İranın Zəngəzurda çox güclü marağı var və müəyyən bir məqamda ABŞ, İran, Azərbaycan və Türkiyənin regiondakı fərqli maraqları səbəbindən geosiyasi motivli münaqişə yarana bilər. Bunu Qafqaz üzrə ekspert, politoloq və Rusiya Strateji Mədəniyyət Fondunun eksperti Andrey Areşev bildirib.
Qafqaz üzrə ixtisaslaşmış politoloq Ermənistanda hökumətin bu yaxınlarda parlament kürsüsündən təqdim etdiyi növbəti beş il üçün fəaliyyət planına istinad edərək bildirib: “Nikol Paşinyan hökumətinin qəfil addımlarını parlament seçkilərindən dərhal sonra proqnozlaşdırmaq mümkün idi. Lakin hər şey daha əvvəl başlayıb, çünki Avropa Birliyinə qoşulma prosesi haqqında qanun ötən ilin mart ayında qəbul edilib. Ümumiyyətlə, bu istiqamətdəki inkişafları heç bir ideoloji pərdəarxası olmadan izləsək, AB-nin 2013-cü ildən bəri genişlənmədiyini anlamalıyıq. Və başa düşməliyik ki, hətta indi belə, postsovet ölkələri "süd və balın həsrətində olan Avropa çaylarından" mümkün qədər uzaqdırlar”. Areşev bildirir ki, əslində, hazırda heç bir yerdə - nə Rusiyada, nə də Avropada - vəziyyət yaxşı deyil: “Hara baxsanız, problemlər var və onları hər cür nümayişkaranə populist bəyanatlarla və təxribatçı addımlarla həll etməyə çalışmaq ayağına güllə atmaq kimidir. Hazırda Rusiya-Ermənistan münasibətlərinin pisləşməsində məhz bunu görürük. Bu, xüsusilə son bir neçə ay ərzində nəzərə çarpır. Əslində, həm İrəvan, həm də Moskva üçün vacib olan bir sıra məsələlər populizmə əl atmadan, sosial media və ictimai qruplardan kənarda müzakirə olunmalı və həll edilməlidir”.
Ekspert Ermənistanda atom elektrik stansiyası, dəmir yolu və “Qazprom”un infrastrukturu kimi ciddi məsələləri sadalayır: "Ümumiyyətlə, hələlik biz yalnız Ermənistan rəhbərliyinin qarşıdurma yolu tutub-tutmayacağını gözləyə bilərik. Bu, arzuolunmaz olardı və Ermənistan-Rusiya ticarət-iqtisadi münasibətlərinin çökməsinə gətirib çıxarardı". TRIPP layihəsi ətrafında yaranan vəziyyəti şərh edən Areşev İran istiqamətində, qonşuluqda baş verən vəziyyətə diqqət yetirməyi tövsiyə edir: “Amerikalılar əvvəlcə hərbi yolla qarşılarına qoyduqları məqsədlərə çata bilmədikləri üçün tərəddüd edirlər. İndi isə onlar iqtisadi boğulmaya və İranın blokadasına güvənməyə qərar veriblər. İranın özünün bütün sərhədi boyunca, o cümlədən Ermənistanla bağlı maraqları və əhəmiyyətli layihələri var”. Ekspert Mehridən başlayaraq Ermənistan-Gürcüstan sərhədində bitən Şimal-Cənub logistika layihəsinin İran qolundan danışır: “İranlılar logistika dəhlizini və Qara dənizə çıxışı təmin etmək istəyirlər. Qacaran Tunelinin tikintisi artıq başlayıb və İranın Sünikə marağı, şübhəsiz ki, çox yüksəkdir. Buna görə də, bir məqamda TRIPP layihəsinin həyata keçirilməsi ilə bağlı ciddi, geosiyasi motivasiyalı münaqişənin yarana biləcəyini anlamaq vacibdir. Həqiqətən də, bir məqamda Amerika podratçılarının, eləcə də iranlıların, azərbaycanlıların və türklərin maraqları kəskin şəkildə fərqlənməyə başlayacaq. Bunların Ermənistan ərazisində necə həll ediləcəyi bəlli deyil”. Areşevin qənaətinə görə, layihə həm Rusiya, həm də İranı keçərək Çin və Orta Asiyadan Xəzər dənizi, Qafqaz və Türkiyə vasitəsilə Avropaya gedən yolda nəzərdə tutulan "Orta Dəhliz" adlanan yolda bir halqa kimi daha geniş kontekstdə də vacibdir.
Tahir TAĞIYEV
