Gədəbəyin Söyüdlü kəndində vəziyyətin araşdırılması əsas məsələlərdən biri olaraq qarşıda dururdu. Bildiyimiz kimi, kənddə vəziyyətin araşdırılması üçün komissiya yaradılmışdı.
Sentyabrın 26-da Baş nazir Əli Əsədovun yanında Gədəbəy rayonunun Söyüdlü kəndində vəziyyətin araşdırılması üçün Nazirlər Kabinetinin 2023-cü il 21 iyun tarixli sərəncamı ilə yaradılmış Komissiyanın növbəti iclası keçirilib.
İclasda Gədəbəy rayonunun Söyüdlü kəndində fəaliyyət göstərən “Azərbaycan Beynəlxalq Mədən Şirkəti”nin (AIMC) mədən ərazisində ekoloji monitorinqin keçirilməsi, sağlamlıq, ətraf mühit və əməyin mühafizəsi üzrə qiymətləndirilmənin aparılması məqsədilə dəvət olunmuş dağ-mədən sektorunda beynəlxalq təcrübəyə malik Böyük Britaniyanın “Micon” International Co Limited Şirkətinin keçirdiyi monitorinqlərin nəticələrinə dair hesabat və tövsiyələr müzakirə olunub.
Komissiyanın sədri, ekologiya və təbii sərvətlər naziri Muxtar Babayev Söyüdlü kəndində tullantıxana sahəsində və ətraf ərazilərdə son iki ay ərzində aparılmış monitorinqlərin nəticələri və bu müddət ərzində görülmüş işlər barədə hesabat verib. Qeyd edilib ki, əhalini narahat edən məsələlərin həlli istiqamətində verilən tapşırığın təxirəsalınmadan icrası ilə əlaqədar “Micon” International Co Limited Şirkəti Azərbaycana dəvət olunub və 2023-cü il 25 iyul-01 avqust tarixlərində beynəlxalq şirkətin ekspertləri tərəfindən Gədəbəy mədən sahəsi və ətraf ərazilərdən - Gədəbəy şəhəri, Söyüdlü, Yenikənd, Arıxdam kəndləri və Qumlu yaşayış massivində müstəqil monitorinqlər keçirilib, həmçinin Gədəbəy və Mis çaylarından su, torpaq nümunələri götürülüb, atmosfer havasında zərərli qazların, eləcə də toz hissəciklərinin konsentrasiyası, radiasiya fonu və səs-küyün səviyyəsi ölçülüb. Belə ki, Gədəbəy sahəsində 20 nöqtədə yeraltı, 18 nöqtədə yerüstü su nümunələri götürülüb, su keyfiyyəti üzrə monitorinq məlumatları 35 parametr üzrə (suda sianidin miqdarı, ümumi, sərbəst və zəif turşulu mühitdə dissosiasiya olunan miqdarları) təhlil edilib.
Gədəbəy mədən sahəsindən və ətraf ərazilərdən, o cümlədən tullantı anbarı və boru kəməri dəhlizi ətrafındakı sahələrdən və ətraf yaşayış məntəqələrindən ümumilikdə 29 nöqtədən torpaq nümunələri götürülərək 17 parametr üzrə (pH göstəricisi, sulfatlar, kalsium, maqnezium, ümumi sianid, radiasiya və s.) təhlillər həyata keçirilib.
Gədəbəy mədən sahəsi və ətraf yaşayış məntəqələri daxil olmaqla, 8 nöqtədə portativ qaz, toz, səs-küy, vibrasiya və radioaktivliyi ölçən analizatorlar vasitəsilə havanın keyfiyyətinin monitorinqi üzrə ümumilikdə, 32 ölçmə işi yerinə yetirilib.
“Micon” International Co Limited Şirkəti tərəfindən hazırlanan hesabatda “Azərbaycan Beynəlxalq Mədən Şirkəti”nin sağlamlıq, ətraf mühit, əməyin mühafizəsi və yerli icmalarla əlaqələrin idarə edilməsi məsələlərində fəaliyyətinin çatışmayan tərəflərinin qiymətləndirildiyi diqqətə çatdırılıb.
Bildirilib ki, nümunələrin təhlillərinə əsasən, su obyektlərində bir sıra göstəricilərin normadan artıq olduğu aşkarlanıb, lakin bunun ətraf mühit və insan sağlamlığı üçün təhlükə mənbəyi olmaması müəyyənləşdirilib.
