Qulamhüseyn Əlibəyli: “Klintonun mülahizələri konkret faktlara əsaslanmasa da, havadan götürülmüş fərziyyələr də deyil”
Sabiq dövlət katibi Hillari Klinton Ukrayna mövzusunda bir sıra diqqəti çəkən və sensasiya xarakterli fikirlərlə çıxış edib. Klintonun fikrincə, Putinin şəxsiyyəti Trampa güclü təsir göstərir:
“Müharibəni bitirməyin ən qısa yolu Trampı Ukraynanın tərəfini daha qətiyyətlə tutmağa məcbur etməkdir. Təəssüf ki, onun buna gedəcəyini düşünmürəm. Putinin şəxsiyyəti ona güclü təsir göstərir. O, diktatorlara heyranlıqla yanaşır və özü də Putin kimi lider olmaq istəyir. Bəlkə də məsələ onun kölgə sövdələşmələrindən qazandığı pullardadır - onların izləri açıq şəkildə Moskvaya gedib çıxır. Mən indi onun və ailə üzvlərinin yararlandığı müxtəlif “biznes imkanları”ndan danışıram. Yaxud rusların “kompromat” adlandırdığı materiallar onların əlindədir. Bəlkə də bunların hamısı birlikdədir. Hər halda, o, özünü Putini tənqid etməyə və ya qəti şəkildə ona qarşı çıxmağa məcbur edə bilmir”.
Maraqlıdır, Klintonun toxunduğu məqamlar nə dərəcədə realdır?
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini baki-xeber.com-la bölüşən sabiq millət vəkili, hüquqşünas Qulamhüseyn Əlibəyli hesab edir ki, Hillari Klintonun Tramp-Putin münasibətləri barədə səsləndirdiyi fikirlər yeni deyil: “Bu fikirlərin bir qismi - Trampın “güclü lider” modelinə simpatiyasından və Putin kimi diktatorlara heyranlığından H.Klinton tərəfindən hələ 2016-cı ilin prezident seçkiləri kampaniyası zamanı bildirilib. Həmin seçki marafonunda Klinton prezidentlik uğrunda Trampla yarışırdığından belə sirləri seçki təbliğatının bir hissəsi kimi qiymətləndirmək olardı. Lakin eyni fikirlərin Rusiya-Ukrayna müharibəsi ilə əlaqədar şəkildə yenidən gündəmə gətirilməsi məsələyə bir qədər fərqli yanaşmanı tələb edir. Hər şeydən əvvəl bu fikirlər Konqresə aralıq seçkiləri zamanı Vaşinqtonda onsuz da kifayət qədər mürəkkəb olan siyasi mənzərəni bir qədər də gərginləşdirir. Çünki burada söhbət artıq sadəcə olaraq Trampın Ukrayna siyasətinin düzgün və ya yanlış olmasından deyil, ABŞ prezidentinin xarici siyasət qərarlarının arxasında şəxsi münasibətlərin, maliyyə maraqlarının və hətta mümkün şantaj materiallarının olub-olmamasından gedir. Bir məsələdə H. Klintonu mütləq mənada haqlı hesab etmək olar. O da Trampın həqiqətən də Ukrayna məsələsində Putinə qarşı daha sərt mövqe nümayiş etdirməməsidir. Belə ki, müharibənin dayandırılması ilə əlaqədar Tramp administrasiyasının ilk təklifləri beynəlxalq siyasi dairələrdə Ukraynanın təslim aktı kimi qiymətləndirildi. Sonrakı dövrlərdə də Trampın siyasəti daha çox Ukraynanı güzəştə getməyə məcbur etməyə yönəlik olub. Klintonun fikirlərində ən diqqətçəkən məqam Trampın Ukrayna məsələsində Putinə qarşı daha sərt mövqe tutmamasının mümkün səbəbləri barədə mülahizələridir. Xanım Klinton Trampın Ukrayna məsələsində Putinə qarşı daha sərt mövqe tutmamasını təkcə siyasi hesablamalarla yox, başqa səbəblərlə izah edir. O, üç mümkün səbəb göstərir: Trampın Putinlə psixoloji yaxınlığı, Rusiya ilə əlaqəli biznes maraqları və mümkün “kompromat””.
