusiyanın Ermənistana verdiyi qazın qiymətini artırması və ya ümumiyyətlə qaz satışından imtina etməsi, Rusiyada çalışan erməni əmək miqrantlarına qarşı təzyiqlərin artması, onların bir hissəsinin ölkədən çıxarılması, Ermənistanın kənd təsərrüfatı məhsullarına tətbiq olunan məhdudiyyətlərin qüvvədə qalması və ya sərtləşdirilməsi, eləcə də Ermənistanın Avrasiya İqtisadi İttifaqından çıxarılması istiqamətində mümkün addımlar İrəvan üçün ciddi problemlər yarada bilər. Belə vəziyyətdə Azərbaycan müəyyən məsələlərin həllində Ermənistana ciddi kömək göstərə bilər", – deyə ekspert bildirib.
Politoloq hesab edir ki, Ermənistan hərbi balansı dəyişdirə biləcək addımlar atmadan əvvəl bütün riskləri yenidən qiymətləndirməlidir.
"Hazırda Azərbaycan-Ermənistan münasibətləri yaxşılaşma istiqamətində davam edir. ABŞ-ın regionda nüfuzunun artması, Tramp marşrutunun işə düşməsi, Hindistan və Çinin Cənubi Qafqazda maraqlarının genişlənməsi, Türkiyənin regionda mövqelərini möhkəmləndirməsi gələcəkdə sülhün təmin olunması üçün yeni imkanlar yarada bilər. Ermənistan belə məsrəfli silah alışlarından imtina etsə, həm öz iqtisadiyyatını inkişaf etdirmək imkanlarını genişləndirər, həm də Azərbaycanla münasibətlərdə qarşılıqlı dinamikanın artmasına şərait yaradar. Buna görə də Ermənistan "Pralay" raketləri ilə bağlı qərar verərkən bu addımın yaradacağı təhlükələri və mümkün siyasi-iqtisadi nəticələri ciddi şəkildə nəzərə almalıdır", – deyə Abutalıb Səmədov fikrini yekunlaşdırıb.
Akif NƏSİRLİ