İstehsal və yaşayış sahələrində yeraltı suların monitorinqi zamanı zavod ərazisindəki üç müşahidə quyusunun suyunda kiçik miqdarlarda sionidin olduğu qeydə alınıb. Qeyd olunan göstəricilər yol verilə bilən qatılıq həddindən dəfələrlə aşağı olsa da, bu fakt ətraf mühitə potensial risq kimi nəzərə alına bilər.
Beləliklə, Söyüdlü ilə bağlı Komissiyanın növbəti iclasında üç müşahidə quyusunun suyunda sionid qeydə alındığı vurğulanıb. Halbuki, proseslər yeni başlayan zaman sözügedən mədəni idarə edən şirkət sionid turşusunun olduğunu inkar edirdi, bildirirdilər ki, belə bir şey yoxdur. Amma ekspertlər onların əksinə olaraq qeyd edirdilər ki, Dövlət Komissiyası bunu aşkar edəcək, elə də oldu, üç quyuda miqdarından asılı olmayaraq sionid turşusunun aşkar edildiyi açıqlanıb.
“Şirkətlər daha mütərəqqi metodlardan istifadə etməlidir”
Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, şirkətin inkar etməsi heç də sionid turşusunun olmaması demək deyildi. “Ekspertiza nəticəsində sianid turşusunun aşkarlanacağı gözlənilən idi. Çünki həmin mədəndə qızıl filizinin saflaşdırılması sionid turşusunun vasitəsilə həyata keçirilir. Bu bir metoddur. Bu ötən əsrin 70-ci illərində kəşf olunub və tətbiqinə başlanılıb. Artıq 50 ildən çoxdur ki, dünyada bu metoddan qızıl filizlərinin saflaşdırılmasında istifadə edirlər. Azərbaycanda da bütün yataqlarda hazırda həmin üsuldan istifadə edirlər. Mən komissiyanın rəyini ətraflı şəkildə oxudum. Bəli, bu, komissiyanın gəldiyi nəticədir. Heç komissiya araşdırma aparmasaydı belə, əgər orada sianidlə filiz saflaşdırılırsa, üstəgəl ətraf ərazilərdə bir neçə dəfə zəhərlənmələr müşahidə olunubsa, demək qaydalara düzgün əməl edilməyib. Yəni rəylərdə də bildirildiyi kimi, təhlükəsizlik qaydalarına əməl edilməsi kobud şəkildə pozulub. Lakin mən komissiyanın rəyində belə bir məsələ sezdim ki, şirkətin fəaliyyətinə, yenə həminki qayda ilə, yəni sionid turşusu vasitəsilə prosesin aparılmasına icazə verilə bilər, amma qaydalara əməl etmək şərtilə. Bu məyusedici haldır. Mən gözləyirdim ki, hasilat üsulu dəyişdiriləcək. Bilirsiz ki, indi dünya 50 il bundan əvvəlki dünya deyil, indi qızıl hasilatında ətraf mühitə daha az zərər verən bir neçə hasilat metodu bəllidir”-deyə A.Nəsirli bildirdi.
A.Nəsirlinin fikrincə, müasir dünyada hasilat sahəsində heç də sioniddən istifadə edilmir. Yeni hasilat üsullarının tədbiqi barədə düşüncələrin ortada olmasının vacibliyini qeyd edən A.Nəsirli bildirdi ki, bu istiqamətdə hər hansı bir rəy görməyib, bu da onda təəssüf hissi yaradır. “Şirkətlər qaydalara bir neçə il əməl edəcək, amma hasilat xərclərini acgözlüklə azaltmaq, daha çox qazanc əldə etmək üçün o qurğular yenə də yenilənməyəcək. Sionid turşusunun zərərsizləşdirilməsi prosesi yenə bir neçə ildən sonra əvvəlki vəziyyətə düşəcək və ətraf mühitin zəhərlənməsinin şahidi olacağıq. Yaxşı olardı ki, Azərbaycan hökuməti ümumiyyətlə ölkədə qızıl hasilatını daha mütərəqqi metodlarla davam etdirməyə qərar versin. Şirkətlər daha mütərəqqi metodlardan istifadə etməlidir”-deyə A.Nəsirli vurğuladı.
Əli TURABOV
