Elşən Manafov: “Retkliffin Ermənistanla, oradakı həbslərlə bağlı danışıqlar apardığını düşünmürəm”
Məlum olduğu kimi, Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin direktoru Con Retkliff Moskvaya qəfil səfər edib. Bu qəfil səfər ABŞ kəşfiyyat qurumunun rəhbərinin Rusiyaya niyə şəxsən getməsi ilə bağlı suallar doğurub. Bundan əvvəl MKİ rəhbəri Uilyam Börns 2021-ci ilin noyabrında səfər edib, Vladimir Putin Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı işğala başlayandan üç ay əvvəl Rusiya prezidenti ilə görüşüb.
Beynəlxalq media daha çox İran və Ukrayna ilə bağlı mümkün alverin olacağına eyham vurur. Rusiyanın İrana peyklər vasitəsi ilə kəşfiyyat dəstəyi verməsinin müzakirə ediləcəyi qeyd edilir. Bizə maraqlı olan odur ki, Retkliffin Moskva səfərində Ermənistanla bağlı müzakirələr, alver ola bilərmi? Son günlər bu ölkədə ciddi proseslər gedir, həbs dalğası başlayıb. Azərbaycanla sülh məsələsi müzakirə predmeti olubmu?
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini baki-xeber.com-la bölüşən politoloq Elşən Manafov hesab edir ki, Retkliff Tramp administrasiyasında qlobalistləri təmsil edən şəxsdir: “MKİ-nin rəisi vəzifəsində başqa birisinin olması müşkül məsələdir. Bu, onun MKİ-nin sədri olaraq Rusiyaya ilk səfəridir. Moskvanın özündə o zamanında Putinə qarşı təşkil olunmuş "Valday hücumunun" təşkilatçılarından biri olduğundan ona münasibət soyuqdur. Təsadüfü deyil ki, Putin onunla görüşməyib. Ekspertlərin əksəriyyəti Retkliffin Moskvaya səfərini ABŞ-ın Ukrayna ətrafında növbəti dəfə Kremllə kompromislərə gəlmək səyləri ilə əlaqələndirir. ABŞ ərazi məsələlərində tərəflərə qarşılıqlı güzəştlər təklif edir. Rusiyaya Krıma hücumların olmayacağı ilə bağlı təminatlar verir və s. Əslində isə qlobalistlərin məqsədi Zelenskini düşmüş olduğu ağır durumdan xilas etmək və müharibənin uzanması uçun kart blanş əldə etməkdən ibarətdir. Zelenski hava hücumundan müdafiə vasitələrinin kəskin çatışmazlığından əziyyət çəkir və Moskvanın raket hücumlarının qarşısını almaq getdikcə çətinləşir. Üstəlik, Ukraynanın canlı qüvvəsi tükənməkdədir. Rusiya isə sentyabrda Dumaya gözlənilən seçkilərdən sonra səfərbərlik keçirib müharibənin gedişində dönüş yaratmağa cəhd göstərəcək. Bu isə qlobalistlərə yaxşı heç nə vəd etmir. Bütün bunların qarşısını almaq üçün Vaşinqton Donbas ətrafında kompromis variant təklif edib. Rusiya isə burada azad iqtisadi zonanın yaradılması ilə bağlı məsələ ətrafında məsləhətləşmələrə əl yeri qoymaqla Kiyevin bu zonadan istifadə etmək təkliflərinə razı olmayacağını bildirib”.
Politoloqun fikrincə, əslində isə Retkliffi Moskvaya aparan digər vacib məsələ var: “Moskva və Tehran arasında dərinləşməkdə olan hərbi və kəşfiyyat sahəsində əməkdaşlıq. Vaşinqtonda anlayırlar ki, Moskvanın peyk vasitəsilə Tehrana ötürdüyü kəşfiyyat məlumatlarının qarşısı alınmayana qədər İranla müharibədə uğur qazanmağa ümid etməyə dəyməz. Digər tərəfdən Rusiya ərazisindən Çin də İrana dəstək göstərir. ABŞ Mərkəzi Asiya və Pakistan ərazisi ilə bu dövlətlərə təzyiq yolu ilə İrana dəstəyin qarşısını ala bilər. Lakin Rusiyaya ABŞ-ın təhriki ilə Avropa İttifaqının göstərdiyi təzyiqlər hələlik heç bir nəticə vermir. Bu anlamda Retkliff Moskvaya neft-qaz daşımalarına, habelə Rusiya banklarına olan sanksiyaların qaldırılacağı ilə bağlı vədlər verməklə onu Tehranı tək qoymağa dəvət edəcəyini düşünür. Ancaq o da məlumdur ki, İrana dəstək Rusiya üçün qlobal mənada geosiyasi əhəmiyyət kəsb edir. İranın məğlubiyyəti Rusiyanın cənub sərhədləri və deməli onun nüfuz dairəsində olan ərazilərdə Moskva üçün təhlükəsizlik baxımından arzuolunmaz vəziyyətin yaranmasına, Yaxın və Orta Şərqdə qlobalistlərlə qarşıdurmada qüvvələr nisbətinin kəskin şəkildə dəyişməsinə gətirib çıxara bilər. Vəziyyətin bu yönümdə gedişatı digər qlobal oyunçu Çini də qane etmir. ABŞ-ın isə İranla qarşıdurmada "gil ayaqlı nəhəng "olduğu üzə çıxdı. Trampın NATO-nun ünvanına zamanında işlətdiyi "kağızdan pələng" ifadəsi indi ABŞ-ın özünə də yarayır. Dövlət borcu 40 trilyon dollara çatmış olan ABŞ-ın Hörmüz boğazı ətrafında məlum gərginlikdən sonra dünyada yaranmış olan enerji böhranı konteksində iqtisadiyyatlarına güclü ziyan dəymiş müttəfiqləri - Yaponiya, Cənubi Koreyanı qurtarmaq üçün nəzərdə tutulduğundan da, artıq dollar çap edib bu ölkələrə göndərməsi yaxınlaşan fəlakətin miqyasından xəbər verir.
Ermənistanda Paşinyanın siyasi müxalifətə qarşı korrupsiyaya, habelə vəzifə səlahiyyətlərindən istifadə adı altında apardığı həbslərə gəlincə burada iqtidarın konyuktur maraqları ilə yanaşı, qlobalistlər tərəfindən edilmiş geosiyasi zəminli sifarişlər də var. Ermənistanın sabiq hakimiyyətinin Kremllə əlaqələri məlumdur. Onları zərərsizləşdirməklə Paşinyan həm siyasi rəqiblərini aradan götürür, həm də, Rusiyanın Ermənistandakı təzyiq dayaqlarını laxladır. Sözügedən şəxslərin – eks prezidentlər Köçəryanın, Sarkisyanın və digərlərinin Azərbaycanın tələbi ilə rəsmi Bakıya təhvil verilmələrinə gəlincə hələlik bu mümkün deyil. Zira tərəflər arasında ekstradisiya ilə bağlı ədliyyə razılaşmaları hələ ki, yoxdur. Gələcəkdə bu sahədə olan problemlərin həllindən sonra bu da mümkün olacaq. Retkliffin Moskvada Ermənistanla, oradakı həbslərlə bağlı danışıqlar apardığını düşünmürəm. O baxımdan bu görüşün Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh razılaşması ətrafında gedən proseslərə təsir etməyəcəyini düşünmək üçün əsasımız var”.
Vidadi ORDAHALLI
