Məlum olduğu kimi Azərbaycan ABŞ federal məhkəməsində İran və İsrail ilə münasibətlər haqqında saxta xəbərlər yayımladığına görə Amerika televiziya kanalı CNN-ə qarşı böhtan iddiası qaldırıb.
İstintaq kanalın 5 iyun tarixli nəşrlərinə əsaslanır. Həmin vaxt kanalda anonim mənbələrə istinadən İsrailin guya Azərbaycan ərazisindən kəşfiyyat fəaliyyəti, dronlardan istifadə və xüsusi təyinatlı qüvvələrin iştirakı da daxil olmaqla, İrana qarşı əməliyyatlar üçün platforma kimi istifadə etdiyi iddia olunurdu. Rəsmi Bakı bu iddiaları yalan, təhlükəli və ölkənin nüfuzuna xələl gətirən adlandıraraq rədd etmişdi.
İddia ərizəsi 18 avqustda ABŞ-ın Delaver Rayon Məhkəməsində verilib. İş "Republic v. Cable News Network Inc." kimi qeydiyyata alınıb. Azərbaycanı "Cole Schotz" və "Brown Rudnick" hüquq firmaları təmsil edir, "Brown Rudnick"in ortağı Ueyn Dennison isə aparıcı vəkillərdən biridir. Bakının iddia ərizəsində CNN-in nəşrlərinin dəyər mühakimələri və ya siyasi şərhlər deyil, həqiqət olduğunu iddia edən konkret iddialar olduğu izah olunur. Azərbaycan bu böhtanı qəti şəkildə rədd edir. Azərbaycan ənənəvi olaraq öz ərazisindən üçüncü ölkələrə hücum üçün istifadəyə icazə verməyəcəyini vurğulayıb. ABŞ-İran müharibəsindən əvvəl Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev açıq şəkildə öz ərazisindən İrana qarşı istifadəyə icazə verməyəcəyinə bəyan edib. İddia ərizəsində CNN-in nəşrinin Azərbaycanı "İranın hədəfinə" saldığı, mülki şəxslər və vəzifəli şəxslər üçün təhlükə yaratdığı və nüfuzuna ölçüyəgəlməz zərər vurduğu vurğulanır. Məhz bu əlaqə işin əsas mövzusunu təşkil edir. Yayılan məlumatlarla milli təhlükəsizlik üçün potensial nəticələr arasındakı əlaqədir. ABŞ-İsrail müharibəsi zamanı İran tərəfi Azərbaycanın Naxçıvan anklavına qarşı dronlar buraxdı. Buna görə də, CNN-in nəşrləri həqiqətən də təxribat rolunu oynaya və SEPAH-ın "qırğılar qanadına "əlavə dəstək verə bilərdi ki, yeni eskalasiya halında onlar Naxçıvana hücumları təkrarlaya və onları Azərbaycanın digər bölgələrinə də genişləndirə bilsinlər. Məhkəmə işi nəşr ətrafında uzun müddətdir davam edən mübahisənin son mərhələsi idi. CNN xəbərinin dərc olunmasından sonra Azərbaycan tərəfi vəkilləri vasitəsilə təkzib və düzəliş tələb etdi. İş materiallarına görə, belə bir tələb iyun ayında təqdim edilib və iyul ayında təkrarlanıb. Lakin Amerika televiziya kanalı nəşri geri götürməkdən imtina edib.
Daha sonra Bakı ABŞ yurisdiksiyasını davam etdirmək qərarına gəldi. Delaver ştatının seçilməsi CNN-in həmin ştatda qeydiyyatdan keçməsi ilə izah edildi, yəni federal məhkəmənin iddianı dinləmək üçün prosedur əsasları var idi. ABŞ qanunvericiliyinə görə, xarici dövlət ABŞ ərazisində zərər çəkdiyinə inanırsa, ABŞ məhkəmələrində iddia qaldırmaq hüququndan məhrum deyil. Azərbaycan tərəfi CNN-in adı açıqlanmayan mənbələrə istinad etdiyini, lakin məlumatları fakt kimi təqdim etdiyini vurğulayır. Şikayətdə İsrail qüvvələrinin " Azərbaycanın bir neçə yerində" yerləşdirilməsi və ölkənin İrana qarşı əməliyyatlar üçün istifadə edilməsi ilə bağlı iddiaların həqiqətə uyğun olmadığı bildirilir. CNN geri çəkilmə tələbini rədd etdi və "məlumatlarına sadiq qaldığını" bildirdi. Bu mərhələdə bu o deməkdir ki, mübahisə iki aspektə yönələcək: CNN-in öz mənbələrinə ağlabatan şəkildə etibar edib-etməməsi və iddiaçının dərc olunmuş ifadələrin və onların vurduğu ziyanın yalan olduğunu sübut edib-etməməsi.
Azərbaycanın vəkili Ueyn Dennison CNN-in yaydığı məlumatların insanların həyatını təhlükəyə atdığını və hökuməti tənqid etməkdən daha çox ölkənin İrana qarşı əməliyyatlarda iştirakı ilə bağlı konkret yalan faktlar olduğunu bildirib. O, iddianın məbləği hələ açıqlanmasa da, dövlətin ABŞ məhkəməsində təzminat tələb etmək hüququnu vurğulayıb. Azərbaycan üçün bu məsələnin bir neçə mühüm təsiri var. Birincisi, Bakı İsrailin İrana qarşı hərəkətlərində iştirak etməməsini hüquqi cəhətdən təsdiqləməyə, ölkənin imicinə xələl gətirmək cəhdlərinin qarşısını almağa və Azərbaycanı ABŞ-İsrail-İran münaqişəsində neytral tərəf kimi təsdiqləməyə çalışır. İkincisi, məhkəmə prosesi Tehrana diplomatik siqnal göndərə bilər. Azərbaycan hakimiyyəti təkcə ittihamları rədd etmir, həm də ABŞ məhkəməsində onların təkzibini açıq şəkildə tələb etməyə hazırdır. Bu mövqe İrandakı praqmatistlər və hətta "qırğılar" arasında Azərbaycanın neytrallığı ilə bağlı hər hansı bir şübhəni aradan qaldırmalıdır. Üçüncü məqam konseptualdır. Axı, Qərbdə və ABŞ-da Azərbaycanın üzləşdiyi əsas problemlər əsasən liberallar tərəfindən yaradılır. Dövlət Departamentinin münasibətləri və yüksək səviyyəli səfərləri müvəqqəti olaraq dayandırdığı Bayden administrasiyası ilə bağlı təcrübə, Bakının demokratlarla işləməyin daha çətin olduğunu sübut etdi. Aydındır ki, Azərbaycanın Donald Tramp administrasiyası ilə ikitərəfli münasibətlərinə zərər dəyməyəcək. Tramp CNN-dən İrana nifrət etdiyi qədər nifrət edir. Lakin bütün bunlara baxmayaraq, Azərbaycanın qonşusu İranı inandırması vacibdir ki, Bakı orada sabitliyi pozmaqda maraqlı deyil və İran əleyhinə oyunlarda iştirak etməyəcək.
Tahir TAĞIYEV
