Elşad Həsənov: "Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin rəhbərinin Moskvaya hansısa siyasi mesaj aparması barədə deyilənlər jurnalist təxəyyülünün məhsuludur"
ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin direktoru Con Retkliffin bu həftə Moskvaya əvvəlcədən elan edilməmiş səfərinin əsas məqsədinin Rusiyaya NATO ölkələrinə qarşı hər hansı hərbi eskalasiyanın yolverilməz olduğu barədə xəbərdarlıq etmək olduğu bildirilir. Xüsusilə Rusiya ilə həmsərhəd olan Estoniya, Latviya və Litvaya qarşı mümkün hücumla bağlı Moskvanın diqqətinin çəkildiyi qeyd olunur.
Səfər barədə nə ABŞ, nə də Rusiya əvvəlcədən məlumat verib. Kreml yalnız Retkliffin Rusiya kəşfiyyat orqanları ilə danışıqlar aparmaq üçün Moskvada olduğunu və onun Prezident Vladimir Putinlə görüşmədiyini bildirib. ABŞ Prezidenti Donald Tramp isə səfəri "məhsuldar" adlandırıb.
Qərb kəşfiyyatının narahatlığı ondan qaynaqlanır ki, Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin NATO-nun reaksiyasını və gücünü yoxlamaq məqsədilə alyansın üzvü olan ölkələrdən birinə qarşı məhdud hərbi addım ata biləcəyi ehtimalı müzakirə olunur. Xüsusilə Baltikyanı ölkələr potensial risk zonasına aid edilir.
Bu vəziyyət 2021-ci ildə MKİ direktoru Uilyam Börnsün Moskvaya səfərini də xatırladır. Börns həmin vaxt Rusiyanı Ukraynaya müdaxilə etməməyə çağırmışdı. Lakin təxminən üç ay sonra Rusiya Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı hərbi əməliyyata başladı.
Hazırda isə Qərbdə narahatlıq Rusiyanın Ukraynaya dəstək verən NATO ölkələrinə qarşı hibrid hücumları gücləndirə və ya alyans üzvlərindən birinə qarşı məhdud hərbi əməliyyat keçirə biləcəyi ilə bağlıdır.
Bu baxımdan, Retkliffin Moskvaya səfəri ABŞ-ın Rusiya ilə birbaşa əlaqə kanallarını tam bağlamadığını və mümkün eskalasiyanın qarşısını almaq üçün kəşfiyyat səviyyəsində xəbərdarlıq diplomatiyasından istifadə etdiyini göstərir. Lakin 2021-ci ildəki təcrübə belə xəbərdarlıqların Moskvanın gələcək qərarlarına nə dərəcədə təsir edəcəyi barədə suallar yaradır.
Con Retkliff kimi ABŞ-ın ən yüksək səviyyəli kəşfiyyat rəsmisinin məhz Moskvaya gedərək Rusiyanı NATO ölkələrinə, xüsusilə Baltikyanı dövlətlərə qarşı hər hansı eskalasiyadan çəkindirməsi iddiası nə dərəcədə inandırıcıdır? Əgər söhbət sadəcə siyasi xəbərdarlıqdan gedirdisə, bunu Vaşinqtonun açıq bəyanatı və ya diplomatik kanallar vasitəsilə çatdırmaq mümkün olduğu halda, MKİ direktorunun şəxsən Moskvaya göndərilməsinin arxasında hansı daha ciddi səbəblər dayana bilər?
Bu səfər ABŞ kəşfiyyatının Rusiyanın yaxın perspektivdə NATO ölkələrindən birinə qarşı məhdud hərbi və ya hibrid addım ata biləcəyi barədə daha ciddi məlumatlara malik olduğunu göstərə bilərmi? Yoxsa səfərin əsas məqsədi mediaya açıqlanmayan başqa məsələlər — Ukrayna müharibəsi, İran və ya Rusiya-ABŞ münasibətləri ilə bağlı danışıqlar olub?
Təhlükəsizlik məsələləri üzrə ekspert Elşad Həsənov "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin (MKİ) rəhbəri Con Retkliffin Moskvaya səfəri Türkiyə, Rusiya və digər ölkələrin mediasında geniş müzakirə olunub. Lakin onun fikrincə, bu səfərin Rusiya Prezidenti Vladimir Putinə hər hansı siyasi mesajın çatdırılması ilə əlaqələndirilməsi doğru deyil.
