Əcəl səbr göstərib gəlişini illər sonraya saxlasaydı, indi 86 yaşını qeyd edəcəkdi. Nə edək, əcəlin çərxi dönsün, insanları bu həyatdan doyunca kam almağa qoymur. Yaşasaydı, bu bahar günündə şirin xatirələrlə baş-başa, əzizləri ilə göz-gözə olardı. Görkəmli dilçi alim, professor, akademik Zərifə xanım Budaqovanı (Əliyeva) xatırlayırıq. Keçən ilin 28 aprel tarixində qüdrətli alimimizin 85 illik yubileyi ilə bağlı geniş məqalə yazmışdım. Z.Budaqovanın 86 yaşında da onu unutmadım. Azərbaycan türkologiya elminin cığıraçanlarından olan, böyük müəllimlərin davamçısı kimi özünü təsdiq edən və özündən sonra böyük elmi irs, yetirmələr qoyub gedən Zərifə xanım Budaqova unudulmazlar sırasında özünə yer tutub.
Xatırladım ki, Zərifə İsmayıl qızı Budaqova 1929-cu ildə qədim türk yurdu, əfsanəvi İrəvan şəhərinin Dəmirbulaq məhəlləsində doğulub. Zərifə İsmayıl qızı gəncliyinin ilk çağlarında erməni fitnəsinin şahidi olub və doğma İrəvandan didərgin düşüb. Sadə, lakin halal bir ocaqda doğulan Zərifə xanım öz istedadı və biliyi ilə 1946-cı ildə tələbə adı qazanıb. Özünü elm yolunda fəda edən İrəvan gözəli Zərifə xanım 1946-cı ildə İrəvan Pedaqoji Məktəbini bitirib və həmin ildə də İrəvan Pedaqoji İnstitutunun azərbaycanlı bölməsinin filoloji fakültəsinə daxil olur. 1948-ci ildə doğma yurdundan ermənilər tərəfindən deportasiya olunan Zərifə xanım təhsilini Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunda davam etdirərək 1950-ci ildə oranı bitirir. Azərbaycan EA Dilçilik İnstitutunun aspiranturasına daxil olan Zərifə Budaqova təhsilini Moskvada davam etdirir. O,1953-cü ildə Moskvada namizədlik, 1963-cü ildə doktorluq dissertasiyaları müdafiə edib. Onu da fəxrlə qeyd edə bilərik ki, Zərifə xanım azərbaycanlı qadınlar arasında ilk filologiya elmləri namizədi və doktoru olub. O buna öz savadı, işıqlı zəkası, xalqına, vətəninə bağlı olmaqla, qısa ömrünü fədakarlıqla elmə həsr etməklə nail olub.
Zərifə xanımın Azərbaycan dilçilik elminə verdiyi töhfələr çox dəyərlidir. Azərbaycan elmi, xalqı, vətəni, övladları üçün döyünən ürəyi 1989-cu ildə susdu alimin. Ömrünün 60-cı baharında həyatla vidalaşdı... 60 yaş nə idi ki... Hələ gəncliyinin son bahar vədəsi ilə tamamilə sağollaşmamışdı, vida sözünü söyləməmişdi akademik. Hələ baha deyəcək sözləri vardı. Ürəyindən min dəfə keçirdiyi sözü bahara pıçıldayacaqdı... Bəlkə deyəcəkdi ki, bahar, məni qaranquş qanadında uşaqlığımın, gəncliyimin keçdiyi İrəvana apar. Yəqin elə deyəcəkdi. Çünki insan ölümünü hiss edəndə ayaq açdığı torpağı istəyir. Həqiqət ondan ibarətdir ki, o torpağa qovuşmaq arzusunda olur insan. Amma...Amma çox vaxt bu, həyata keçmir. İsmayıl kişinin zərifdən zərif, incədən incə, mətanətli, əzəmətli Zərifə qızının da Dəmirbulaq məhəlləsinə işıqlı dünyada bir daha qayıtması mümkün olmadı. 1988-ci ildə soydaşlarımızın növbəti dəfə Qərbi Azərbaycandan, indiki Ermənistandan deportasiya edilməsi də Zərifə xanıma pis təsir etdi. Hiss etdi ki, o yerləri gedib görməkdən birdəfəlik əli üzülüb...
Qadın yalnız gözəllik simvolu deyil, o həm də qüdrət, əzəmət obrazıdır. Qadın anadır, ana isə dünyanın ən qiymətli, əvəzsiz varlığıdır. Anaların ayaq qoyub gəzdiyi yer də, üz söykəyib yatdığı torpaq da müqəddəsdir. Hətta ayağından qopan toz da qiymətsizdir. Azərbaycan qadını yalnız övlad dünyaya gətirib onu böyüdüb tərbiyəsi ilə məşğul olmur. O hər bir sahədə özünü göstərir, ailəyə, cəmiyyətə, dövlətə dayaq olur. Qadın zəhmətindən hansı hikmətlər yaranmır ki...
Mahnı da oxuyur, şeir də yazır,
Bəstəkar analar, şair analar...
Analar şeir də yazır, geniş şəkildə elmi fəaliyyətlə də məşğul olur, alim, professor, akademik də olur, idarələrə, müəssisələrə rəhbərlik də edir, amma mahiyyətini heç vədə itirmir. Ana hər zaman ilkin missiyasına-ana adına layiq olur və bu adın işığında yüzlərlə insana tərbiyə verir, istilik göstərir. Zərifə Budaqova bu qadınlar sırasındadır və onun gördüyü xoş əməllər indiyə qədər də yaşayır. 86 yaşı akademikin iştirakı olmadan qeyd edilir. Akademik, Azərbaycan coğrafiya elminin görkəmli nümayəndələrindən olan Budaq Budaqovun ömür yoldaşı olan Zərifə xanım artıq 26 ildir bu dünyanı tərk edib. Bahar günündə gözəlliklər diyarı İrəvanda doğulan, Bakıda dünyasını dəyişən Zərifə xanım Budaqovanın xatirəsi hər zaman xalqımız üçün əzizdir. Zərifə xanım el üçün, elm üçün yaşayan analarımızdan olub.
Ruhu şad olsun!
İradə SARIYEVA
