Arzuxan Əlizadə: "Moskvanın referendum tələbi hüquqi zərurətdən çox siyasi təsir və təzyiq aləti kimi qiymətləndirilə bilər"
Hazırda məsələ sadəcə Ermənistanın Avrasiya İqtisadi İttifaqında qalması və ya Avropa İttifaqına yönəlməsi ilə bağlı texniki mübahisə deyil. Moskva açıq şəkildə İrəvanın qarşısına siyasi seçim qoymağa çalışır. May ayında Aİİ ölkələrinin liderləri Ermənistanı Aİ-yə qoşulmaqla Aİİ-də qalmaq arasında seçimlə bağlı referendum keçirməyə çağırıblar. İndi isə Rusiyanın təzyiqi daha da konkretləşib: Ermənistanın referendum məsələsində qərar verməsi tələb olunur.
Burada diqqətçəkən məqam ondan ibarətdir ki, Ermənistan Aİİ-yə 2015-ci ildə referendum keçirmədən üzv olub. İndi isə ölkənin həmin ittifaqdan çıxması və Avropa istiqamətində hərəkət etməsi məsələsində referendum tələbinin irəli sürülməsi hüquqi baxımdan ciddi suallar yaradır. Üstəlik, Nikol Paşinyan bildirir ki, referendum yalnız Ermənistan Aİ-yə rəsmi müraciət etdikdən və üzvlük üzrə konkret yol xəritəsi formalaşdıqdan sonra məntiqli ola bilər.
Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin Ermənistanın Avrasiya İqtisadi İttifaqında qalması və ya Avropa İttifaqına üzvlük istiqamətində getməsi ilə bağlı referendum keçirilməsində israr etməsinin hüquqi və siyasi əsası nədir? Ermənistan Aİİ-yə referendum keçirmədən üzv olduğu halda, indi bu təşkilatdan çıxmaq üçün referendumun zəruri sayılması nə dərəcədə məntiqlidir? Ümumiyyətlə, müstəqil dövlətin xarici siyasət istiqamətini müəyyənləşdirməsi üçün referendum keçirməsi hüquqi öhdəlikdirmi, yoxsa bu, həmin dövlətin daxili siyasi qərarıdır? Rusiya niyə məhz indi Ermənistanın referendum keçirməsini tələb edir və bu tələb Moskvanın Ermənistanın Qərbə yaxınlaşmasının qarşısını almaq üçün siyasi təzyiq vasitəsi kimi qiymətləndirilə bilərmi?
AMİP lideri, deputat Arzuxan Əlizadə məsələ ilə bağlı "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, Rusiya Prezidentinin Ermənistanın Avrasiya İqtisadi İttifaqında (Aİİ) qalması və ya Avropa İttifaqına inteqrasiya istiqamətində getməsi ilə bağlı referendum tələbini ilk növbədə hüquqi deyil, siyasi müstəvidə qiymətləndirmək lazımdır.
Deputatın sözlərinə görə, Ermənistan Konstitusiyasının 205-ci maddəsində ölkənin beynəlxalq təşkilatlara üzvlüyü məsələsinin referendum yolu ilə həll olunması nəzərdə tutulur. Bu baxımdan, Ermənistan gələcəkdə Avropa İttifaqına üzvlük qərarı verərsə, referendum keçirilməsi konstitusion baxımdan əsaslandırıla bilər. Lakin bu norma Rusiyaya Ermənistanın nə vaxt və hansı formada referendum keçirməli olduğunu diktə etmək səlahiyyəti vermir.
Arzuxan Əlizadə qeyd edib ki, burada diqqət çəkən digər məqam Ermənistanın Aİİ-yə daxil olarkən ayrıca referendum keçirməməsidir. Bu səbəbdən yalnız Aİİ-dən çıxmaq məsələsində referendumun siyasi şərt kimi irəli sürülməsi müəyyən ziddiyyət yaradır.
Onun fikrincə, Aİİ üzvlüyünün dayandırılması ilə Avropa İttifaqına üzvlük məsələsi eyni hüquqi prosedur kimi təqdim edilə bilməz. Konkret olaraq, “Aİİ-dən çıxmaq üçün mütləq referendum keçirilməlidir” tələbinin irəli sürülməsi Aİİ-nin üzvlük mexanizmi ilə Ermənistan Konstitusiyasındakı referendum normasının eyniləşdirilməsinə gətirib çıxarmamalıdır.