Ekspert qeyd edib ki, kəşfiyyat xidmətlərinin rəhbərləri arasında belə görüşlərin keçirilməsi normal praktikadır. Belə təmaslarda əsasən xüsusi xidmət orqanlarının səlahiyyət dairəsinə daxil olan məsələlər müzakirə edilir, məlumat mübadiləsi aparılır və müəyyən təhlükəsizlik məsələləri ilə bağlı qarşı tərəfə mesajlar çatdırıla bilər.
Elşad Həsənovun sözlərinə görə, MKİ rəhbərinin birbaşa Vladimir Putinlə görüşməsi və ya Rusiya prezidentinə hansısa siyasi tapşırıq çatdırması zəruri deyil. Çünki ABŞ-Rusiya münasibətlərində siyasi və dövlətlərarası məsələlərin müzakirəsi üçün diplomatik kanallar, prezident administrasiyaları və digər müvafiq strukturlar mövcuddur.
"Burada Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin rəhbərinin səlahiyyətləri nəzərə alınmalıdır. Onun əsas vəzifəsi kəşfiyyat və təhlükəsizlik məsələləri ilə bağlıdır. Ona görə də MKİ rəhbərinin Moskvaya gedərək Rusiya prezidentinə Ukrayna müharibəsinin başa çatdırılması və ya digər siyasi məsələlərlə bağlı birbaşa tövsiyələr verməsi barədə iddiaları real görünmür", – deyə ekspert bildirib.
Ekspert hesab edir ki, Retkliffin Rusiya Xarici Kəşfiyyat Xidmətinin rəhbəri Sergey Narışkinlə görüşündə əsasən onların fəaliyyət sahəsinə aid məsələlər müzakirə olunub. Bu çərçivədə kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsi, saxlanılan əməkdaşların mümkün dəyişdirilməsi, qarşılıqlı təhlükəsizlik məsələləri və eskalasiyanın qarşısının alınması kimi mövzuların gündəmə gəlməsi mümkündür.
Onun sözlərinə görə, xüsusilə Rusiya ilə NATO ölkələri arasında son dövrdə artan hibrid qarşıdurma fonunda belə təmasların keçirilməsi müəyyən təhlükələrin qarşısının alınması baxımından əhəmiyyət daşıya bilər.
"Rusiya tərəfindən NATO ölkələrinə qarşı hibrid müharibənin artması ilə bağlı müəyyən narahatlıqlar ABŞ tərəfinin mövqeyi kimi qarşı tərəfə çatdırıla bilər. Eyni zamanda, gələcəkdə eskalasiyanın daha da artmaması üçün əllərində olan məlumatları bölüşə bilərlər. Bunlar məhz kəşfiyyat xidmətlərinin səlahiyyətinə daxil olan məsələlərdir", – Elşad Həsənov vurğulayıb.
Ekspert əlavə edib ki, belə görüşlərin gələcəkdə də keçirilməsi mümkündür. Eyni zamanda, Sergey Narışkinin də ABŞ-a və ya başqa NATO ölkələrinə səfər edərək həmkarları ilə görüşməsi istisna edilmir.
Elşad Həsənovun fikrincə, Retkliffin Moskva səfəri ətrafında səsləndirilən və onun guya Vladimir Putinə konkret siyasi mesaj apardığını iddia edən məlumatların əksəriyyəti jurnalist ehtimallarından ibarətdir.
"Bu səfərin sensasiyalı təqdim olunması müxtəlif iddiaların ortaya çıxmasına səbəb oldu. Guya hansısa məsələlər Retkliff vasitəsilə Putinə çatdırılıb və ya ona konkret tapşırıqlar verilib. Hesab edirəm ki, bunlar daha çox jurnalist təxəyyülünün məhsuludur. Belə görüşlər, əlbəttə, bundan sonra da ola bilər, amma əsasən tərəflərin öz sahələrinə aid məsələlərin müzakirəsi çərçivəsində", – deyə ekspert bildirib.
Dəniz NƏSİRLİ