Q. Əlibəylinin fikrincə, Trampın avtoritar liderlərə rəğbəti onun ictimai çıxışlarında dəfələrlə müşahidə olunub: “Hətta Putini "ağıllı" adlandıraraq tərifləyib. Bu məsələdə Klintonun mövqeyi Trampın özünün ictimai çıxışlara əsaslanır. Lakin Trampın Putinlə psixoloji yaxınlığı təkcə bununla müəyyən olunmur. Trampın Putinlə psixoloji yaxınlığı həm də belə bir cəhətdə ifadə olunur ki, hər 2 prezident beynəlxalq siyasətdə hamılıqla qəbul olunmuş prinsip və dəyərlərdən daha çox haqlı olub-olmamasından asılı olmayaraq təmsil etdikləri ölkələrin maraqlarından çıxış edir. Və həmin maraqları bir növ digər dövlətlərə məcburən sırımağa cəhd göstərirlər. Beynəlxalq münasibətlər və siyasətə belə yanaşmada əsas məsələ kimin haqlı olmasından daha çox ABŞ-ın (Rusiyanın) bunun müqabilində nə əldə etməsidir.
Xanım Klintonun göstərdiyi digər 2 səbəb, yəni Trampın Putinə münasibətinin arxasında onun şəxsi maraqları və ya Rusiyanın əlində ola biləcək mümkün kompromat dayanması, diqqətçəkən məqamdır. Bu məsələlərdə rəsmən təsdiq edilmiş faktlar olmasa da, müəyyən ehtimallar, o cümlədən rəsmi müzakirəyə səbəb ola biləcək ehtimallar və faktoloji materiallar var. Rusiya ilə biznes əlaqələrinin Trampın siyasi davranışına təsiri də tamamilə havadan yaranmış iddia deyil. Trampın prezidentliyə namizədliyi dövründə Rusiya ilə müxtəlif biznes əlaqələri, o cümlədən müəyyən biznes layihələri ətrafında danışıqlar aparıldığı barədə təsdiq olunmuş faktlar var. ABŞ-da bu əlaqələr, həmçinin Rusiya ilə bağlı şəxslərin Tramp kampaniyasına müxtəlif biznes və siyasi təkliflərlə çıxması ətraflı araşdırılıb. Məlumdur ki, “kompromat” termini Rusiyanın siyasi və kəşfiyyat praktikasında ayrı-ayrı şəxsləri kompromisə məcburetmək üçün istifadə oluna bilən ifşaedici materialları ifadə edir. Rusiya ilə bağlı ABŞ araşdırmalarında bu anlayışın yalnız nəzəri məsələ olmadığı da görünür. 2016-cı il seçkiləri ilə bağlı ABŞ kəşfiyyat xidmətinin qiymətləndirmələrində Rusiyanın Trampın kampaniyasına təsir göstərmək, H. Klintonu zəiflətmək və ABŞ siyasi sisteminə inamı sarsıtmaq məqsədilə müxtəlif vasitələrdən istifadə etdiyi bildirilib. Bundan başqa, Rusiya ilə əlaqəli şəxslərin Tramp kampaniyasına siyasi yardım və H.Klinton haqqında kompromat xarakterli material təklif etməsi ayrıca araşdırmaların mövzusu olub. Qeyd etmək lazımdır ki, 2016-cı il seçkilərinə Rusiyanın müdaxiləsi ilə bağlı təsdiqlənmiş faktların mövcudluğu Trampın hazırda Putinin kompromatı ilə idarə edildiyini avtomatik olaraq sübut etmir. Lakin belə ehtimalın irəli sürülməsini də istisna etmir. Beləliklə xanım Klintonun mülahizələri konkret faktlara əsaslanmasa da, havadan götürülmüş fərziyyələr də deyil. Rəsmən təsdiq olunmuş ayrı-ayrı faktların və məlumatların siyasi interpresasiyasına əsaslanır. Əslində xanım Klintonun açıqlamasının ən maraqlı tərəflərindən biri Putinin Trampa mümkün təsirindən daha Ukrayna müharibəsində Trampın Putinə niyə güzəştə getməyə meylli olmasıdır. Bu, Ukrayna müharibəsinin gələcəyi baxımından mühüm məsələdir. Əgər Tramp müharibəni tez bitirmək istəyirsə, bunun üçün ən böyük təzyiq imkanlarından biri məhz Rusiyaya qarşı ABŞ-ın iqtisadi və hərbi təsir alətləridir. Vaşinqton Ukraynaya hərbi yardımın səviyyəsini artırmaqla yanaşı, Moskvanın iqtisadi imkanlarını məhdudlaşdırmağa çalışa bilər. Lakin Tramp məsələyə fərqli yanaşmağa, özünü hər 2 tərəfə təzyiq göstərməklə müharibəni bitirə biləcək vasitəçi kimi təqdim etməyə daha çox meyllidir; hesab edir ki tərəflərə təzyiq yolu ilə müharibəni bitirib Nobel sülh mükafatı ala bilər”.
Vidadi ORDAHALLI