Deputat vurğulayıb ki, Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın mövqeyi də referendumun yalnız Avropa İttifaqına rəsmi üzvlük müraciətindən və mümkün yol xəritəsi formalaşdıqdan sonra keçirilməsinin məntiqli olacağı istiqamətindədir. Bu yanaşma göstərir ki, Yerevan referendum məsələsini konkret siyasi və hüquqi mərhələlərlə əlaqələndirir.
Arzuxan Əlizadə hesab edir ki, məsələnin siyasi tərəfi daha diqqətçəkəndir. Çünki Ermənistan suveren dövlətdir və onun xarici siyasət kursunu müəyyənləşdirmək hüququ Ermənistanın öz konstitusion institutlarına və xalqına məxsusdur. Bu baxımdan, başqa bir dövlətin Ermənistanın hansı istiqamətdə inteqrasiya etməsi ilə bağlı referendum tələbini irəli sürməsi siyasi baxımdan ciddi mesajdır.
"Rusiya rəsmilərinin məhz Ermənistanın Avropa İttifaqı ilə yaxınlaşmasının sürətləndiyi bir vaxtda referendum məsələsini gündəmə gətirməsi təsadüfi görünmür. Moskva bununla Ermənistanın xarici siyasət kursuna təsir göstərmək və Yerevanın Qərbə doğru strateji istiqamətini məhdudlaşdırmaq istəyini nümayiş etdirir. Rusiya tərəfindən referendum üçün 2026-cı ilin sonuna qədər vaxt çərçivəsinin səsləndirilməsi də məsələnin sadəcə hüquqi prosedur olmadığını göstərən amillərdən biridir", – deyə deputat bildirib.
Onun sözlərinə görə, Moskvanın yanaşması əslində Ermənistan cəmiyyətini daha geniş geosiyasi seçim qarşısında qoyur. Belə ki, söhbət təkcə Aİİ üzvlüyünün davam etdirilib-etdirilməməsindən getmir. Burada Ermənistanın uzunmüddətli xarici siyasət və təhlükəsizlik istiqamətinin hansı tərəfə yönələcəyi məsələsi də gündəmə gəlir.
Deputat hesab edir ki, Rusiya Ermənistanın Avropa İttifaqına inteqrasiya prosesini yalnız iqtisadi layihə kimi deyil, həm də özünün Cənubi Qafqazdakı siyasi və təhlükəsizlik maraqlarına təsir edə biləcək strateji dəyişiklik kimi qiymətləndirir. Buna görə də Moskvanın referendum məsələsini ön plana çıxarması Ermənistanın qərbyönlü kursunun qarşısını almaq və bu prosesə əlavə siyasi maneələr yaratmaq cəhdi kimi dəyərləndirilə bilər.
"Burada əsas məsələ referendumun keçirilib-keçirilməməsindən daha çox, Ermənistanın belə bir qərarı hansı siyasi şəraitdə verəcəyidir. Əgər referendum xarici siyasi təzyiq altında keçirilərsə, onun mahiyyəti və nəticələri ilə bağlı da müxtəlif suallar meydana çıxa bilər. Ermənistan cəmiyyətinin sərbəst iradəsi əsas götürülməlidir və ölkənin gələcək inteqrasiya istiqaməti başqa dövlətlərin diktəsi ilə müəyyənləşdirilməməlidir", – deyə Arzuxan Əlizadə vurğulayıb.
AMİP liderinin fikrincə, Ermənistanın Aİ ilə yaxınlaşması Moskva-İrəvan münasibətlərində yeni gərginlik xətti formalaşdıra bilər. Rusiya iqtisadi, siyasi və təhlükəsizlik imkanlarından istifadə etməklə Ermənistanın qərbyönlü siyasətinin sürətini azaltmağa çalışa bilər. Lakin bu prosesin son nəticəsini Ermənistanın daxili siyasi dinamikası, cəmiyyətin mövqeyi və İrəvanın xarici siyasətdə nə qədər müstəqil qərar verə bilməsi müəyyənləşdirəcək.
"Ermənistanın xarici siyasət kursunu müəyyənləşdirmək Rusiyanın siyasi iradəsinin deyil, Ermənistanın özünün suveren hüququdur. Moskvanın referendum tələbi hüquqi zərurətdən daha çox siyasi təsir və təzyiq aləti kimi qiymətləndirilə bilər. Son qərarı verəcək tərəf də Rusiya deyil, Ermənistan xalqı və Ermənistanın konstitusion institutlarıdır", – deyə deputat əlavə edib.
Akif NƏSİRLİ
